Dinsdag 02/03/2021

De Amerikaanse dromers

Het had makkelijk op een nachtmerrie kunnen uitdraaien, want niemand stampt in Hollywood zomaar een grote filmstudio uit de grond en maakt er nog een succes van ook. Niemand, dat wil zeggen tot Steven Spielberg de krachten bundelde met Jeffrey Katzenberg en David Geffen om DreamWorks op te richten. Nog geen vijf later rijgen ze van Antz tot Saving Private Ryan de successen aan elkaar en bouwen ze het allereerste nieuwe studiocomplex in Los Angeles in zeventig jaar. Is het allemaal niet wat te mooi om waar te zijn?

Andrew Cumbel

Francis Ford Coppola was de laatste die gek genoeg was om te proberen zomaar uit het niets een splinternieuwe Hollywoodstudio op te richten. Toen hij in de jaren tachtig op zoek was naar investeerders die dat American Zoetrope-project wilden steunen, ging hij ook bij Steven Spielberg aankloppen, met de vraag of die hem soms een miljoen dollar wilde lenen. "Ik doe dat soort dingen niet," zei Spielberg, en dat was een wijze beslissing. Coppola werd al gauw het slachtoffer van zijn eigen genotzucht en Zoetrope bezweek na amper twee jaar onder een enorme berg onaflosbare schulden.

De Spielberg die toen die lening weigerde stond mijlenver af van de Spielberg die we vandaag kennen. Natuurlijk, hij was al bekend als de wonderboy-regisseur die Jaws en Close Encounters of the Third Kind gedraaid had, maar hij werd toch nog niet geëerd als de succesvolste filmmaker uit de geschiedenis, als een man met een blijkbaar onfeilbare gouden hand als regisseur van zijn eigen projecten én als producer van die van anderen.

De nieuwe Spielberg daarentegen heeft er veel minder moeite mee om zijn geld uit te lenen en lijkt tot nu toe zelfs het spel te winnen dat ook Coppola speelde en verloor. DreamWorks, de studio die hij viereneenhalf jaar geleden met zijn partners Jeffrey Katzenberg en David Geffen oprichtte, teert nog altijd op de opmerkelijke successen die hij in 1998 behaalde, gaande van het hoogstaande drama in het door Spielberg geregisseerde oorlogsepos Saving Private Ryan tot de technologische hoogstandjes en de toegankelijke humor van de computertekenfilm Antz.

1998 was pas het tweede jaar dat de studio ook echt films uitbracht, maar elke release is ook een echte hoogvlieger gebleken: elke film bracht in de Verenigde Staten alleen gemiddeld 65 miljoen dollar op, wat naar filmindustrienormen als weinig minder dan een speling van de natuur mag worden beschouwd. Over de hele wereld bracht Saving Private Ryan zelfs 290 miljoen dollar op. Deep Impact sloeg vorige zomer in als een asteroïde en zelfs The Prince of Egypt, Dreamworks' dure poging om een veeleisender publiek te lokken met traditionele, handgemaakte tekenfilm, bracht tegen alle verwachtingen in nog 12 miljoen dollar op.

Nu komt het deel van het verhaal waar de Hollywoodbonzen nog het meest naar uitkijken. Vorige maand palmde Dreamworks van het laatste stukje braakliggende bouwgrond op de Westside van Los Angeles een terrein van een slordige 190.000 vierkante meter in. De bedoeling is er een eigen hoogtechnologisch studiocomplex te bouwen, de eerste grote studio in meer dan zeventig jaar, die in de stad gebouwd zal worden. Dreamworks heeft die grond voor een prikje kunnen aankopen: er werd amper 16 miljoen dollar voor betaald, terwijl een dergelijke oppervlakte in dat deel van de stad makkelijk acht keer zoveel kan kosten. De nieuwe DreamWorks-'campus', die vermoedelijk flink meer dan 120 miljoen dollar zal kosten, zou al tegen 2001 klaar kunnen zijn.

