Dinsdag 17/05/2022

De bands die een kwarteeuw later de hitlijst zouden halen

Het Brusselse kunstencentrum Plan K wordt vanavond nog eens ondergedompeld in de sfeer van de roemruchte eighties met een evenement rond Factory. Dat platenlabel uit Manchester werd met bands als Joy Division, New Order en Happy Mondays legendarisch. Dankzij Anton Corbijns film Control is het label dezer dagen aan een heropleving toe.

Door Dirk Steenhaut

BRUSSEL l Factory stond enkele jaren geleden ook al centraal in 24 Hour Party People van cineast Michael Winterbottom. Maar wat weinigen nog weten is dat een flink deel van het Factoryverhaal zich eigenlijk in Brussel afspeelde. Ex-journalist Michel Duval stond negen jaar aan het hoofd van Factory Benelux.

Vandaag woont Duval in Parijs, is hij directeur van Because Editions, een bedrijf dat een platenlabel, muziekuitgeverij en concertbureau omvat, en houdt hij zich bezig met artiesten als Manu Chao, Daft Punk, Justice en Charlotte Gainsbourg.

"In de late jaren zeventig - ik schreef toen voor het blad En Attendant - deed ik een interview met Frédéric Flamand van Plan K, een oude suikerraffinaderij die tot kunstencentrum was omgevormd", zegt hij. "Hij vertelde me over een optreden van Joy Division in Londen en daar trok ik naartoe, samen met een vriendin, Annik Honoré (met wie zanger Ian Curtis later een buitenechtelijke relatie zou hebben, DS). We waren onder de indruk van de show, raakten bevriend met de muzikanten en besloten hen in oktober 1979 naar Brussel te halen, samen met Cabaret Voltaire en William Burroughs. Het werd de eerste van een reeks Factory Nights die we vanaf toen in Plan K organiseerden."

Zo leerde Michel Duval de eigenlijke grondlegger van Factory kennen: de Britse entrepreneur, conceptualist en tv-presentator Tony Wilson, die afgelopen zomer aan nierkanker overleed. "Tony was een genie, een visionair", herinnert Duval zich. "Voor mij was hij de Marcel Proust van de twintigste eeuw: intelligent, vindingrijk, bezield en ontzettend gedreven."

Wilson, een intellectueel en academicus wiens wereld in 1976 op zijn kop was gezet door de anarchie van de punk, hechtte veel belang aan vormgeving. De unieke hoesontwerpen van Peter Saville zouden zijn label dan ook een sterke visuele identiteit zorgen. De platenbaas zag zijn bedrijfje als 'een laboratoriumexperiment in populaire kunst', maar in de pers werden Factorybands met enig sarcasme beschreven als 'downbeat people making uptempo music'. Dat belette niet dat zowel OMD als James in geen tijd werden weggeplukt door majors met meer slagkracht en financiële middelen.

Op Wilsons voorstel richtten Michel Duval en Annik Honoré in november 1979 Factory Benelux op, met de single 'Shack Up' van A Certain Ratio als eerste release. "Het moederbedrijf in Manchester werkte zo traag dat het de productiviteit van zijn eigen artiesten niet kon volgen en kampte voortdurend met geldgebrek", aldus Duval. "Dus namen wij een deel van de groepen over en hielden we datzelfde jaar Les Disques du Crépuscule boven de doopvont, omdat we ook muziek wilden uitbrengen die niet bij het kunstige profiel van Factory paste."

Kwatongen beweren soms dat de Beneluxafdeling een vergaarbak was voor muzikanten die Factory UK niet meer zag zitten, maar Duval ontkent dat. "De beste platen verschenen weliswaar in het land waar het label was ontstaan, maar alle beslissingen werden genomen in gezamenlijk overleg. Alleen raakten ze het er in Manchester niet altijd over eens wat de moeite waard was. Dus gebeurde het dat wij, op voorspraak van iemand als Peter Hook (bassist van New Order, DS), Stockholm Monsters oppikten of een deel van de catalogus van The Durutti Column financierden."

Factory Benelux bracht tussen 1979 en maart 1988 werk uit van onder anderen Section 25, A Crispy Ambulance, Simon Topping, The Wake, Cabaret Voltaire en de Brusselse groep The Names, die met 'Calcutta' zelfs in Groot-Brittannië een culthit scoorde. De absolute bestseller was echter de Everything's Gone Green EP van New Order, waar internationaal een kleine 100.000 stuks van over de toonbank gingen.

In 1983 zou al blijken dat Factory zijn tijd ver vooruit was, toen indiebands als A Certain Ratio en Quando Quango zich nadrukkelijk tot de dansvloer bekeerden. Hun invloed is duidelijk hoorbaar in de sound van !!! en de vele punkfunkcombo's die vandaag de hitlijsten bevolken. Mochten de platen van die funky Factoryartiesten nu verschijnen, dan werden het ongetwijfeld commerciële voltreffers. "Misschien wel, maar ik heb in deze business geleerd dat het geen zin heeft achterom te kijken", zegt Duval. "Die muziek ontstond toen we de zwartgallige houding van de cold wave een beetje ontgroeid raakten en zin kregen om wat meer plezier te maken. We brachten veel tijd in New Yorkse discotheken door, waar we geprikkeld raakten door nieuwe, opzwepende ritmen en dat had zo zijn invloed op onze labelpolitiek."

Een jaar eerder hadden Tony Wilson en de leden van New Order in Manchester al de nachtclub Haçienda geopend. Mike Pickering, die ooit deel had uitgemaakt van de groep M People, was er actief als dj en draaide er in 1986 dansplaten die hij uit Chicago had meegebracht. Plots werd Factory de speerpunt van de Europese acidhousebeweging en ruilde het zijn arty imago in voor een iets hedonistischer profiel. Een en ander zou in de vroege jaren negentig culmineren in het succes van Happy Mondays en de Madchesterrage.

Toch ging Factory kort daarna, in 1992, op de fles. "Die mislukking was te wijten aan een combinatie van factoren", legt Michel Duval uit. "Gebrek aan businesservaring, te weinig promotie en marketing, stuitende nonchalance. Er werd te veel uitgebracht, de administratie werd op een amateuristische manier gevoerd en niemand hield de boekhouding in de gaten. De ambities waren onrealistisch en nevenprojecten zoals de Haçienda kostten handenvol geld."

Wilson zelf zou het wellicht anders hebben uitgelegd. "Het gaat me niet om het profijt maar om de vrijheid", was een van zijn favoriete uitspraken. En ook: "Some people make money, others make history." In dat laatste is hij alvast met brille geslaagd.

A Factory Night (Once Again). Vanavond vanaf 19 uur in La Raffinerie du Plan K, Manchesterstraat 21, 1080 Brussel, met optredens van Section 25, The Names, Crispy Ambulance en Kevin Hewick, filmprojecties en een afterparty met dj's Peter Hook (New Order/Joy Division) en Martin Moscrop (A Certain Ratio).

De invloed van

de indiebands op het Factorylabel is duidelijk hoorbaar in

de sound van !!! en andere punkfunkcombo's

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234