Vrijdag 22/11/2019

De Antwerpse stadsdichter die boekverkopers verbrandt

De echte opvolger van Cyriel Verschaeve is opgestaan. Hij heet Ramsey Nasr en lijkt net zo intolerant. Ach, het lijkt zo progressief en politiek correct: Nasr die eist dat de Israëlische ambassade opkrast van de Boekenbeurs. Terwijl het eigenlijk een benepen actie is van de Antwerpse stadsdichter die niet kan verdragen dat mensen die hij niet kan uitstaan ook boeken aanbieden, en zelfs goede boeken. Een cynicus zou zeggen dat Antwerpen heeft wat het verdient: een onverdraagzame allochtoon als culturele icoon. Gelukkig dat wij niet cynisch zijn en ons nog opwinden over progressief provincialisme.

In zijn opiniestuk in De Standaard, waarin hij zijn beklag doet over de aanwezigheid van de Israëlische ambassade op de Boekenbeurs, doet de Palestijns-Nederlandse dichter Ramsey Nasr zijn best om genuanceerd te klinken. Natuurlijk is hij tolerant en moet er veel kunnen op een boekenbeurs. Maar de Israëlische ambassade, dat gaat te ver. Dat is een ongehoorde verstrengeling van politiek en literatuur. Hij besluit dus dat 'ambassades' geen plaats hebben op de Boekenbeurs. Je vraagt je af of je wel juist leest: ambassades eruit. Terwijl de Boekenbeurs alleen maar wel zou varen met meer ambassades of met aan ambassades gelieerde instellingen - waarom zou het Instituto Cervantes niet welkom zijn?

Maar Ramsey Nasr is intussen een bekend meningenmens en de organisators van boek.be zijn lafbekken die hun mooie organisatie niet graag in opspraak zien komen. Dus besloten ze Nasr meteen te volgen: volgend jaar zullen ze geen ambassades meer uitnodigen, alleen uitgevers. Snel een formeel regeltje verzinnen om het inhoudelijke probleem te omzeilen. Want daar gaat het om: om inhoud. Om de vraag of de diplomatieke vertegenwoordiging van de staat Israël het recht heeft haar visie te komen aanbieden.

Want Nasr heeft natuurlijk geen probleem met niet-uitgevers op de Boekenbeurs. Dat heeft boek.be trouwens ook niet. Neem op hun eigen website de alfabetische lijst van standhouders, zoals dat heet. Vlak na 'ambassade van Israël' staat 'Amnesty International'. Is dat een uitgever? Gebruikt Amnesty de boekenbeurs soms niet voor haar - mooie - politieke doelstellingen? En wat met andere 'uitgevers' op de beurs zoals Natuurpunt, De Lijn, KBC, de MS-Liga en de FOD Economie, Kmo, Middenstand en Energie? Of mogen sponsors weer wel?

Nasr zit zo fout als maar kan. Natuurlijk mag politiek de literatuur gebruiken, en omgekeerd. Is de hele antiapartheidsliteratuur soms geen letterkunde? De Canto general van Pablo Neruda werd de officieuze poëzie van de Chileense bannelingen in de Pinochet-jaren. Mag dat niet? Mario Vargas Llosa heeft decennialang uitgevaren tegen de linkerzijde in Latijns-Amerika en was heel mild voor de crapuleuze rechtse uitbuiters in datzelfde continent. Moet Vargas Llosa met de nek worden aangekeken? Samen met Gabriel García Márquez misschien, Castro's goede vriend?

Natuurlijk heeft de Israëlische ambassade propagandistische bijbedoelingen. Net zoals het Davidsfonds via zijn boeken aan Vlaamse ontvoogding doet, en dat vandaag anders invult dan gisteren. Net zoals Epo (afkorting van 'EducationProlétarienne - Proletariese Opvoeding') aan progressieve politieke bewustwording doet, en precies dat die uitgeverij interessant maakt.