Spielberg en zijn vrienden hebben blijkbaar weer het winnende lot getrokken. Maar Hollywood is een echte jungle. Ondanks de onmiskenbare kassuccessen van het voorbije jaar zijn er heel wat minder fraaie mediaroddels over DreamWorks, vol sombere geruchten en in sommige gevallen zelfs ronduit negatief. Hoe komt het eigenlijk dat DreamWorks dit jaar zo weinig films uitbrengt, vragen filmwijsneuzen zich bijvoorbeeld af, want het zijn er amper zes, terwijl het er vorig jaar nog negen waren. Kan het bedrijf eigenlijk wel zijn vaste bedrijfsuitgaven dekken met zo weinig producten? En als Spielberg toch zo graag een studiomogol voor het nieuwe millennium wil worden, waarom heeft hij dan zoveel persoonlijke regieprojecten in zijn mouw zitten, waaronder een bewerking van Arthur Goldens bestseller Memoirs of a Geisha, waarvan hij aan Columbia beloofd heeft ze als freelancer te draaien? Of is hij de zware last van het studiobeleid soms beu aan het worden en snakt hij wellicht naar een terugkeer naar zijn creatieve roots? En dan zijn er ook de vragen over de aankoop van de bouwgrond, want het terrein is toevallig ook het laatste overgebleven stukje open kuststrook in het zuiden van Californië, die door deze nieuwbouw zo goed als helemaal zou worden verwoest. Erg fraai vanuit milieuoogpunt is dat zeker niet.

Een deel van de zenuwachtigheid die aan die vragen ten grondslag ligt heeft ongetwijfeld te maken met de moeilijke omstandigheden waarin bijna de hele filmindustrie tegenwoordig moet werken. Doordat de honoraria voor topsterren en - regisseurs in een opwaartse spiraal zitten en ook de marketing een almaar belangrijker en exravaganter onderdeel wordt van de verkoop van een film, wordt het voor de grote studio's steeds moeilijker om aan het einde van de rit nog geld te verdienen ook. Zelfs een opbrengst van 60 miljoen dollar, die nog niet zo lang geleden als maatstaf voor een onmiskenbaar succes gold, lijkt tegenwoordig een miezerig bedrag als je de helft van de inkomsten moet aftrekken als vergoeding voor de zaaleigenaars, 20 miljoen dollar moet uittrekken voor de productie van de film, 14 miljoen dollar voor de marketing en nog een paar miljoen dollar als 'bonuspunten' voor de belangrijkste acteurs.

Dergelijke cijfers verklaren waarom Disney een derde van zijn werkingsbudgetten voor dit jaar afgevoerd heeft en ook waarom er in het algemeen minder films gemaakt worden. DreamWorks kampt dan nog met het bijkomende probleem dat het ook een heleboel aanloopkosten moet dekken: er werden 1.800 werknemers aangeworven die een aantrekkelijk salaris moeten krijgen, er moest een overbruggingsperiode ingelast worden voor de productie op volle toeren zou draaien, er moest een werkbare managementstructuur op poten gezet worden, enzovoort.

Het heeft de zaken ook niet echt vooruitgeholpen dat het bedrijf bijna obsessief geheimzinnig doet over zijn financiële toestand. Behalve enkele algemeenheden is er maar weinig bekend over het bedrijfskapitaal: het zou gaan om ongeveer 600 miljoen dollar die opgehaald werd bij de aandeelhouders, onder wie we figuren terugvinden als Microsoft-medestichter Paul Allen, het Koreaanse voedings- en farmaceuticabedrijf Chell Jedang en de drie topfiguren zelf, en nog een keer hetzelfde bedrag in de vorm van bankleningen. Maar niemand weet bijvoorbeeld hoeveel de hypermoderne tekenfilmafdeling in Glendale kostte, die vorig jaar voltooid werd, en amper zes mensen weten met zekerheid hoeveel The Prince of Egypt gekost heeft. Dat zegt althans Simon Wells, een van de drie regisseurs van de film, die het naar eigen zeggen zelf ook niet te horen kreeg. Desgevraagd licht Jeffrey Katzenberg niet meer dan een tipje van de sluier op over de financiële toestand van DreamWorks. Antz, zo zei hij, presteerde "ver boven" de verwachtingen, terwijl The Prince of Egypt ze maar "een heel klein beetje" overtrof. Met dergelijke enigmatische uitspraken is het ook makkelijk in te zien waar al die sombere geruchten in deze roddelindustrie bij uitstek vandaan komen.

