Maandag 28/11/2022

De baarlijke duivel is een kameleon

De PS gijzelt de Vlamingen met steun van de VLD! Zo zeggen CD&V en N-VA. Yves Leterme en Geert Bourgeois zullen het land in chaos storten! Zo zeggen de VLD en de PS. Krek hetzelfde plaatje werd in de voorpaarse jaren negentig afgedraaid, maar dan omgekeerd. Toen was het volgens de VLD de CVP die toeliet dat de PS de Vlamingen gijzelde. En volgens de CVP was het toen de CVP of de chaos. De les is niet dat VLD en CD&V beurtelings meer of minder beginselvast zijn in de Vlaamse leer. Wel dat het in België niet anders kan. Of het nu paars blijft, of het wordt oranje met blauw of rood: de 'botsing' komt er toch.

De Pest voor Vlaanderen. Dat was de PVV, en dat werd volgens CD&V-N-VA de VLD opnieuw toen die partij aan de macht kwam in 1999 na enige stoere Vlaamse jaren in de oppositie. In die jaren zou zelfs 'belgicist' Herman De Croo met Guy Verhofstadt een 'Vlaamse bocht' nemen en desnoods met ernstig gezicht verklaren dat hij achter de Vlaamse eisen stond zoals ze uiteindelijk terecht zouden komen in de Vijf Resoluties die in 1999 door CVP, VLD, SP en VU werden gestemd. Die resoluties gingen de lade in, de staatshervorming werd 'begraven' in een commissie, de zogenaamde Costa. 'Verraad!', zei de CVP. 'Capitulatie voor de PS!' 'Kaakslag!' Ach ach, wat is de woordenschat van de Wetstraat toch soms beperkt als het over het communautaire gaat.

Grasduin in de parlementaire verslagen van de tweede helft van de jaren negentig. Vervang namen zoals Patrick Dewael of Hendrik - toen nog Rik - Daems door Yves Leterme en Geert Bourgeois. Maak van CVP VLD en omgekeerd. En je waant je in een spiegelpaleis. Wijlen Jean Gol, de voorganger van MR-voorzitter Louis Michel, beklaagde zich over de in zijn ogen extreme Vlaamse richting die Guy Verhofstadt met de oprichting van de VLD was ingeslagen. Verhofstadt, zo vertrouwde Gol de Waalse politicus Paul-Henry Gendebien toe, was aangestoken door "het nationalistische virus". Voor de PS was Verhofstadt in die jaren de baarlijke Vlaamse duivel. "Stop met ons te beledigen, stop met ons profiteurs of parasieten te noemen", beet de PS'er Claude Eerdekens in 1996 in de Kamer de liberalen Patrick Dewael en Rik Daems toe.

De VLD 'vervlaamste' in de jaren negentig niet alleen uit eigen Vlaamse overtuiging. Ze wilden van op de Vlaamse wip, door samen met de Volksunie 'Vlaamse leeuw' Luc Van den Brande (CD&V) te kietelen, vooral Jean-Luc Dehaene (CD&V) uit de Wetstraat 16 wippen. Uitroken, zullen we maar niet zeggen. Wat CD&V met N-VA wou en verkreeg, een kartel om Verhofstadt weg te krijgen, wou Verhofstadt in de voorpaarse jaren ook met de VU. Een Vlaams front vormen, en nog liever had de immer naar verruiming hunkerende VLD maar meteen een alliantie of een kartel aangegaan met de Vlaams-nationalisten. Terloops, op dat vlak is de VLD er, vijf jaar nadat voorzitter Karel De Gucht zei dat hij voor zijn 'volkspartij' een electoraat van 30 procent zag, er eerder bekaaid vanaf gekomen. Het ene deel van de VU zit bij CD&V, het andere deel, Spirit, trok de blauwe deur voorbij en stapte bij rood binnen. Alleen Patrik Vankrunkelsven, Annemie Vande Casteele en Sven Gatz bleven uiteindelijk bij de VLD hangen. Het zou Karel De Gucht in zijn partij na morgen nog weleens onder de neus kunnen worden gewreven, als een terugkeer naar het partijvoorzitterschap ter sprake komt.

En nu is het dus de VLD die zoals de CVP voor 1999 voortdurend de communautaire 'redelijkheid' moet bepleiten. Nu is het Verhofstadt en niet Dehaene die keer op keer moet herhalen dat Belgische staatshervormingen altijd met twee partners moeten worden onderhandeld. Dat het in consensus moet, en niet in conflict. En dat de VLD op dat conflict aanstuurde in de jaren negentig, met communautair vuur speelde. En dat CD&V dat vandaag doet. Dat de VLD destijds met een blauwe fanfare op kop op communautaire jacht wou. Dat nu CD&V dat wil met een oranje-gele fanfare.

