Maandag 19/04/2021

De architect die u doet skiën op een afvaloven

De Deen Bjarke Ingels verbouwt havendokken tot zwembaden en afvalovens tot skipistes. Vanuit zijn nieuwe kantoor in New York is hij nu begonnen aan het herinrichten van het land van Obama. 'Een gebouw moet een portret zijn van de manier waarop mensen willen leven.' Douglas De Coninck Foto Thomas Sweertvaegher

Hij start de oude Porsche 911 en opent het dak. De bestemming is Philadelphia. Bjarke Ingels heeft er een vergadering met het havenbestuur. "Over overtollige vliegdekschepen. Bij gebrek aan oorlog liggen die daar maar. Meer weet ik niet. Ik ga luisteren."

Punt van vertrek is het twee jaar geleden geopende kantoor van BIG op 26th Street, New York. BIG staat voor Bjarke Ingels Group. Het is een rommelig kantoor, met een alomaanwezig risico op het omstoten van maquettes en dozen met ooit te monteren meubilair. "Twee jaar geleden kwam ik hier aan en moest ik in de supermarkt aanschuiven voor een printer. Een heel gedoe ook om in New York een internetaansluiting te krijgen. Nu werken hier zeventig mensen. Onder ons zit Hugo Boss. Dus altijd leuke meisjes in de lift. (lacht)"

Bjarke Ingels kreeg in 2003 de mondiale schijnwerpers op zich dankzij vier openluchtzwembaden in de oude industriële haven in Kopenhagen. Alle bouwsels van BIG ademen duurzaamheid, stedelijkheid en vooral een onverwoestbaar optimisme uit. Bjarke Ingels werd in 2011 door Wall Street Journal uitgeroepen tot innovator van het jaar voor architectuur. Hij verzamelt prijzen en komt tijd te kort. En hij is 38. "Men zegt dat wij de generatie zijn die het met minder zal moeten doen, die minder zal consumeren en het minder leuk zal hebben. Daar geloof ik niks van. Elke generatie is tien IQ-punten intelligenter is dan de vorige. Het komt allemaal goed."

De Porsche dokkert tussen SUV's en imponerende vrachtwagenwielen over de betonplaten van Route 95. De Porsche is geen verstandige keuze, moet hij erkennen. Normaal neemt hij de trein, maar het aantal uren vertraging bij Amtrak valt nooit te voorspellen.

Kwik en Flupke

"Ik was twaalf, er was een familiefeest en mijn opa tikte met zijn vork tegen het glas. Deze jongen wordt architect, zei hij. Het was het enige nuttige beroep dat hij kon bedenken voor een kind dat alleen wou tekenen. Ik was gek van Kwik en Flupke, die lijnen. Mijn droom was een eigen strip. Aan het einde van mijn middelbaar had ik niet echt een plan. In Denemarken is onderwijs gratis. Dat heeft het voordeel dat je keuzes kunt maken zonder al te veel druk. Ik nam een opleiding architectuur aan de Deense kunstacademie omdat ik sukkelde met mijn achtergronden. Mensen, dieren, auto's en vliegtuigen tekenen, dat lukte allemaal goed. Gebouwen niet. Ik dacht dat deze opleiding me zou helpen bij mijn achtergronden."

Er was niet echt een microbe die beet. De architect die hij is, zegt hij, werd hij door vooraf geen al te grote ambities in die richting te koesteren. "Op de academie werd je onder de opdrachten bedolven. Het slorpte je op. Met een vriend trok ik in de bibliotheek willekeurig een boek uit de rekken in de hoop te leren begrijpen waar dit over ging (lacht). Kinderen leren door imitatie en assimilatie. Fake it until you make it. Ik ben in die periode erg beïnvloed door het Spaanse magazine El Croquis. Ze publiceerden interviews met architecten met onderaan voetnoten met verwijzingen naar werken van andere architecten en filosofen. Het ging altijd verder."