Veel van dat negatieve gepalaver heeft waarschijnlijk ook te maken met professionele afgunst. Veel mensen vergeten wel eens dat de oprichters van DreamWorks buitengewoon diepe zakken hebben - Spielberg zou in zijn eentje meer dan twee miljard dollar waard zijn - en dat ze dank zij hun eerdere verwezenlijkingen een opmerkelijk groot vertrouwen van hun geldschieters genieten. (Katzenberg blies in de jaren tachtig en negentig bijna eigenhandig de tekenfilmafdeling van Disney nieuw leven in en Geffen was al een succesvol filmdirecteur voor hij zijn echte fortuin ging verdienen met zijn grote liefde, de muziek.)

DreamWorks wil ook bewust anders zijn dan de andere grote studio's. De filmafdeling is een uitvloeisel van Spielbergs oude productiehuis Amblin Entertainment, waarmee hij mainstreamprojecten een heel eigen gevoeligheid wilde meegegeven, en die filosofie is duidelijk aangeslagen. Het is altijd de bedoeling geweest om de creatieve filmmakers zelf de grote productiebeslissingen te laten nemen, en dat is ook de reden waarom Spielbergs aloude makkers, Walter Parkes en diens vrouw Laurie MacDonald, nog altijd bij hem zijn.

Het drietal heeft altijd al meer interesse gehad voor kwaliteit dan voor kwantiteit en ze lijken zich er dan ook maar weinig zorgen om te maken dat 1999 een nogal mager jaar dreigt te worden. Neil Jordans In Dreams bijvoorbeeld is wat inkomsten betreft een ware miskleun geworden en kleinschaligere projecten zoals Peter Chans The Love Letter bezorgen filmcolumnisten op zoek naar kaskrakers en Oscarwinnaars meer dan de kriebels.

Maar volgend jaar ziet er dan weer een stuk veelbelovender uit. Spielberg zal dan Tom Cruise regisseren in de futuristische thriller Minority Report, Ridley Scott zal de big-budgetfilm Gladiator draaien, en er staan ook andere projecten op stapel met Robert Redford, Cameron Crowe en Bob Zemeckis.

"In de grote studio's zie je dat de distributie de productie stuurt in plaats van omgekeerd," zegt Parkes. Met andere woorden, de studiobonzen proberen voortdurend hun twintig tot dertig jaarlijkse releases in de juiste demografische en verkoopscategorieën in te passen en zijn veel minder begaan met het maken van goede films.

"Als je aan een bepaald aantal films komt dat je elk jaar moet uitbrengen, dan is het onmogelijk om het soort intense emotionele betrokkenheid bij een film te hebben, die voor ons de reden is waarom wij in de filmindustrie zitten. Als we dit jaar maar zes films draaien, dan is dat omdat we maar zes projecten gevonden hebben die de moeite waard zijn."

Toch is de ongelijkmatige productie bijna zeker ook het gevolg van een aantal groeipijnen die het bedrijf nog altijd doormaakt. Parkes geeft toe dat het feit dat hij twee petjes op heeft - een als echte producer en een ander als studiobaas - hem soms een "schizofreen" gevoel geeft. En anderen vragen zich al een tijdje af of het team niet uitgebreid moet worden, in het bijzonder omdat Spielberg voortdurend andere dingen zit te verzinnen om zijn eigen tijd aan te besteden, een gewoonte die ongetwijfeld meer zegt over zijn creatieve nieuwsgierigheid dan over een tanend engagement in DreamWorks.

Ook in de tekenfilmafdeling loopt de planning een beetje mank, want voor 1999 zijn er helemaal geen nieuwe releases voorzien. Toch is de tekenfilmafdeling een veel strakker geleid onderdeel dat onder het rechtstreekse gezag van Katzenberg staat. Ten dele is dat de aard van het beestje: de productie van een tekenfilm neemt vier jaar in beslag en vereist de voortdurende betrokkenheid van honderden tekenaars en andere medewerkers. The Prince of Egypt zal zo gevolgd worden door twee nieuwe met de hand getekende films: The Road to El Dorado, waarin twee vrienden vanuit het oude Spanje op zoek gaan naar een magisch eiland uit hun dromen, en Spirit of the West, een verhaal over een paard tijdens de grote trek naar het wilde Westen in vorige eeuw. De met de computer gemaakte opvolger van Antz wordt Shrek, dat gebaseerd is op een kinderboek van William Steig.

