Dinsdag 19/11/2019

Spanje

De babysupermarkt van goedgelovige nonnen: "300.000 gestolen baby's" hopen op gerechtigheid

Beeld EPA

“Sorry mevrouw, uw baby is bij de geboorte gestorven.” Tienduizenden, volgens sommigen zelfs 300.000, Spaanse vrouwen kregen het tot begin jaren 90 te horen. Maar het was één grote leugen: conservatieve dokters, priesters en nonnen stalen de kerngezonde baby’s en verkochten ze aan katholieke ouders. Nu er voor het eerst een proces tegen een verdachte arts loopt, hopen veel Spanjaarden eindelijk te weten te komen wie hun ouders zijn.

"Toen ik achttien was, vertelde mijn moeder me dat ik geadopteerd was." Het was een klap voor Inés Madrigal (49), maar klein bier in vergelijking wat volgde. "Jaren later ontdekte ik dat mijn geboorteakte eigenlijk niet klopte, want daarop stonden de namen van mijn adoptieouders. In de jaren 60 was het nochtans gebruikelijk om bij een adoptie te vermelden ‘ouders onbekend'." Haar adoptiemoeder bekende dat ze geen kinderen kon krijgen, maar een arts had beloofd haar te helpen – al dan niet nadat de adoptievader er een flinke som voor betaald had. De vrouw moest wel even kussens onder haar kleren steken, zodat het voor de buitenwereld leek alsof ze een bolle buik had. Op een dag in 1969 kreeg ze plots een baby in haar handen gedrukt. Volgens officiële documenten hààr baby. Volgens de dokter het resultaat van een affaire van een ongehuwde vrouw, die het kind niet wilde. In werkelijkheid een gestolen baby, van wie de biologische moeder te horen kreeg dat het overleden was.

De arts waarvan sprake is Eduardo Vela, 85 jaar intussen. In Madrid is een proces tegen hem gestart, waarbij hij elf jaar cel riskeert voor ontvoering en schriftvervalsing. Meer dan om de man zelf draait het om het belang van dit proces. Voor het eerst loopt er een zaak tegen iemand die in vorige eeuw baby’s zou ontvoerd hebben. “Ik geloof niet dat ik van Vela zal horen wie mijn echte moeder is en waarom hij mij verkocht heeft”, vertelt Inés Madrigal aan reporters. “Ik hoop wel dat mijn zaak aanleiding geeft om duizenden andere gelijkaardige onderzoeken te heropenen. Spanje is decennialang de babysupermarkt van Europa en Zuid-Amerika geweest.”

De babysupermarkt waarover de vrouw spreekt, opent de deuren onder het bewind van generalísimo Franco die in 1939 aan de macht komt. “Hij laat onderwijs en sociale zorg over aan de katholieke kerk. Scholen, ziekenhuizen, weeshuizen, opvangcentra komen allemaal in handen van geestelijken”, vertelt Lieve Behiels, professor Spaanse cultuur (KU Leuven). “Tot op zekere hoogte kan je het vergelijken met de situatie in ons land in de jaren 50: hier worden de meeste ziekenhuizen ook door religieuzen gerund. Maar niet allemaal. In Spanje kunnen die geestelijken hun morele waarden opleggen via het ziekenhuis. Ongehuwde meisjes die zwanger zijn of die onvoldoende financiële middelen hebben: zij mogen geen kinderen krijgen – dat is de redenering.” Ziekenhuizen over heel Spanje nemen zelf het heft in handen.

Lees verder onder de foto.

Dokter Eduadro Vela wordt het gerechtsgebouw binnengeleid. Beeld AFP

Agustina Fuentes en Eusebio Caballero krijgen in 1981 te horen dat hun kind drie dagen na de geboorte gestorven is. “Na de bevalling wordt hij in de couveuse gelegd. Daar heb ik hem drie dagen lang bijna permanent in de gaten gehouden – door het raampje”, zegt vader Eusebio. “Er hing geen enkel draadje of buisje aan hem, er leek niks mis mee. Toch zeggen ze ons plots dat onze baby gestorven is.” Zijn lichaam krijgen de ouders pas na lang aandringen te zien. “Ik zag meteen dat het mijn zoon niet was, maar een ander lijk. Ik heb drie dagen naar mijn zoon gekeken, ik wist hoe hij eruitzag.”

