Donderdag 14/11/2019

'De ambitie

Filip Rogiers en Pol Deltour / Foto's Filip ClausMinister van Justitie Tony Van Parys over de weg van Witte Mars tot Hoge Raad

moet

groot zijn'

Hij was een van die driehonderdduizend Belgen die op 20 oktober 1996 door de straten van Brussel stapte. Niet dat hij zich daarop beroept. Integendeel, Tony Van Parys wilde die bewuste zondag liever incognito blijven. 'We zullen nog lang bescheiden moeten blijven. Niet Van Parys, niet Landuyt of Verwilghen heeft de hervormingen mogelijk gemaakt. We waren niets zonder deze natuurlijke democratische beweging.' Bescheiden, maar toch ambitieus? Het kan. 'Ik heb de absolute ambitie om met justitie het voortouw te nemen, zodat men achteraf niet opnieuw zal moeten zeggen: de politie is hervormd, maar justitie bleef weer achter.'

Vader was eerste voorzitter van het hof van beroep in Gent, schoonvader was rechter bij het Hof van Cassatie. Zelf kwam hij in 1985 in het parlement, om tien jaar later, vlak voor de parlementsverkiezingen van 1995, hardop te verkondigen dat het departement van justitie eindelijk maar eens in Vlaamse handen moest komen. Van het justitiebeleid van PRL'er Jean Gol PRL had de Gentenaar geen hoge dunk. En toen er eind 1994 over de begroting voor justitie moest worden gestemd, onthield hij zich als enige van de meerderheid, bij wijze van protest, omdat hij - zo zei hij - "bij minister Melchior Wathelet niet de vereiste inzet en gedrevenheid vaststelde".

Van Parys kreeg gelijk. In 1995 kwám er een Vlaming op justitie, alleen was het niet Van Parys, wel partijgenoot Stefaan De Clerck. Toen dwong een onverlaat in Neufchâteau de engel van de CVP om zijn eigen vleugels af te knippen. Zijn partijgenoot Tony Van Parys, tevens voorzitter van de bendecommissie-bis en lid van de commissie-Dutroux, werd van de reservebank geplukt.

Op het CVP-congres werd Stefaan De Clerck uitbundig bejubeld. Partijvoorzitter Marc Van Peel bezwoer hem dat hij 'een van onze grote voormannen' blijft. Premier Dehaene zei dat hij het octopusakkoord ook als zijn werk mocht beschouwen. Wordt het niet knap lastig voor u om uit die schaduw te treden, om u - lelijk woord - te profileren?

"Ik gun Stef het auteursrecht van veel van wat nu is beslist. Mijn waardering voor hem is erg groot. We hebben altijd nauw samengewerkt en veel van wat op justitie is gebeurd, hebben we met elkaar besproken. Ik heb nu een contract van een jaar en we zien later wel hoe het verder moet. Maar dit is het moment om er iets van te maken en dat kan nu precies omdat er al zoveel voorbereiding was gebeurd. Een week voor de ontsnapping van Marc Dutroux lagen de plannen voor de Hoge Raad van Justitie al klaar in de bevoegde kamercommissie. Er waren zoveel alternatieven dat we alleen nog een keuze moesten maken. Dat is dan gebeurd op het octopusoverleg.

"En wat dat profileren betreft: ik ben er gerust op dat als die hervormingen doorgevoerd zullen zijn, mijn naam daar ook wel mee geassocieerd zal worden. Nogmaals, onverminderd de verdienste van Stefaan De Clerck."

De oppositie deed zeer schamper over uw bijdrage aan de octopusonderhandelingen, vooral toen u met een notaatje van drie pagina's kwam aandragen.

"Wie het octopusoverleg heeft meegemaakt, zal moeten erkennen dat in dit huis een enorme prestatie is geleverd. Ik had zo mijn redenen om mij niet direct te profileren in die eerste dagen van het overleg. Dat had op weerstanden kunnen stuiten, en waar stonden we dan? Ik ben liever behoedzaam in de methode en doortastend in het doel waar ik naartoe wil. Tant pis als je daardoor niet onmiddellijk de eer kunt opstrijken.

"Ach, ik vond die opmerking vooral jammer voor al die medewerkers die hier dag en nacht hebben zitten werken. De uitvoeringswet voor de oprichting van de Hoge Raad van Justitie is hier geschreven. Idem dito voor de tekst van het wetsvoorstel waarmee het federaal parket een feit wordt. En direct na het akkoord hadden we hier al een document klaar voor de implementatie.

"Het klopt dat mijn nota op het overleg zelf maar drie bladzijden telde. Maar dat was doelbewust. Het was de synopsis van een lijvig document dat hier met een schare medewerkers is klaargestoomd. Dan kun je ofwel dat volledige document laten lekken om te bewijzen dat je gewerkt hebt, ofwel vat je dat samen in een kernachtige nota die bruikbaar is in een onderhandeling en die ruimte laat voor de inbreng van anderen. En als die anderen dan jouw loyaliteit gebruiken om de eer op te strijken, dan is dat maar zo.

"Ik heb er vertrouwen in. Ook het rapport van de bendecommissie-bis is in eerste instantie geminimaliseerd. Maar zodra het bezinkt, komt de appreciatie wel naar boven. Mijn opdracht op het octopusoverleg bestond erin om zoveel mogelijk technische ondersteuning te geven. Maar voor mij was het duidelijk dat dit de kans van mijn leven was om eindelijk het federaal parket te realiseren zoals het uitgetekend was in het verslag van de bendecommissie. Alleen was het niet aan mij om daar met veel bravoure en vertoon het voortouw in te nemen, want dat zou direct het eindresultaat in gevaar hebben gebracht."

De hervorming van politie en justitie was op twee fronten geblokkeerd. De SP bleef vasthouden aan haar politiemodel, PSC en PRL zetten zich schrap tegen al te grote schokken in de magistratuur. Louis Tobback kon het eerste bijsturen en van u wordt gezegd dat u door uw achtergrond makkelijker iets kon forceren bij de magistratuur.

"Het is niet omdat ik een familiale achtergrond in de justitie heb dat de hervormingen daarom verteerbaarder zouden zijn voor magistraten, maar het vergemakkelijkt wel de gesprekken. Maar ook hier weer schuw ik het publieke forum. Ik voer persoonlijke gesprekken, zeg daarin duidelijk waar de politiek heen wil en vraag dan aan de magistratuur om alstublieft niet in het defensief te gaan maar na te denken hoe ze de krijtlijnen van de hervorming kunnen uittekenen.

"In die zin heb ik een erg goede ervaring met het College van Procureurs-generaal. Het blijft fundamentele bezwaren hebben maar het is wel loyaal. De kritiek is overigens logisch: je komt het hele huis van het openbaar ministerie hertekenen, dus dat brengt onzekerheid mee. Maar als je de creatieve krachten in de justitie meekrijgt, kan dat snel veranderen. Er zitten enorme kansen in deze hervorming. Het College van Procureurs-generaal werkt nu nog met één secretaresse. Daar komt met deze hervormingen een hele staf bij. We zijn er pas als het inzicht van een beter functioneren overal zal zijn doorgedrongen. Dat moment is uiteindelijk veel belangrijker dan het korte genot om nu meteen op de voorpagina's of op televisie te komen."

Merken we daar een licht stijlverschil met uw voorganger? "(lacht) Ja, maar niet zoals u denkt. Stefaan heeft een ongelofelijk temperament. Dat is echt op en top Zuidwest-Vlaanderen. Maar het is dankzij dat temperament dat hij grenzen heeft verlegd, én de basis gelegd voor deze hervormingen. Ook in de magistratuur zou ik nog van veel verder moeten komen als Stefaan niet al gepasseerd was met zijn dynamiek en ja soms zijn voortvarendheid, al bedoel ik dat niet negatief. De combinatie van zijn schwung en mijn behoedzaamheid lijkt mij perfect om deze hervorming behoorlijk door te voeren.

"Nogmaals, ik ben behoedzaam in de manier waarop ik met mensen omga maar wel doortastend in mijn weg naar het doel. Als ik eenmaal overtuigd ben van de noodzaak van iets, geeft het mij een enorme voldoening als de uiteindelijke realisatie ook overeenstemt met wat al zo lang in mijn geest is gerijpt. Ik heb vele commissies doorlopen. Ik heb nu de grote ambitie om eindelijk door te voeren wat al zo lang uitgetekend was, maar waar - op dat kleine kransje van justitiespecialisten na - het klassieke politieke milieu maar niet warm voor liep. Na de eerste bendecommissie kwam het pinksterplan en daarvan werd wel het politieonderdeel geleidelijk uitgevoerd, maar justitie bleef achter.