Katzenbergs leidt de tekenfilmafdeling vanuit een nauwelijks verholen ambitie om Disney op eigen terrein te verslaan. DreamWorks is het enige andere bedrijf ter wereld dat een vergelijkbaar aantal tekenaars voltijds in dienst heeft en de nieuwe vestiging in Glendale is een bijzonder knap staaltje van functionele architectuur. Elke kamer is voor een specifieke taak ontworpen en elke afdeling staat op een vloeiende manier in verbinding met de volgende via de vele gangen en de wandelpaden tussen de gebouwen.

Glendale is ook een perfecte illustratie van de ongebruikelijke bedrijfscultuur van DreamWorks. De grootte van de kantoren is niet gebaseerd op hiërarchische positie, maar louter op praktische overwegingen: tekenaars die storyboards in hun bureau moeten opstellen krijgen een groter kantoor dan hun bazen. Er zijn geen kledingvoorschriften en iedereen, van Katzenberg tot de allerlaagste stagiair, is bereikbaar. Je hoeft gewoon de juiste gang door te wandelen, die bijna zeker volhangt met artwork uit lopende projecten, schilderijen of beelden uit oude films, waarvan de tekenaars de look willen nabootsen, en kleurige grafiekjes over de emotionele reis die voor de hoofdpersonages en het publiek uitgestippeld werd.

Het bedrijf zorgt voor gratis ontbijt en lunch in ruil voor de belofte dat de werknemers elke dag een uur met de collega's in de cafetaria zouden doorbrengen. Aan die belofte hoeven ze nooit herinnerd te worden en de sfeer is opmerkelijk collegiaal en motiverend. Ron Rocha, de productieleider die veel van die vernieuwingen bedacht, heeft bewust de ouderwetse werksfeer willen vermijden die heerst bij Disney - waar hij zelf elf jaar werkte - , met zijn strikte hiërarchie, het uitgebreide middenkader, de cultuur van angst en intimidatie. "In mijn vroegere baan dacht ik voortdurend, dit is geen manier om kunstenaars te behandelen", zegt Rocha. "Hier draait alles om de kunstenaars en zij worden bij elke stap van het beslissingsproces betrokken."

Als DreamWorks het idee van een echte bedrijfsdemocratie ergens wat laat varen, dan is in de houding van de drie grote bazen. Op hun eigen manier doen ze er alledrie hun ding op een toch tamelijk autocratische manier. Spielberg omdat hij zo fenomenaal succesvol is en in ongeveer alle opzichten als onwankelbaar correct wordt beschouwd. Katzenberg omdat hij toch dat licht tirannieke trekje uit zijn Disneyperiode behouden heeft, ook al is hij tegenwoordig veel beter gehumeurd. En Geffen omdat hij zich niet bezighoudt met het dagelijkse beleid van het bedrijf en eigenlijk de onbekende factor in het geheel is.

De drie zweren dat ze het schitterend met elkaar kunnen vinden, ook al moeten ze hun vergaderingen ergens tussen hun vele eigen beslommeringen in zien te passen. Hun relatie is duidelijk de sleutel tot het geheel. Als het geld opraakt of als over een van hen de indruk onstaat dat hij met een te groot deel van de winst gaat lopen, dan kan de hele onderneming snel aan het wankelen gaan. Maar als Spielberg zijn opmerkelijke reeks verwezenlijkingen als filmmaker voortzet, als Katzenberg in de tekenfilmwereld de revolutie kan veroorzaken waar hij op hoopt en als Geffen het bedrijf in de richting van de nieuwe media kan stuwen, dan is the sky the limit.

© Independent

Vertaling: Wim Coessens

Dreamworks wil op de Westside van Los Angeles een eigen hoogtechnologisch studiocomplex bouwen, de eerste grote nieuwe studio die in meer dan zeventig jaar in de stad zal verrijzen'In mijn vroegere baan dacht ik voortdurend, dit is geen manier om kunstenaars te behandelen. Hier draait alles om de kunstenaars en zij worden bij elke stap van het beslissingsproces betrokken'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234