Zondag 25/09/2022

De Ark die niet bekeken wil worden

Wellicht herinnert u zich de Ark des Verbonds alleen nog uit de catecheselessen van weleer. Misschien verwart u haar zelfs met de Ark van Noach, die zijn familie van de zondvloed wist te redden. Maar voor de Ethiopiërs is de Ark des Verbonds, drager van de Tien Geboden uit het Oude Testament, dagelijkse werkelijkheid. Zowat elke Ethiopische kerk bezit er een replica van. Elk jaar opnieuw vullen de straten van Addis Abeba zich half januari met jubelende mensen. De kopieën of 'tabots' van de Ark worden tijdens de processie naar een doopvont in het Jan Meda-park overgebracht.

Voor de Ethiopiërs is deze jaarlijkse processie een belangrijk godsdienstig feest, waarmee ze overal in het land het doopsel van Christus herdenken. Honderden studenten aan zondagsscholen dansen en zingen vooraan in de optocht. Ze wervelen rond in religieuze gewaden en klappen op het ritmische gedreun van een enorme trommel. Achter hen lopen talloos veel lagere geestelijken. Ze zijn in het wit gekleed, dragen tulbanden en zingen de droevige, nasaal klinkende gezangen van de Ethiopische kerk. Hun angstaanjagende gezang overstijgt het gerinkel van eeuwenoude instrumenten en de holle, donkere bastoon van de trommels. Ze loven de kracht van de Ark, bevestigen het Verbond dat God met de mensen sloot en verheugen zich op de komst van Christus.

Nog verder in de optocht stappen de bebaarde hogepriesters in hun kleurrijke gewaden. Ze dragen de replica van de Ark op hun hoofd, gewikkeld in zwaar versierde doeken. Tienduizenden mensen volgen de bonte stoet, dansend en zingend, tot bij een open vlakte waar op andere dagen paarden draven en voetbal wordt gespeeld. Maar nu wordt er urenlang gebeden en gezongen in het bijzijn van Abune Paulos, de patriarch van de Ethiopische Orthodoxe kerk. Bij zonsondergang wordt de kopie van de Ark in een eenvoudige tent gelegd, net zoals de oude Israëlieten dat destijds deden met het originele exemplaar. Vervolgens brengen de gelovigen biddend de nacht door, wachtend op de doopplechtigheid die bij dageraad begint.

Niemand van hen twijfelt eraan dat de Geest van God in de kopie van de Ark is gevaren. Net zoals ze er rotsvast van overtuigd zijn dat de originele Ark des Verbonds al bijna drieduizend jaar lang in de kerk van Aksum berust, Ethiopiës heilige stad. Ze wordt bewaard in een vierkante stenen tempel en bewaakt door een eenzame monnik, die over geen ander wapen beschikt dan het houten kruis in zijn hand. "Alleen hij mag naar de Ark kijken," zegt diaken Fiseha Asfaw bezwerend. "Zelfs de aartsbisschop mag dat niet. Mocht iemand anders haar bekijken, dan zou hij binnen de kortste keren ziek worden en sterven. De Ark bevat de ware geboden van God."

Ethiopische christelijke priesters houden nu al eeuwenlang staande dat zij de heilige Ark bezitten, terwijl zowat de hele rest van de wereld denkt dat ze in een grijs verleden verloren ging. De aanwezigheid van de Ark is een belangrijk onderdeel geworden van de identiteit van het land en vormt de basis van zijn christelijke traditie, die zwaar beïnvloed is door het Oude Testament. Maar wat verbergen de monniken precies achter dat verbleekte gordijn van rood fluweel dat voor de ingang van het heiligdom hangt?

De meeste mensen stellen zich de Ark voor zoals ze in de Bijbel wordt beschreven en ook in Steven Spielbergs film Raiders of the Lost Ark figureert: een grote, met goud beslagen kist met twee engelen erop. Maar priesters en monniken die de relikwie hebben gezien, ontkennen dat het om deze kist zou gaan. De Ark waarover zij spreken is een witte, stenen tafel waarin in het Hebreeuws de Tien Geboden zijn gegrift. Ze wordt bewaard in een ondiepe koffer van puur goud. De geestelijken dichten de relikwie zelfs paranormale krachten toe. Zo zou de tafel 's nachts licht afgeven en overdag nauwelijks bekeken kunnen worden, zo glad en spiegelend is ze - als water bijna. "Het was zo verwarrend toen ik ernaar keek," verklaart de vorige hogepriester. "Ik werd erg bang en mijn ogen vulden zich met tranen."