Vraag is niet wie 'voor de Vlaamse galerij' speelde, toen of nu, blauw of oranje. Vraag is niet wie 'loog'/'liegt' wanneer hij de andere verweet/verwijt op een big bang aan te sturen. Vaststelling is wel dat het Frans-Vlaamse samenleven in het Belgische staatsverband, kortweg 'het communautaire', altijd het kader blijft waarbinnen de politici naar de kiezer trekken, waarbinnen die politici ook na 13 juni opnieuw aan de slag moeten.

En dat communautaire is er in de loop van het viertal staatshervormingen sinds 1970 behoorlijk anders gaan uitzien. Eerst moest het wel over het institutionele gaan: om de deelgebieden meer autonomie te geven, moesten ze daarvoor wel een wettelijk kader krijgen (grenzen, eigen regeringen en parlementen, de bevoegdheid om eigen 'wetten' - decreten en ordonnanties - te maken). Maar zodra die autonomie 'geconsumeerd' werd en elk gewest dus met een eigen beleid kon beginnen botste men in de praktijk op hiaten. Aan welk draadje men ook trekt (werkgelegenheid, verkeersbeleid, justitie, gezondheidszorg, belastingen...), het andere eindje loopt altijd ergens naar de bol wol die België is, en daar hapert het niet zelden. Zoals Karel De Gucht het deze week aanschouwelijk maakte: Vlaanderen heeft geld genoeg om zijn oude schoolgebouwen op te knappen, maar dat draadje zit vast in de afspraken die er federaal moeten worden gemaakt om gezamenlijk de Belgische schuld af te bouwen.

Het communautaire gaat nu dus over beleid. Dat was in 1970, 1980 en 1988 ook al zo, maar toen werd het beeld bepaald door de institutionele meccano die nodig was om Nederlands- en Franstalig België meer beleidsvrijheid te kunnen geven. Na vier staatshervormingen ziet nu iedereen ook concreter dat het communautaire over 'de mensen' gaat, over hun job, zorg, mobiliteit enzovoort.

Het aloude refreintje dat 'de mensen niet wakker liggen van het communautaire' klinkt dan ook vals. Van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde ligt het gros van de mensen inderdaad niet wakker, maar dat is vandaag dan ook maar een 'detail' in vergelijking met de som van de communautaire kantjes die aan zowat elke beleidskwestie vastzitten. Of België barst of verder uitrafelt met behoud van een minimale gedeelde kern hangt af van de manier waarop er straks weer rond de tafel kan worden gezeten met Vlamingen en Franstaligen. Wordt het onderhandelen of afdreigen? Wordt er gepraat of gescholden?

Dat hangt niet alleen af van de goede of kwade wil van welke democratische politieke formatie dan ook. Wel van de moeilijkheidsgraad. Want meer nog dan in 1999 zit de organisatie van het Frans-Belgische samenleven behoorlijk vast. De Vlamingen beseffen maar half hoezeer de Franstaligen het menen als ze opperen dat de taalwetten en zelfs de taalgrens aan herziening toe zijn. De Franstaligen beseffen maar half wat de Vlamingen - oranje, blauw of rood - precies bedoelen als ze opperen dat ze meer hefbomen willen om een aan de regio aangepast verkeers-, onderwijs-, werkgelegenheids- en zorgbeleid te voeren. De Vlamingen beseffen maar half hoezeer de Franstaligen geloven dat al die Vlamingen daarmee alleen maar het Blok sterker maken. En de Franstaligen beseffen maar half hoezeer zij door al het bovenstaande niet te beseffen hetzelfde doen.

Het zit vast, en het komt nog vaster te zitten omdat de Vlaamse fanfare deze keer in zijn oranje-gele plunje luider klinkt dan de blauwe fanfare voor 1999, en omdat het Franstalige njet ook luider klinkt. Dat zijn communicerende vaten natuurlijk: hoe groter het Vlaams gebrul, hoe sterker het Franstalig non.

Elio Di Rupo (PS) zal er misschien nog spijt van krijgen dat hij zich in 1999 niet wat inschikkelijker toonde tegenover de VLD en de VU. Want de VU, dat waren toen nog Patrik Vankrunkelsven en Bert Anciaux. Straks is het misschien Geert Bourgeois. En ook in de naam van CD&V staat de V vandaag wel degelijk voor Vlaams en Vlaamser. Zoals collega Luc Van der Kelen gisteren schreef: "Het Vlaamse element is door het kartel goed op weg om belangrijker te worden dan het christelijke". En ook als het níét Yves Leterme en Geert Bourgeois worden, dan zullen ook Vlaamse liberalen en socialisten hun zoektocht naar meer hefbomen en middelen voor het Vlaamse beleid voort moeten zetten. Either way, België slankt na zondag voort af.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234