Bjarke Ingels rondde zijn architectuuropleiding in 1999 af in Barcelona en kon aan de slag bij het OMA van Rem Koolhaas in Rotterdam. Hij voelde zich geen lid van de club. "Ik voelde mij aangetrokken tot andere architecten, maar kwam via Le Corbusier toch weer bij Koolhaas uit. Weet je, veel architecten trouwen met architecten. Het is een inteelterig wereldje. Het gaat alleen om architectuur en het oordeel van andere architecten. Ze bouwen musea of heel specifieke gebouwen die best bijzonder zijn, maar geen impact hebben op de samenleving. De twee vaders van de modernistische architectuur, Le Corbusier en Mies van der Rohe, probeerden dat juist wel. Le Corbusier heeft veel woningen gebouwd, Mies veel kantoorgebouwen. Ik tracht relevant te zijn. Ik vind het belangrijk mijn werk te kunnen verklaren aan mensen die geen architect zijn."

Het was niet hij, zegt hij, die in de industriële haven van Kopenhagen vier openluchtzwembaden bouwde. Het idee kwam vanzelf uit de lucht dwarrelen. Door een nieuwe techniek van waterzuivering bleek het water in 2002 sneller helder te zijn geworden dan verwacht. "Architecten creëren het leven in een stad niet, wij accommoderen het. Als omstandigheden veranderen, moeten wij aan de slag. De haven was geen vervuilde no-gozone meer. Het was een plek geworden tot waar het sociale leven in de stad kon worden uitgebreid. Het was eigenlijk een klein projectje, maar het heeft ons veel aandacht opgeleverd."

Afvalovenskiën

Momenteel bouwt BIG in Kopenhagen een afvaloven. In het centrum van de stad. Het hoogste gebouw van de stad, benadrukt hij, niet zonder trots. "Niemand bouwde ooit een afvaloven in de stad. De oven komt daar, in een van de drukstbevolkte zones, omdat daar het afval wordt gegenereerd. Zo vermijd je dat er de hele tijd vuilniswagens heen en weer rijden. Het terrein ligt aan het water, op een plek waar jongeren op zaterdag gaan waterskiën. Op de landkaart is Kopenhagen opgedeeld in vier kleuren: geel voor bewoning, rood voor sites met een cultureel belang, groen voor parken en grijs voor industrie. Wij wilden dat de oven - die, voor alle duidelijkheid, zero emission is en groene energie gaat opwekken - een groene plek zou worden. Dus kwamen we uit op een skipiste. Ja, wie skiën denkt, denkt berg. Er is geen mooiere metafoor voor propere lucht."

Hij kijkt opzij, een en al grijns. "We stonden op die plek, zagen die waterskiërs en opeens wees het zichzelf uit. Het is dezelfde subcultuur. Surfers gaan graag snowboarden. Kopenhagen is vlak, er is geen enkele helling. Het lijkt surrealistisch, maar als je nagaat hoeveel jonge mensen in Kopenhagen elk weekend een bom geld uitgeven voor een weekendtrip naar Zweden om daar even te kunnen skiën, is het dat niet. Onze constructie is honderd meter hoog, de piste krijgt een afdaling van achthonderd meter. Het is geen alpenskiën, maar het idee te kunnen skiën in je eigen stad spreekt tot de verbeelding. Waar ter wereld er ook een afvaloven wordt gebouwd, is het een en al not in my backyard. Petities, rechtszaken, mensen die naar een andere plek verhuizen. Wij krijgen mails van mensen die willen weten wanneer de piste opengaat.