Let wel: literatuur hóéft niet politiek te zijn. Literatuur mag evengoed persoonlijk zijn, of nihilistisch, of gewoon mooi. En niet alle boeken moeten literatuur zijn. Niet alle boeken moeten zelfs mooi zijn, of goed, of juist. Er mag smerig werk tussen zitten. Choquerend. Of vlak en plat. Mag allemaal op een boekenbeurs. Zoveel mogelijk boeken, verkocht door zoveel mogelijk 'aanbieders'.

Daarin mogen - móéten - massa's meningen verkondigd worden die anderen niet zinnen, tegen de borst stuiten, zelfs kwetsen. Ik zoek op de Boekenbeurs graag naar uitgeverijtjes met obscuur werk. De verheerlijkers van de collaboratie, bijvoorbeeld. Bij hen koop ik boeken die ik in de handel niet vind. Boeken waar ik het met niet één letter eens ben, maar die ik wel interessant vind om te lezen. Zo ken ik een argumentatie en een uitleg van feiten (in mijn ogen zo goed als altijd een verdraaiing) die de mijne niet zijn. Ik heb een donkerbruin vermoeden dat die uitgeverijtje en verkopers in Vlaams Belang-vaarwater zitten, maar zolang het niet om expliciet buiten de wet gestelde feiten gaat, zoals negationisme, kan dat.

Scherper. In mijn boekenkast staat negationistisch werk van de vermaledijde Siegfried Verbeke. Hij stuurde het ooit op mijn naam op De Morgen-adres. Ik heb het niet weggegooid, maar gelezen en bijgehouden. Sindsdien kan ik met iets meer kennis van zaken over negationisme meepraten. In diezelfde boekenkast staat trouwens een exemplaar van Mein Kampf, ooit gekocht bij De Slegte. Mag dat niet? Moet ik die boeken verbranden? Ik heb ook Marx staan, zelfs een hele rij Lenin. En de Bijbel, ook de versie van Jehova's getuigen. De Koran. En Pietje Puk. Onder Mieke Maaike.

Overigens, voor er misverstanden over ontstaan: persoonlijk ben ik een antizionist, zelfs van de harde lijn. Ik hoop dat de Palestijnen hun gram halen. Eigenlijk sta ik achter de vernietiging van Israël - niet van de Joden, maar van een zionistische staat. Ik geloof dat op termijn alleen een land waarin Joden én Palestijnen met gelijke sociale en politieke rechten wonen, toekomst heeft. Ik hoop dat ze dat ooit min of meer vreedzaam bereiken. Indien niet, dan hoop ik ooit dat er tenminste een intifada komt die slaagt. Dat is mijn overtuiging, en ik claim het recht dat via geschriften te mogen uiten. Als ik er een boek over zou schrijven, zou dat zijn plaats hebben op de Boekenbeurs.

Maar ik zie dat er Joden zijn en dat er een Israëlische staat bestaat die heel hartstochtelijk, zelfs fanatiek, het tegendeel beweren. Zolang ze dat doen door het uitdelen van brochures, het verspreiden van boeken, het tonen van landkaarten, zijn ook zij van harte welkom. Als daar zaken in staan die niet waar zijn, kaarten die vervalst zijn, brochures met een onbeschoft verkeerde voorstelling van zaken? De enige manier om dat tegen te spreken, is dat de Palestijnse Autoriteit ook boeken verkoopt. Of dat mensen meer boeken kopen bij uitgeverijen als het bovenvermelde Epo.

Maar de Israëlische ambassade verspreidde werk van een auteur als Amos Oz, een criticus van de harde Israëlische lijn. Oké, de ambassade doet dat natuurlijk om de eigen staat als 'gematigd' en 'beschaafd' te propageren. Maar zijn boeken van Oz, die progressieven over de hele wereld koesteren, in Antwerpen ineens niet goed omdat de foute mensen - namelijk zionistische Joden - die verkopen? Spreekt hier een inquisiteur van Palestijns-Nederlandse afkomst?

Is het niet godgeklaagd, of die God nu Jahweh of Allah heet, dat mannen die aan weerszijden van de Jordaan elkaar al decennia naar het leven staan, besneden heren bovendien, hun onverdraagzaamheid nu naar hier exporteren, en zo nodig in Antwerpen willen uitmaken wie de langste heeft? Zijn dat eikels, of niet?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234