Vrijdag 14/05/2021

De auto is een grondstoffenjager

Over het Autosalon en Noord-Zuidrelaties

Wie futuristische bestelwagens zoekt op het Autosalon, moet een vergrootglas meenemen. Dit is zogezegd het salon van de bedrijfsvoertuigen. Maar de personenauto's steken het meest de ogen uit; bovendien bestaan er nog bijna geen 'groene' bestelwagens. Die rijden op diesel. Afgaand op dit salon zal dat niet rap verbeteren.

De vriendelijkste primeur komt uit Merksem. Daar heeft de Kringwinkel een hybride ecotruck van Fuso (Mitsubishi) gekocht, de eerste van zijn soort in Vlaanderen. Voor de rest geen nieuws van dit front. Ford heeft geen 'groene' (elektrische of hybride) bestelwagens, de Berlingo van Citroën komt pas later dit jaar, de Kangoo van Renault is een gevestigde waarde maar die blijft zo duur dat je voor de prijs van één Kangoo (20.000 euro zonder btw voor de basisuitvoering) al een lichte vrachtwagen met dubbele cabine (op diesel) koopt. Daarmee ben ik voor de 'bedrijfsvoertuigen van de toekomst' al uitgepraat.

De constructeurs blijven dus hoofdzakelijk personenauto's ontwikkelen. Of wat daarvoor moet doorgaan. De meest blitse conceptcar staat dit keer bij Citroën: de Tubik, volgens de ontwerpers 'een cocon in loungestijl' met een halfronde flatscreen en 'high definition surround geluidsweergave'. Meer dure snufjes, dat blijft de manier om kopers warm te maken. Hier en daar duiken nieuwe materialen op, zoals het ultrastevige koolstof in de iLifeDrive van BMW.

Van aluminium tot zirconium

Maar de hoofdtrend blijft: auto's slorpen steeds meer materialen op, zowel qua hoeveelheid als qua diversiteit. Hoeveel materialen? De constructeurs houden dat voor zich. Zij zeggen nooit compleet, van a (aluminium) tot z (zirconium) waarvan hun auto's zijn gemaakt. Die informatie moet je via omwegen bij elkaar sprokkelen. Ik heb er voor mijn boek Grondstoffenjagers een stevige kluif aan gehad.

Een doorsneeauto bevat bijna een ton ijzer en staal en meer dan 100 kilo aluminium. Voor koper is de trend het opvallendst. Auto's bulken van koper. Er zit nu anderhalve kilometer koperdraad in een auto, dertig keer meer dan in een auto uit de jaren veertig. En dan vergeet ik nog het koper in elektromotoren en dynamo's, en voor 'groene' auto's in de batterijen.

Koper komt onder meer uit Zambia en Congo. Onze dynamo's draaien met andere woorden op Congo. Daarmee is de kous niet af. Er zit ruim een dozijn courante mineralen en metalen in een auto, maar als je de minder courante materialen meetelt, kom je gemakkelijk aan zestig materialen. Het zijn vooral niet-hernieuwbare grondstoffen van minerale oorsprong. De voorraden van deze grondstoffen in de aardkorst zijn eindig. Er moet dus uiterst zuinig mee worden omgesprongen. Deze grondstoffen komen niet uit onze Belgische bodem. In het beste geval komen ze voort uit de recyclage, onder meer van 'oud ijzer', maar meestal komen ze uit klassieke primaire mijnen. Die mijnen liggen niet meer bij ons, ze liggen in elk geval buiten België en voor de meeste delfstoffen ook buiten Europa.

Met de aangekondigde sluiting van de Fordfabriek in Genk weten we het weer: om een auto te fabriceren zijn toeleveranciers nodig. Helemaal aan het begin van de keten liggen de ertsmijnen. Dat is een bijkomende complicatie. Ruim de helft van alle geproduceerde petroleum en andere mineralen wordt opgeslorpt door de westerse economieën en industrieën (de OESO). Het rijke Noorden verbruikt de meeste grondstoffen, maar die worden hoofdzakelijk in het Zuiden geproduceerd.

Ginds gebeurt de uitbating hoofdzakelijk door westerse ondernemingen. Voor hen is de business zeer lucratief (met een totale return op de investeringen van liefst 39 procent voor de top 10 van de mijnbouwbedrijven over de afgelopen tien jaar). Het Zuiden krijgt bitter weinig terug. De westerse ondernemingen doen ter plaatse namelijk niet aan ontwikkeling. Integendeel, om hun belangen en die van hun eigenaars en aandeelhouders veilig te stellen, staan ze ontwikkeling in de weg.

Steeds meer landen in Afrika of elders in het Zuiden claimen hun deel van de opbrengsten. Zij krijgen het verwijt dat ze aan 'grondstoffennationalisme' doen. Maar zij zouden egoïstisch zijn, investeerders wegjagen en zich buitensluiten uit de mondiale economie.

In principe moeten die landen zelf over hun natuurlijke rijkdommen kunnen beschikken. In de praktijk wordt dat recht voor en door westerse belangen ingeperkt. De 'egoïsten' zijn bedreigd door bedrijven en banken als Barclays, BlackRock en De Beers, toch niet van de minste. Het Internationaal Monetair Fonds stelt de kwijtschelding van schulden uit voor landen die niet in de pas lopen. De voorbeelden zijn legio van de lobby's die tegen zelfbeschikking ageren, bij de ondernemingen, de internationale geldschieters en de zogenaamde handelspartners.

Europese machtspolitiek

Dat plaatst ons voor een dilemma. Bij ons hebben de fabrieken grondstoffen nodig, maar de landen waar die grondstoffen vandaan komen, willen ze inzetten voor hun ontwikkeling. Dat is hun volste recht. Afrika heeft uitgemaakt dat zijn grondstoffen de kern van zijn verdere ontwikkeling zijn. Die visie is sinds 2009 op papier gezet en dringt er bij alle regeringen door, al is dat bij ons nauwelijks bekend.

Maar de Europese Commissie stelt zich agressief op. Ze eist dat Europa altijd en overal de vrije toegang moet hebben tot de grondstoffen, ongeacht de gevolgen voor de landen in het Zuiden. Die machtspolitiek is kortzichtig en onhoudbaar. Er is een switch naar een rechtvaardige grondstoffenpolitiek nodig. De industrielanden van de EU moeten dat met het Zuiden bespreken. Anders riskeren ze op een dag zonder grondstoffen te vallen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234