"Innovatie komt nooit vanzelf. Jeans komt van werkmanskledij, de ritssluiting komt uit de sport. In architectuur is het net zo. Tate Modern is een vroegere elektriciteitscentrale, de high line in New York een oude spoorlijn. Als infrastructuur haar nut heeft gehad, moet ze worden heruitgevonden. Een van onze volgende projecten is het Deense maritieme museum. In een afgedankt droogdok. Kijk hier, deze autosnelweg. Zou het niet prachtig zijn als dit meer kon zijn dan een strook beton die landschappen in tweeën snijdt? Waarom kunnen de bruggen van New York niet worden bewoond zoals de Ponte Vecchio in Firenze? Wij leven in dogma's: de stad is de plek waar je werkt, het platteland de plek waar je woont. Maar dat hoeft zo niet te zijn. Iedereen ziet economie en ecologie als

tegenpolen, terwijl beide begrippen afstammen van het Griekse woord oikos, wat betekent 'huis' of 'huishouden'. Het ene gaat over het managen, het andere over de manier waarop je het huis onderhoudt.

"Niemand gaat voor de goede zaak zijn levenskwaliteit vergooien. Het terugdringen van uitstootgassen zal niet leiden tot minder groei. En de auto zal niet verdwijnen. Als je twee kinderen hebt en eentje gaat voetballen, kun je niet zonder. Maar eris niets dat een auto verplicht tot uitlaatgassen. Kijk naar het succes van de Tesla, de competitieve elektrische auto is een feit."

De grootste voldoening haalde hij uit de VM-huizen in, alweer, Kopenhagen. Wooncomplexen met de vormen van beide letters, waardoor mensen bij elkaar binnen kijken en tuinen delen. Hij bouwde ook het 8HOUSE, een wooncomplex in de vorm van een acht. "Als je de kans krijgt een gebouw te ontwerpen, kan het alleen goed gaan als je de tijd neemt om te observeren en te luisteren naar hen die erin gaan wonen. Een gebouw moet een portret zijn van de manier waarop mensen willen leven. De samenleving zit vol onzichtbare stromen: sociale, culturele, economische. Je kunt ze niet altijd zien, maar ze zijn er. Iedereen snapt dat wij duurzaam moeten gaan leven. Dus maken wij van afval een grondstof en integreren het in een plek waar mensen plezier komen maken."

New York

Momenteel voegt hij met West 57 zijn eigen toren toe aan de skyline van New York. Het wordt een piramideachtige structuur en het lijkt te vloeken: de architect van progressieve Scandinavische politici versus de stad die nooit slaapt.

"Dat zie je helemaal verkeerd. Het verhaal van West 57 begon in 2007. We beleefden in Kopenhagen een leuke, dynamische tijd. We hadden met Ritt Bjerregaard een eerste een vrouwelijke burgemeester. Zij was erg begaan met het klimaat, ze wou weer hoogbouw. Kopenhagen was ooit de stad van de hoogbouw geweest, maar was daarvan teruggekomen. Ze nodigde Douglas Durst uit, de projectontwikkelaar uit Manhattan die net de Bank of America Tower aan het neerzetten was, 's werelds eerste nul-emissie-wolkenkrabber. Ik zat in het publiek en deed iets wat ik anders nooit doe: mijn hand opsteken. Ik erger me aan mensen die op conferenties vragen stellen, enkel om even hun eigen stem te horen. Ik vroeg: 'Hoe komt het dat dit gebouw eruitziet als, nou ja, een gebouw?' Die toren was gewoon lelijk. Durst reageerde verveeld, maar een maand later bezocht hij ons kantoor in Kopenhagen en sprak hij me over dat terrein aan West Avenue 57. Soms kan het dus nuttig zijn om je hand op te steken. West 57 is een combinatie van het typische Europese huisvestingsproject, met een collectieve tuin in het midden, met de cultuur van de wolkenkrabbers in New York. Vanuit het perspectief van de mensen in Manhattan is dat bizar. Vanwege dit project heb ik me halftijds, een beetje meer nu, in de VS gevestigd.

"Het was gek. Ik was 35. Het was mij gelukt om op jonge leeftijd mijn eigen kantoor uit te bouwen. Er werkten zeventig mensen, ik had het allemaal voor elkaar. Ik had een leuk appartement en veel vrienden. Ik had een zalig leven en nu stond ik in New York aan te schuiven voor een printer. Was dit niet eerder het moment in je leven om aan kinderen te denken? Maar goed, als je dan vandaag ons kantoor in New York bekijkt, lijkt het alsof het er altijd is geweest.

