Zaterdag 03/12/2022

De Amerikanen ondervinden nu wat de rest van de wereld allang heeft meegemaakt

Ariel Dorfman

'Voor mij waren de meest onthutsende beelden van de voorbije weken die van honderden mensen die door de straten van New York dwaalden, foto's in de handen geklemd van hun zonen, vaders, vrouwen, minnaars, dochters. Ze smeekten om informatie, wilden weten of hun geliefden nog in leven waren. Het doet denken aan wat wij 28 jaar geleden in Chili meemaakten'.

Voor mij en voor miljoenen andere Chilenen is 11 september al 28 jaar lang een dag van rouw. Die dinsdag in 1973 ging de Chileense democratie op in de vlammen van een militaire coup en trad de dood voor altijd onze levens binnen. Het zou voor ons nooit meer zijn als voorheen. En nu, bijna drie decennia later, hebben de toornige goden van de geschiedenis het bestaan om op precies dezelfde dag een vloek uit te spreken over het land dat wij verantwoordelijk achten voor de Chileense staatsgreep. Weer een dinsdag 11 september vol bloedvergieten.

De recente gebeurtenissen in de Verenigde Staten zijn natuurlijk van een heel andere orde dan die in Chili zoveel jaar geleden. De vreselijke terroristische aanslag tegen het machtigste land ter wereld zal nog lange tijd gevolgen hebben voor de hele mensheid, terwijl nog maar weinig mensen zich herinneren wat er bijna dertig jaar geleden in Chili is gebeurd.

Ik wil dus zeker geen gratuite of oppervlakkige vergelijking maken. Ik zou er bijvoorbeeld nog kunnen aan toevoegen dat zowel in Chili in 1973 als in de Verenigde Staten vorige maand de terreur uit de lucht kwam vallen om de nationale symbolen te vernietigen: het Paleis van de presidenten in Santiago, de symbolen van financiële en militaire macht in New York en Washington. Maar dat zou wat al te makkelijk zijn.

Nee, ik verwijs naar iets veel diepers, hetzelfde soort lijden, een vergelijkbare pijn, een herkenbare vorm van verbijstering. Het doet allemaal denken aan wat wij op die bewuste elfde september in Chili meemaakten.

Voor mij waren de meest onthutsende beelden van de voorbije weken die van honderden mensen die door de straten van New York dwaalden, foto's in de handen geklemd van hun zonen, vaders, vrouwen, minnaars, dochters. Ze smeekten om informatie, wilden weten of hun geliefden nog in leven waren. Alle Amerikanen hebben met eigen ogen de gruwel gezien van wat het betekent desaparecido te zijn. Er is geen enkele zekerheid, je kunt de vermiste man of vrouw die je dierbaar is zelfs geen begrafenis bieden.

De hele tijd hoorde ik mensen dingen zeggen die me herinnerden aan wat ikzelf en anderen in de nasleep van de militaire coup van 1973 almaar uitkraamden: "Dit gebeurt niet echt. Dit soort vreselijke gewelddaden overkomt anderen, niet ons. Deze extreme vorm van vernietiging kennen we alleen van films, boeken en foto's."

En ook deze woorden weerklonken 28 jaar geleden onophoudelijk, net als nu, in 2001: "We zijn onze onschuld kwijt. Het wordt nooit meer als voorheen." De aanslagen hebben een explosief einde gemaakt aan het roemruchte Amerikaanse exceptionalisme, waarbij de burgers van dat land zich immuun achtten voor het leed en de rampspoed waarmee andere, minder fortuinlijke volkeren over de hele wereld moeten leven.

Ik wil zeker het vreselijke leed en het ondraaglijke verlies niet minimaliseren dat deze apocalyptische misdaad het Amerikaanse volk heeft aangedaan. Toch vraag ik me af of deze beproeving niet een van die zeldzame gelegenheden is die een volk krijgt om herboren te worden en zichzelf een spiegel voor te houden. Een crisis van deze omvang kan leiden tot vernieuwing of tot vernieling. Ze kan gebruikt worden voor goed of kwaad, voor vrede of oorlog, voor agressie of verzoening, voor wraak of gerechtigheid, voor de militarisering van een samenleving of de humanisering ervan.

De Amerikanen kunnen hun trauma, hun angsten leren te overwinnen en in voorspoed verder leven met de onzekerheid die hen nu omringt. Maar daartoe moeten ze inzien dat ze niet de enigen zijn die lijden. Alleen als ze zichzelf niet boven de rest van de mensheid plaatsen, kunnen ze tot het besef komen dat ze verbonden zijn met zoveel andere mensen in alle uithoeken van de wereld die vergelijkbare, onverwachte en soms langdurige kwellingen moeten ondergaan.

De terroristen wilden de Verenigde Staten isoleren en stigmatiseren als een satanische staat. De rest van de wereld, waaronder tal van landen en mensen die de Amerikaanse arrogantie en interventiedrang al van nabij mochten meemaken, weigert zich daar in te laten meesleuren. Ikzelf trouwens ook, categoriek. De zo goed als unanieme blijken van medeleven van over de hele wereld, de hulp die massaal wordt aangeboden, de uitingen van solidariteit, de manier waarop de hele wereld het lot van de slachtoffers van deze massamoord ter harte neemt, dat alles laat daarover geen twijfel bestaan.

Het valt nog af te wachten of de enige grootmacht van deze planeet dit medeleven ooit beantwoordt. Het is immers nog lang niet zeker dat de inwoners van dit land, zo vervuld van hoop en verdraagzaamheid, ooit evenveel empathie zullen opbrengen voor andere volkeren, voor de uitgestotenen der aarde. De volgende jaren zullen we te weten komen of de nieuwe Amerikanen, gelouterd door leed en verrijzenis, bereid zullen zijn om mee te werken aan het herstel van het beschadigde mensdom, aan een wereld waarin zich nooit meer zo'n vreselijke elfde september voordoet.

Ariel Dorfman is Chileen en auteur van onder meer De dood en het meisje en Koers zuid, richting noord. Van zijn hand verscheen zopas een kinderboek, Blake's Therapy.

'De Amerikanen kunnen hun trauma pas overwinnen als ze inzien dat ook andere volkeren lijden'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234