Veel rust gunt de Ark haar aanbidders in elk geval niet. Klokslag middernacht moet de bewaker wierook branden en onophoudelijk gebeden prevelen en psalmen lezen. Die wake gaat door tot 3 uur 's middags. Pas dan mag de bewaker eten en rusten. "We kunnen niet bij de Ark slapen want de Heilige Geest zit erin. Daarom moeten we blijven bidden."

Voor de doorsnee Ethiopiër doet het er allemaal weinig toe. Wat er ook precies in het heiligdom verborgen zit, het is een bron van religieuze inspiratie voor de ongeveer 40 miljoen gelovigen van de Ethiopische Orthodoxe Kerk. Bijna elk schoolkind kan je het verhaal van de Ark van A tot Z vertellen. Hoe Koning Salomon van Israël bij de Koningin van Sheba een zoon verwekte: Menelik de eerste. Hoe die later naar Israël terugkeerde, de Ark uit de tempel stal en naar Aksum overbracht - samen met de joodse aristocraten die de Ethiopische staat hebben gesticht.

De aanbidding van de Ark is trouwens niet de enige traditie die de Ethiopische christenen uit het jodendom hebben overgenomen. Ze respecteren ook de sabbat en eten koosjer voedsel. Jongens worden besneden als ze acht dagen oud zijn, en vrouwen mogen de kerk niet binnen als ze menstrueren of seksueel contact hebben gehad.

Toch betwijfelen veel historici en archeologen dat de originele Ark destijds naar Ethiopië zou zijn gebracht. Recente beschrijvingen van de Ark stemmen bijvoorbeeld niet overeen met wat in Hoofdstuk 25 van het bijbelse Exodus-verhaal staat te lezen. Met name de afmetingen van de tafels kloppen niet. Veel deskundigen doen het hele verhaal dan ook af als een fabeltje uit de twaalfde eeuw. Een knap stukje propaganda, dat een nieuwe generatie Ethiopische bewindvoerders de nodige legitimiteit moest verlenen. "Dat er een voorchristelijke, joodse staat zou hebben bestaan in Aksum, is een pure legende," zegt professor Taddesse Tamrat, historicus aan de universiteit van Addis Abeba. "Dit verhaal bevat geen historische waarheid."

Maar volgens Graham Hancock, journalist en voormalig medewerker van The Economist, zit er in de legende op zijn minst een kern van waarheid. In zijn boek The Sign and the Seal betoogt Hancock dat joodse priesters de Ark uit Israël zouden hebben gesmokkeld tijdens het schrikbewind van Manasseh, een monarch die in de zevende eeuw voor Christus regeerde en heidense goden aanbad. De Ark zou daarop zijn ondergebracht in een nieuwe tempel op een eiland in de buurt van het Egyptische Aswan, om tweehonderd jaar later tijdens een oorlog te worden overgebracht naar het Tanameer in... Ethiopië. Daar werd de relikwie 800 jaar lang in een tent bewaard, tot de eerste christelijke koning van Aksum ze in beslag nam en naar de hoofdstad transporteerde.

Hoe het ook zij, Hancocks theorie heeft de belangstelling voor het heiligdom in Aksum nog wat kracht bijgezet. Volgens de monniken proberen toeristen zelfs de bewaker om te kopen om toch maar een glimp van de Ark te kunnen opvangen. Anderen werden dan weer betrapt terwijl ze over het ijzeren hek rond het heiligdom probeerden te klimmen.

Ook Avi Granot, de Israëlische ambassadeur in Ethiopië, bezocht Aksum in het verleden al, en ondervroeg de monniken over de Ark. Toch diende Israël geen officiële aanvraag in om de Ark te mogen zien, laat staan om ze terug te vorderen. "Voor ons is het een legende zonder historische waarde," verklaarde Granot hierover. "Ik denk dat dit een van die mysterieuze verhalen is waarvan de schoonheid juist in het mysterie ligt besloten. Niemand wil het raadsel echt doorgronden, uit angst dat de ontgoocheling wel eens te groot zou kunnen zijn."

©New York Times

Vertaling Jean-Paul Mulders

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234