Vrijdag 04/12/2020

De Angelsaksische literatuur laveert tussen Dickens en Joyce

Na een Engelse zomer is het tijd voor een Engelse herfst. Terwijl buiten de mist van de kale takken druipt, gaan we lekker languit in onze luie stoel zitten, een whisky bij de hand en een boek op schoot. Wat kan een mens meer verlangen? Een lijstje met tien aanraders wellicht.

Door Marnix Verplancke

Omdat er op ieder goed lijstje een dode staat, beginnen we met Richard Yates, herontdekt na een paar decennia verwaarlozing en nu wereldwijd geprezen als een Amerikaans genie. Na Revolutionary Road, wellicht de knapste en meest genadeloze doorlichting van het huwelijk ooit geschreven, en de verhalenbundel Veertien soorten eenzaamheid wordt nu Paasparade (De Arbeiderspers) aangekondigd. In dit boek worden twee zussen vier decennia lang gevolgd. De ene legt zich neer bij het bestaan en ondergaat een ongelukkig maar veilig huwelijk, terwijl de tweede haar eigen weg gaat en een paar harde opdoffers te verwerken krijgt. Dit wordt bijtende ironie, bittere gal en nog veel meer lekkers.

Er zijn schrijvers die graag verhaaltjes vertellen - Charles Dickens om maar iemand te noemen - en er zijn er die liever iets doen wat nog geen ander ooit gedaan heeft met een boek, de types James Joyce dus. Wanneer we Mark Z. Danielewski de keuze zouden laten om bij een van deze in te trekken, koos hij geheid voor Joyce. Zijn debuut Het kaartenhuis was een claustrofobische leeservaring om u tegen te zeggen en in het nieuwe Niets dan omwentelingen (De Bezige Bij) gaat hij nog een stukje verder. Zo moet je bijvoorbeeld om de acht bladzijden het boek omdraaien en achterstevoren verder lezen, waardoor je je al gauw gaat voelen als de dop van een shampoofles die in een leeglopend bad het afvoerputje angstvallig ziet naderen.

Niet helemaal op haar plaats in dit lijstje omdat ze in het Afrikaans schrijft en niet in het Engels, maar toch aanwezig omdat we bang zijn dat ze anders volkomen ten onrechte door de mazen van het net zou glippen, is Marlene van Niekerk. Een veelschrijfster kun je haar zeker niet noemen, maar als ze de pen opneemt, val je gegarandeerd stijl achterover, denk maar aan het white trash-relaas Triomf en de verbluffende historische roman Agaat. In haar nieuwe boek Memorandum (Querido) lijkt ze het iets kleinschaliger te willen aanpakken met haar verhaal over een gemeenteambtenaar die op het punt staat met pensioen te gaan en de nacht doorbrengt op de afdeling intensive care van een ziekenhuis. Een roman die dieper ingaat op de manieren waarop mensen zich handhaven als het donker wordt en de demonen komen, zo wordt ons beloofd - en ongetwijfeld ook een over de Zuid-Afrikaanse politiek.

Van Hanif Kureishi is er het vuistdikke Ik moet je iets vertellen (De Bezige Bij) aangekondigd, over een psychiater - de schrijver liep jarenlang de deur plat van zijn eigen therapeut, dus hij weet waar hij het over heeft - die terugkijkt op zijn volwassenwording tijdens de jaren zeventig: veel seks, drugs en rock'-n'-roll dus, en alle problemen die daarmee gepaard gaan. Als hij zich er niet al te makkelijk of te vlug van afgemaakt heeft, zoals Kureishi weleens doet, zou dit een indrukwekkend boek kunnen zijn.

Ook met enige reserve kijken we uit naar de nieuwe roman van Alice Sebold, die een jaar of vijf geleden met De wijde wereld een reusachtige bestseller had - 50.000 verkochte exemplaren in Nederland en Vlaanderen bijvoorbeeld. Naar onze smaak flirtte dit boek een beetje te veel met de eerste de beste tearjerker van een weekendfilm om echt goed te zijn, maar we geven haar nog een kans. Door zijn heikele thematiek heeft Schaduwmaan (Cargo) alvast alles mee om iets bijzonders te worden. De plot draait immers om een vrouw die uit medelijden haar dementerende moeder vermoordt en nadien last krijgt met de psychologische consequenties van deze daad.

Omdat het korte verhaal een ten onrechte al te vaak onder de mat geveegd genre is, stelde Zadie Smith - een kreng van een mens wat ons betreft, maar ze kan schrijven, en daar draait het hier allemaal om - een bundel samen waarvoor ze bijdragen sprokkelde bij het kruim van haar generatie. A.M. Homes, David Mitchell, Nick Hornby, Hari Kunzru, Miranda July, Jonathan Safran Foer, Colm Toibin, Dave Eggers en nog een paar anderen kregen de opdracht een verhaal te schrijven met een bijzonder en onvergetelijk personage in de hoofdrol. Het boek van andere mensen (De Bezige Bij) is het resultaat.

Een andere Engelse dame die de reputatie heeft soms weleens nukkig uit de hoek te kunnen komen en die wonderlijke boeken schrijft, is Jeanette Winterson. In De steengoden (Contact) laat ze haar poëtische visioenen de vrije loop, zo lijkt het. Deze roman speelt immers in een nieuwe wereld, die tegelijkertijd te klein is om op te merken en te groot om erop te focussen. Er zijn boomblaadjes zo groot als steden en vogels die nestelen in een mosselschelp. Utopie of dystopie? We weten het nog niet, maar Wintersons bekende taalvirtuositeit laat het beste vermoeden.

In De vrouw van Shakespeare (J.M. Meulenhoff) probeert Germaine Greer een licht te werpen op het leven van Anne Hathaway, de boerendochter die met ene Will trouwde - een toneelspeler naar het schijnt - en zo de geschiedenis inging als de verwaarloosde echtgenote van de grootste Engelse bard aller tijden. Volkomen terecht vraagt Greer zich af wie deze vrouw was, welke positie ze had thuis op de hofstee en in hoeverre ze het werk van haar man beïnvloedde. Na het lezen van duizend Shakespearebiografieën kan dit een verademing worden.

Het hoogtepunt van het Angelsaksische literaire najaar zal wellicht de nieuwe Philip Roth worden, Exit geest (De Bezige Bij), waarin we een ouwe bekende tegen het lijf lopen in de figuur van Nathan Zuckerman. Na elf jaar op een berg in New England gezeten te hebben, keert deze terug naar New York, ontmoet daar de mensen die hem gemaakt hebben tot de man die hij is en strijdt er zoals vanouds tegen liefde, haat en libido. Is dit een afscheid van een carrière of daarentegen een heropleving in het oeuvre van wat zo stilaan de belangrijkste Amerikaanse schrijver van de voorbije halve eeuw is? De toekomst zal het uitwijzen, maar wat we wel al weten is dat de opvolgers staan te dringen.

Neem nu Shalom Auslander, een New Yorkse orthodoxe jood die zijn persoonlijke strijd tegen de traditie omzet in prachtige eigentijdse en dus heerlijk relativerende literatuur. Net als in zijn verhalenbundel Beware of God - een knipoog naar "opgepast voor de hond" - laat hij in de roman Klaaglied van een voorhuid (J.M. Meulenhoff) een jongen strijden tegen zijn religieuze bewustzijn, wat resulteert in een tragikomisch boek waarbij je je afvraagt of je nu tranen op je wangen hebt van het lachen of van het huilen.

Prijzen

> 3 oktober: de Engelse Forward Poetry Prizes - ook wel de 'bard Bookers' genoemd - voor beste bundel, beste debuut en beste gedicht.

> 16 oktober: de Man Booker Prize for Fiction.

> 6 november: de Canadese Giller Prize voor de beste roman of verhalenbundel.

> 14 november: de Amerikaanse National Book Awards voor poëzie en fictie.

> Midden november: de Canadese Governor General's Literary Awards voor fictie, poëzie en toneel.

> 2 december: de Guardian First Book Award.

> Begin januari: de Costa Book Awards (de voormalige Whitbread Prizes) voor de categorieën roman, debuutroman, poëzie, kinderboek en biografie. Een paar weken later wordt uit deze vijf de winnaar van de Costa Book of the Year Award gekozen.

Festivals

> 4 tot 16 september: Internationales Literaturfestival Berlin met een hele schare Engelstalige auteurs.

> 5 tot 7 oktober: New Yorker Festival.

> 10 tot 14 oktober: Frankfurt, eregast is de Catalaanse cultuur.

> 5 tot 14 oktober: The Times Cheltenham Literary Festival met meer dan 300 events verspreid over twaalf locaties.

> 2 tot 4 november: Aldeburgh International Poetry Festival.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234