Maandag 24/06/2019

De arts die te enthousiast was

Problemen met de toestemming van patiënten, geen goedkeuring van het ethisch comité... De klinische proeven van toparts Stefaan Van Gool rammelden zo hard dat hij twee jaar geleden via de achterdeur het UZ Leuven verliet. 'Hij is het slachtoffer geworden van zijn enthousiasme.'

De kinderneuro-oncoloog Stefaan Van Gool vertrok uit Leuven toen er ernstige ethische, juridische en wetenschappelijke problemen bleken te zijn met zijn klinische studies. Daarbij gaf hij kinderen en volwassenen met een levensbedreigende hersentumor experimentele tumorvaccins. Dat maakte De Standaard bekend. Van Gool werkt nu in een Duitse privékliniek.

Het was het UZ Leuven zelf dat in 2013 een onderzoek liet uitvoeren naar het onderzoeksproject van Van Gool. Een onderzoekscommissie met professoren uit Leuven en van andere universiteiten bogen zich over zijn onderzoek en hadden uiteindelijk heel wat vragen bij zijn werkwijze. Volgens hen gaf hij patiënten valse hoop en was niet duidelijk of alle patiënten hadden ingestemd met de behandeling en daarvoor alle objectieve informatie hadden gekregen.

Geen gevaar

Na het onderzoek van de commissie besloten zowel het UZ Leuven als de KU Leuven de samenwerking met professor Van Gool stop te zetten. Bij de opzegging van de arbeidsovereenkomst werd een vertrouwelijkheidsclausule opgenomen, waardoor geen van beide instellingen wil reageren op de zaak.

"Het probleem met professor Van Gool was dat hij een aantal klinische onderzoeken deed waarvoor hij niet de vereiste toestemming had gekregen van de ethische commissie en de juiste regels niet had gevolgd", zei Rik Torfs, rector van de KU Leuven, gisteren op Terzake. "De veiligheid van de patiënten en de onderzoekskwaliteit van de KU Leuven primeert. Wij hebben de patiënten, de overheid en de wetenschappelijke tijdschriften waarin hij heeft gepubliceerd, ingelicht."

Wel benadrukt het UZ Leuven in een communiqué dat er nooit gevaar is geweest voor de patiënten. "Patiënten en betrokken instanties werden toen op de hoogte gesteld", klinkt het.

Na Leuven trok Van Gool naar een Duitse privékliniek. Verscheidene patiënten zijn hem tot daar gevolgd, veelal met eigen middelen. Enkele dagen geleden nog getuigde een patiënt met een hersentumor op VTM Nieuws hoe hij naar Duitsland trekt voor therapie en daar zelf duizenden euro's voor neertelt. In die bijdrage pleit professor Van Gool voor een andere terugbetaling van kankerbehandelingen. "Mogelijk moet de patiënt eerst de therapie zelf betalen, maar als hij merkt dat ze werkt, dan kan de overheid op den duur misschien een zekere financiering geven?"

"Wij spreken ons niet uit over de kwaliteit van de zorg van Van Gool ten aanzien van zijn patiënten", aldus nog Torfs. "Alleen kunnen we wel constateren dat het niet zeker is dat de behandeling die hij voorschrijft effect heeft en dat hij een aantal regels niet heeft gevolgd."

Van Gool was onder meer te zien in het VIER-programma Topdokters. Ook daar bleken zijn enthousiasme voor en zijn vertrouwen in de experimentele tumorvaccins als mogelijke oplossing voor levensbedreigende hersentumoren. Een enthousiasme dat zeker niet overal werd gedeeld. Zo zijn sommige collega's van hem opvallend voorzichtiger en terughoudender als het gaat over het succes van immunotherapie.

Dat Van Gool de tumorvaccins voorstelde als een soort 'mirakeloplossing' wekte al langer wrevel, te meer omdat de werking ervan nog steeds niet bewezen is. "Wat niet betekent dat je die vaccins naar de prullenmand moet verwijzen", benadrukt een immunoloog. "Er is gewoon meer onderzoek nodig."

Bij collega's was bekend dat Van Gool al een paar jaar niet meer voor het UZ Leuven werkte omdat er mogelijk problemen waren met zijn onderzoek. "Er wordt veel geroddeld in de academische wereld", zegt de immunoloog. "Van Gool is het slachtoffer geworden van zijn enthousiasme. Hij was zo hard overtuigd van zijn onderzoek dat hij wellicht niet helemaal objectief meer was. Vergeet niet dat hij werd geconfronteerd met veel ellende. Bij jonge kinderen dan nog."

Ook een andere arts benadrukt dat pediatrische oncologie geen vanzelfsprekend veld is om onderzoek in te verrichten. "De middelen voor onderzoek zijn beperkt, en de druk vanuit de patiënten en hun ouders is groot. Voor sommige patiënten is het hun laatste hoop. Er zijn er die fanatiek geloven dat immunotherapie hun leven zal redden. Als arts is het niet altijd eenvoudig om daarmee om te gaan."

Scheiding der machten

Beide artsen pleiten voor een soort 'scheiding der machten', waarbij de ene expert zich bezighoudt met het onderzoek in het lab, terwijl de andere instaat voor de klinische proeven en het contact met de patiënten. "Zelf vind ik dat een goede manier van werken. Het bewaakt de neutraliteit." De ander beaamt: "Van Gool deed het allemaal zelf. Dat heeft misschien mee de problemen veroorzaakt."

Professor Van Gool zelf was gisteren niet bereikbaar voor commentaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden