Woensdag 23/09/2020

De alchemie van Puglia

De ultieme reis door de hiel van Italië

Het uiterste puntje van de hiel, of de stiletto, van Italië is zoals dit land overal zou moeten zijn: glooiende landschappen bezaaid met miljoenen olijfbomen, een kristalheldere zee, verloren dorpjes en een gastronomie die inspireert. Het is een stuk zuidelijk Italië waar je nog van de ene verbazing in de andere valt, zeker op culinair gebied. We maken een tocht van Andria in het noorden tot het absolute puntje van de hiel in het zuiden .

Door Debbie Pappyn

Het lijkt bijna te mooi om waar te zijn: enkele uren vliegen en men waant zich in een andere wereld. Puglia is het Toscane van 20 jaar geleden, zo wordt wel eens beweerd, maar deze streek is veel meer dan dat. Het is een eigenzinnig en koppig stuk Italië dat zich sinds het begin van de geschiedenis moeten wapenen heeft tegen in- en aanvallen van buitenaf. De ligging (het dichtste punt van Italië bij Griekenland, Turkije en Noord-Afrika) en vele invasies van vreemde volkeren zorgden ervoor dat Puglia een zeer gelaagde en interessante geschiedenis heeft. Met meer dan 700 kilometer kustlijn met daarachter ruwe maar zeer vruchtbare dieprode landbouwgrond, kalkstenen plateaus, eindeloze olijfboomgaarden en sprookjesachtige steden kan Puglia als geen ander uitpakken met een divers en contrastvol aanbod. De architectuur spreekt boekdelen: witgekalkte dorpjes met huizen in conische vormen die aan Griekenland doen denken, barokke steden, Normandische romantische kastelen naast Moorse huizen...

Puglia produceert ook meer wijn dan Duitsland, en meer olijfolie dan alle andere Italiaanse regio's samen. In deze regio resulteert ook de combinatie van geloof, bijgeloof, folklore en religieuze rituelen nog in jaarlijkse festivals opgedragen aan patroonheiligen. Voor deze feesten komen vooral tijdens de zomer alle uitgeweken familieleden terug naar het dorp. De festiviteiten gaan telkens gepaard met een ode aan een of andere lokale specialiteit of product. In juli en augustus wordt Puglia dan ook overspoeld door Italianen die hier sinds jaar en dag met vakantie komen. Ook de Britten vonden ondertussen hun weg naar deze regio dankzij het aanbod van goedkope vluchten en de wetenschap dat alles hier een fractie kost van de prijs in Toscane of Umbria. Stilletjesaan ontdekt de rest van de wereld ook het Salento Peninsula. Het is een regio die het best met de auto of de scooter te verkennen is, al toerend door het groene binnenland of langs de eindeloze kustlijn.

Het mooie aan een trip door Puglia is dat men kan slapen in prachtige masseria's: dit zijn oude versterkte boerderijen of hoeves die omgetoverd werden tot hotel of bed & breakfast. Een van de mooiste en vooral uniekste masseria's is Lama di Luna, zo'n 70 kilometer ten westen van Bari, niet ver van het stadje Andria. Het is een voorbeeld van perfect ecominimalisme te midden van een landschap van duizenden olijfboomgaarden. De versterkte, witgekalkte boerderij uit de 18de eeuw telt veertig schoorstenen en ligt te midden van 190 hectares organisch geteelde olijfbomen en fruitgaarden. De vertrekken met open haard, waarin ooit 28 boerenfamilies woonden, werden omgetoverd tot zeer comfortabele gastenkamers. Pietro, de eigenaar, bewerkt het land, en ontvangt de gasten op een excentrieke manier. Alles is organisch, milieuvriendelijk en 'ecochic' op een zeer charmante en luxueuze manier. Als Pietro niet kookt, of zijn pizzaoven niet aansteekt dan kan men naar het restaurant Antichi Sapori in het gehucht Montegrosso op 2 kilometer van Lama di Luna. Een hoogtepunt in deze streek: men krijgt er zo'n 20-tal minigerechtjes, het ene al typischer dan het andere, bereid door een charismatisch trio van broers/chef-koks.

Op een klein uurtje rijden van Bari ligt het schilderachtige kuststadje Polignano a Mare, gebouwd op steile klippen langs de Adriatische Zee. Het sfeervolle, middeleeuwse centrum is een opeenstapeling van huizen en steegjes, mooie pleintjes en uitnodigende terrassen. Bij valavond komen de inwoners naar buiten. Vanop een bankje onder een van de bomen slaan ze een praatje, of likken aan een versgedraaide gelato. Miljoenen zwaluwen scheren over de huizen die bijna in de zee lijken te vallen. 's Avonds vult de lucht zich met scootergeluiden en muziek die uit de vele bars komt die pas laat op de avond hun deuren opendoen. Een goed restaurant vlakbij de zee is Chichibio (de naam komt van een personage - een kok - uit één van de werken van de Italiaanse dichter Boccaccio). Kies voor het antipastimenu dat een waaier is van kleine gerechtjes geïnspireerd door de zee. Terwijl het restaurant volstroomt met mooi opgedirkte Italianen, kan je van perfect gegrilde vis en octopus proeven die door vliegensvlugge, charismatische obers op tafel worden gezwierd.