Narcose

Het gebeurt ook regelmatig dat een vrouw voor de bevalling onder narcose gebracht wordt. Op het moment dat ze bij positieven komt, zegt een non dat haar kind overleden is bij de geboorte. In werkelijkheid is daar niets van aan. De gezonde baby wordt verkocht aan kinderloze koppels uit katholieke families, die helemaal niet weten dat het om een gestolen kind gaat.

Het San Ramonziekenhuis in Madrid wordt als epicentrum genoemd, maar de verschrikkelijke praktijk gebeurt op verschillende plaatsen in het land. “Het was alleszins geen eenmanstaak”, weet professor Behiels. “In de ziekenhuizen waar het gebeurde moeten hele circuits geweest zijn, want ook de administratie moest worden vervalst. Wie betrokken was, deelde wellicht in de inkomsten.”

Conservatieve repressieve geest 

Actiegroepen die al jaren voor gerechtigheid ijveren, wijzen met een beschuldigende vinger naar dictator Franco. “Een kind stelen en zijn identiteit wegnemen, dat deed Franco heel Spanje aan. In zekere zin is dit zijn meest symbolische daad.” Kinderen zouden bij aanhangers van Franco ondergebracht zijn, zodat ze met ‘politiek correcte’ ideeën konden worden opgevoed. “Dat laatste klopt, maar dit komt zeker niet uit de koker van Franco”, zegt Behiels. “Het maakte deel uit van het beleid om kinderen van vrouwelijke gevangenen af te nemen, maar dat is nog iets anders dan deze babyroof. Die is ontstaan in de conservatieve repressieve geest van katholieken in die tijd. Ik kan me voorstellen dat sommige nonnen ook echt geloofden dat de kinderen beter af waren in een katholiek gezin met veel middelen dan in een arm republikeins nest.”

Hoewel een rechter schat dat het om 30.000 baby’s gaat en actiegroepen het zelfs over 300.000 kinderen hebben, duurt het lang voor het verhaal naar buiten komt. In 2011 vertellen twee mannen dat hun vader hen gekocht heeft bij een priester in Zaragoza. “De ontvoeringen duurden voort tot eind jaren 80, begin jaren 90, hoewel Franco al in 1975 stierf. Toch zat bij Spanjaarden de schrik er goed in om klacht in te dienen tegen gezaghebbende figuren zoals dokters. Pas de laatste jaren komen er almaar meer verhalen naar buiten. Zo’n 3000 dossiers werden al geopend, maar wegens gebrek aan bewijzen of omdat de feiten verjaard zijn, kwam het nog nooit tot een proces.” Vijf jaar geleden was het bijna zover, maar de non die toen voor de rechter moest verschijnen overleed enkele dagen voor de start van het proces.

Eén van de ruim honderd demonstranten bij aanvang van dit proces, is Carmen Lorente uit Sevilla. Zij kreeg in ’79 te horen dat haar zoon in de baarmoeder gestorven was, hoewel ze hem heeft horen huilen na de geboorte. “Door deze man voor de rechter te dagen, is er een precedent gecreëerd.” Volgens professor Behiels is het mogelijk dat nu meerdere processen volgen, zeker mocht de verjaringstermijn aangepast worden. Voor de duizenden Spanjaarden die in onzekerheid leven over hun ouders of niet zeker zijn dat hun kind echt gestorven is bij de geboorte, kan dit proces een belangrijk kantelpunt zijn. “Een moeder kan haar kind nooit vergeten”, zegt Inés Madrigal. “Moeders willen hun kinderen vertellen dat ze hen niet verlaten hebben en willen vooral weten of alles goed gaat met hen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234