Zaterdag 31/10/2020

Opinie

De Bahama's aan de Noordzee, dat zijn wij

Peter Vanham.Beeld Swa Van Damme

Peter Vanham is auteur en Global Leadership Fellow bij het Wereld Economisch Forum. Hij schreef deze opinie in eigen naam.

De Paradise Papers veroorzaakten deze week heel wat opschudding in België. Bekende bedrijven 'van bij ons' als Janssen Pharmaceutica en Ageas bleken via de Bahama’s belastingen te ontwijken. Maar eigenlijk waren de onthullingen overbodig. De Belgische staat zet zichzelf al jaren in de markt als fiscaal paradijs met ultralage belastingvoeten. Als we verandering willen, moeten we niet naar de Bahama’s of de bedrijven kijken, maar naar onszelf en onze politici.

De Paradise Papers die deze week werden bekendgemaakt, beloofden Belgische en internationale belastingontwijkers voort uit te roken. De Zwitserse Alpen, de Panamese tropen, en nu ook de Caraïbische palmstranden: geen fiscaal paradijs zou nog veilig zijn. Door de betrokkenen met naam en toenaam te noemen, spitste de verontwaardiging zich vooral op de individuele bedrijven. Hoe durfden ze zo te werk te gaan, was de teneur.

Maar is dat wel gerechtvaardigd? In 2012 al, toen ik nog bij de Zwitserse financiële krant Handelszeitung werkte, werden daar niet Panama of de Bahama’s, maar België, Nederland en Luxemburg als belangrijkste 'concurrenten' gezien in het aantrekken van bedrijven door fiscale prikkels. En terecht. Belastingparadijs Zwitserland verbleekte bij de voordelen die onze eigen overheid invoerde om internationaal concurrentieel te zijn op vlak van vennootschapsbelastingen.

In Zug, een van de Zwitserse kantons dat wereldwijd bekendstaat om haar lage belastingen, betalen bedrijven tot 15 procent belastingen. Dat is weliswaar meer dan dubbel zo laag als de nominale aanslagvoet van 34 procent in België. Maar al snel rees dan de vraag: wie betaalt die 34 procent eigenlijk nog?

Onze overheid verwachtte dat alvast niet van farmabedrijven en andere R&D-gedreven bedrijfssectoren. Die kregen al jaren geleden een feitelijke belastingvoet van minder dan 7 procent in de schoot geworpen, door het systeem van de octrooiaftrek, of 'patent box'. Dat stelt vier vijfde van inkomsten uit 'intellectuele eigendom' vrij van belastingen. In Zwitserland stonden ze er bij en keken ze ernaar.

Maar bij de Organisatie voor Economische Ontwikkeling en Samenwerking (OESO) was dat anders. Luidens de Amerikaanse kamer van Koophandel in België vond de OESO de Belgische aanpak belastingontwijking in de hand werken. Het bevestigde in feite onze internationale status als Bahama’s aan de Noordzee. De OESO verwachtte dan ook aanpassingen.

Het Belgisch antwoord, dat in 2016 kwam, mag verbazen. In plaats van de octrooiaftrek af te schaffen, werd ze uitgebreid naar een bredere waaier van innovaties. Als toetje werd de belastingvrijstellingen opgetrokken van 80 naar 85 procent, met als gevolg een effectieve belastingvoet van 5.1 procent.

Onze morele verontwaardiging ten aanzien van bedrijven is dan ook misplaatst. Het zijn niet bedrijven of bedrijfsleiders, maar wel vertegenwoordigers van het volk die zulke belastingvoeten stemmen, en daarmee de race to the bottom van vennootschapsbelastingen aanmoedigen. De bedrijven zien het natuurlijk graag gebeuren – en lobbyen er wellicht voor – maar daar mogen we ons niet achter verbergen. “Be the change you want to see in the world”, zei Mahatma Gandhi. Verandering begint bij onszelf.

Als we het dus collectief echt menen over eerlijke belastingen, doen we er beter aan die te eisen in het stemhokje. Onze stem in verkiezingen is het beste wapen om aan te geven welke morele waarden we verwachten van zowel individuen als bedrijven die in ons land opereren. De schuld moeten we heus niet zoeken bij een postbus in de Bahama’s.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234