"Pas met de affaire-Dutroux drong het gruwelijk en al menigmaal gesignaleerd probleem van justitie zich ook op bij de bredere Wetstraat. Toen pas werd het denkwerk gerespecteerd dat al die technici geleverd hadden.

"Vandaar dat mijn ambitie zo groot is om het octopusakkoord effectief te realiseren. Het ligt volledig in de lijn van de evolutie van de laatste tien jaar. Ik heb wel eens gelezen dat het onderdeel justitie sterk geconditioneerd is door de SP. Ik ben het daar niet mee eens. Lees er de conclusies van de eerste bendecommissie van 1988-'89 en de studiedag over justitie van de CVP in 1995 maar eens op na."

Iemand zei onlangs dat uw voorvaderen zich in hun graf zouden omdraaien als ze de hervorming zagen waar hun telg nu voor tekent.

"Mijn vader heeft revolutionaire dingen gedaan, weet u. Hij heeft de vernederlandsing van het hof van beroep in Gent verwezenlijkt. Dat was allesbehalve een conservatieve magistraat. Integendeel, hij zette het hele huis op stelten toen hij voor het eerst in het hof van beroep een receptie organiseerde. Iedereen sprak daar schande van, want er zouden allerlei buitenstaanders over de vloer komen en dat zou de onafhankelijkheid van de magistratuur ernstige schade toebrengen.

"Maar het is ongetwijfeld juist dat die generatie de hervormingen van vandaag niet meer zou kunnen verwerken. Dat neemt niet weg dat je vandaag in de magistratuur, ook bij het Hof van Cassatie, echt voelt dat velen klaarstaan om mee te stappen. Het is een revolutie die een impact heeft op de carrière van sommigen, maar die vooral in de structuren verregaande gevolgen heeft. Justitie zal de mensen en de middelen hebben om het waar te maken.

"Volgens mij was het belangrijkste moment in het aanvaardingsproces van de magistratuur de staten-generaal van maart jongstleden. Voor de buitenwereld kan dat nog altijd een conservatieve bedoening hebben geleken, en dat was het tot op zekere hoogte ook, maar daar is voor het eerst duidelijk geworden dat er aan de basis een beweging bezig was. Wat daar toen gebeurd is in aanwezigheid van de magistraten van het Hof van Cassatie, is politiek erg belangrijk. Toen bleek dat er aan de basis goodwill bestond voor de fundamenten van deze hervorming. Dat heb ik ervaren als een fiat, een jawoord."

En toen kwam ook Eliane Liekendael op televisie zeggen dat Cassatie uit haar ivoren toren moet komen. Uw collega Tobback was niet echt onder de indruk, en u?

"(erg behoedzaam) Ik heb haar al verschillende keren ontmoet. Het is een bijzonder verstandige vrouw en ze geeft blijk van grote openheid. Cassatie heeft fundamentele bezwaren bij de Hoge Raad van Justitie. Dat die raad ook over Cassatie zeggenschap zal hebben, was moeilijk verteerbaar. Ze hadden dat niet ingeschat, ook al was het een onvermijdelijk gevolg als je het hele debat gevolgd had.

"Wat voor politici die het hele proces van de onderzoekscommissies tot octopus hebben meegemaakt, voor de hand ligt, doet dat niet voor Cassatie. Dat is een beetje het probleem als je... (aarzelt) wel, als je ver van de realiteit staat. Bovendien is er dat enorme nadeel dat er geen debatcultuur is. Maar voor het overige zijn de magistraten van Cassatie intellectueel volkomen correct en eerlijk. De redenering op zich is altijd loepzuiver maar ze doorstaat soms de toetsing aan de evolutie niet."

Liekendael zei niet te weten welke politieke kleur haar ambtgenoten hebben. Gelooft u dat?

"(nog behoedzamer) Ik kan haar moeilijk intenties toedichten die niet zouden stroken met de realiteit van haar opinie. Ik heb geen reden om... Nogmaals, ik heb haar nooit kunnen betrappen op intellectuele oneerlijkheid, dus heb ik niet het recht om eraan te twijfelen dat ze zegt wat ze echt denkt."

Als ze dat inderdaad denkt, is dat toch wel des te meer een uiting van wereldvreemdheid?

"Tja, in de mate dat het zo is, natuurlijk. Maar ik herhaal: in de mate dat het zo is. Goed, ik spreek me daar dus liever niet over uit, vanaf 22 juni moet ik beslissen over de benoemingen in het Hof van Cassatie."

Vervolg op pagina 77

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234