"We bouwen momenteel een bibliotheek in Bordeaux en een winkelcomplex in de buurt van de luchthaven van Charles de Gaulle. Het Franse socialisme is heel architectuurvriendelijk en ik kreeg vroeger wel eens te horen dat wij vooral voor sociaaldemocratische overheden werkten, maar dat is niet zo. De VM-woningen en het 8HOUSE zijn privaat. De klant wou via de bouw van deze woningen geld verdienen, en dat is gelukt. Momenteel zijn we nergens zo succesvol als in de VS en Canada, waar praktisch al onze projecten privaat zijn."

Van muis tot mens

Tekenen doet hij niet meer. Hij ruilde eerst het potlood in voor de pen, daarna de pen voor de muis en nu tekent hij "met mensen". De twee bureaus, New York en Kopenhagen, zien elkaar permanent via een groot scherm. Loopt hij in New York voorbij het scherm, dan gaan 6.000 kilometer verderop handen omhoog.

"Ik ben niet de CEO van BIG. Ik onderhandel niet over contracten, hou me ook niet bezig met aanwervingen of ontslagen. Ik ben enkel bezig met de conceptie van het werk. Veel overleg verloopt nu via de iPhone. Iemand maakt een schets, maakt een fotootje en stuurt dat door. Dan reageer ik. We hebben nu in beide kantoren honderdvijftig mensen. We hoeven nooit te zoeken naar talent. Talent vindt ons."

"Toen ik hier aankwam, zaten we in de jaren van bankencrisis en het besef dat er in Irak nooit massavernietigingswapens waren geweest. Voor Europa hadden de VS finaal afgedaan. Toen was er Obama. Die heeft echt een gevoel van hoop geïnjecteerd. Een zwarte president is een zo natuurlijke en zo positieve stap voor een land met zoveel culturen. Architectuur en urbanisme zijn pogingen om verschillende mensen met verschillende achtergronden samen te doen leven op een beperkte plek. Dat vond ik allemaal terug bij Obama: 'Not red states or blue states, but the United States of America.' Nu ijvert hij voor de dream act, die jonge illegalen het Amerikaanse staatsburgerschap wil geven op voorwaarde dat ze hun middelbaar hebben afgemaakt. Dat is prachtig toch? Ik vind Amerikanen open, flexibel. Als ze iets zien wat ze leuk vinden, dan willen ze het. Ik vind ook België een interessant experiment. Een natie zonder nationalisten: uniek. Ik zou er best graag eens een project aanvatten, al was het maar omdat Brussel de hoofdstad van Europa is. Ik ben ooit begonnen in de zolderkamer van de moeder van mijn vroegere partner Julien de Smedt in Brussel. Het was een leuke tijd, in Brussel werden veel spontane raves georganiseerd in leegstaande gebouwen. Het is blijkbaar de generatie die nu kinderen heeft en dingen organiseert als picnic the streets.

"Sinds ik in New York woon zie ik elke dag meer fietsers. Het zal de komende jaren enkel in die richting blijven gaan. Meer mensen gaan de fiets nemen, gewoon voor het comfort. In Kopenhagen gaat nu 37 procent van de mensen met de fiets naar het werk. Zij weten niet meer wat dat is, in de file staan. Overal waar die kleine introducties van groen in de stad beginnen, gaat het daarna één richting uit."

De Porsche dokkert nog steeds verder. Wat hij vindt van de architectuur in de Brusselse Europese wijk? Hij staart naar Google Maps. "Ik denk", zegt hij, "dat we er bijna zijn."

Bio

Geboren: 2 oktober 1974

Studies: architectuur aan de koninklijke Deense academie in Kopenhagen en de technische hogeschool in Barcelona

Leeft pendelend tussen Kopenhagen en New York

Heeft geen kinderen, 'maar ik ken wel hun moeder al'

Droom: 'Obama's bibliotheek verbouwen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234