Niet ver van Polignano a Mare ligt het chique hotel Masseria Torre Coccaro. De 16de eeuwse boerderij annex burcht is nu een van de mooiste hotels van Puglia geworden. Met zijn supertrendy beachclub kan het hotel goed concurreren met de beste hotels ter wereld, en het voelt dan ook vreemd aan om in een desolaat landschap een adres zoals dit aan te treffen. Gelegen tussen duizenden olijfbomen en op enkele kilometers van de zee, is het een paradijs voor wie even wil ontsnappen aan de drukte van het dagelijkse leven. Je kan er een van de kooklessen volgen. Na de theorie kan je tijdens de praktijk genieten van de zelfgemaakte lunch die wordt opgediend aan het mooie zwembad. Vlak naast Torre Coccaro bevindt zich de nieuwe Masseria Maizza: het jongste broertje en meteen ook het meest luxueuze hotel van dit gedeelte van Puglia. De masseria wordt omringd door een 9-holegolfparcours met als setting olijfboomgaarden, amandelbomen en in de verte de blauwe zee. Beide masseria's maken gebruik van de privéstrandbar Coccaro Beach, en alle gasten kunnen ofwel met de gratis shuttledienst of met gratis fietsen naar de strandbar rijden. Het restaurant van de beachclub serveert jammer genoeg internationale gerechten, wat zonde is op een plek zoals deze. Deze beachclub werd uitgeroepen tot mooiste van Italië en is door zijn ligging in dit stukje minder bekend Puglia zeker een aanrader. Kom hier voor het strand en het mooie volk, maar vertrek hier wanneer je maag begint te knorren en kies liever een minder 'gestyled', maar charmanter restaurantje. Langs een ruwer, minder elegant stukje kust, niet ver van Torre Coccaro Beach Club, ligt La Rotonde da Rosa, een plek waar men zo voorbij zou rijden, maar die in al haar eenvoud en onopvallendheid een echt pareltje blijkt te zijn. De eettent is volledig opgetrokken uit hout en canvas en is beter gekend als Chez Rosa. De bar is een soort van caravan waar La Rosa en man met brede glimlach hun klanten voorzien van koel bier en enorme karaffen spotgoedkope wijn. De vissen springen hier als het ware recht uit de zee op je bord. Op de kaart staan vers gegrilde vis, gefrituurde kleine inktvisjes, rauwe mosselen, gemarineerde octopus... en tijdens de maanden met een 'r' kan je hier een van de delicatessen van de streek eten: de riccio, beter bekend als de zee-egel. Deze stekelige, zwarte beestjes met de felrode tongetjes, worden hier letterlijk van de rotsen geplukt en vers en rauw opgediend. Een echte Italiaan eet ze met wat brood en een glas koel bier. Alleen al de riccio is tijdens deze maanden de afreis waard, want tijdens de rest van het jaar is de vangst van de beestjes streng verboden.

Iets verder het binnenland in wordt het landschap gedomineerd door witte dorpjes die tegen donkergroene heuvelflanken neergevlijd liggen. Zweverige namen zoals Locorotondo, Alberobello, Cisternino, Acquaviva zijn witte vlekken in de sprookjesachtige Valle D'Itra. In de regio's Bari en Taranto vind je de typische huisjes terug: trulli. Het door Unesco beschermde stadje Alberobello heeft er het grootste aantal: 100 trulli die meer dan 5 eeuwen oud zijn. Sommigen beweren dat de conische vorm en de ingenieuze manier van bouwen diende om het binnen koel te houden, volgens anderen werden deze constructies puur om taksredenen opgetrokken. In de middeleeuwen werden namelijk gebouwen op het land van de koning zwaar getaxeerd en wanneer de belastingscontroleur passeerde, werd de trullo snel en gemakkelijk met de grond gelijk gemaakt. Alberobello is feeëriek en uniek, maar tijdens de zomermaanden is het wel een van de populairste trekpleisters van de streek. Wie echt geïntrigeerd is door de trulli kan er ook eentje huren of er enkele dagen in logeren. Een ander bekend stadje is Ostuni: het grootste, het witste en met het grootst aantal nauwe straatjes en trappen die allemaal nergens naartoe lijken te lopen. Let op, wie niet gek is op smalle weggetjes en opgejaagde Italianen op scooters moet hier oppassen, want Ostuni heeft verraderlijke nauwe straatjes die enkel gemaakt lijken voor Fiats Cinquecento. Helemaal bovenaan het stadje bevindt zich Osteria Piazetta Cattedrale, pal naast de kathedraal van Ostuni zelf. Op amper drie jaar tijd wisten Roberto en zijn vrouw Marilea, die achter het fornuis staat, zich te bewijzen bij de plaatselijke fijnproevers. Het restaurant zit meestal afgeladen vol met Italianen die de ontelbare gerechten rijkelijk wegspoelen met enkele glazen of flessen wijn. Tientallen antipasti passeren de revue. Polpette (een oliebolachtig hapje met zwarte olijven), gamberi in pastella con crema di peperoni (gambas met paprikacrème) en lokale vleesdelicatessen zoals de bunetta en de cappocole uit het nabijgelegen stadje Martina Franca, dienen om de honger aan te wakkeren. Roberto heeft ook een mooi aanbod aan wijnen uit de streek van Salento. Puglia is gekend om zijn interessante rode wijnen met druivenrassen zoals de negroamaro en de primitivo. Iedere niet-Italiaan die bij Roberto dineert, krijgt een flesje olijfolie mee naar huis.

Slapen in stijl doe je hier in het mooie La Sommita hotel, dat eveneens vlak naast de kathedraal gelegen is. Misschien is La Sommita tot nu toe wel het enige designhotel in Puglia. Het hotel behoort tot de Cultigroep die ook meubels en decoratie verkoopt. In tegenstelling tot de meeste hotels in Puglia is dit hotel eenvoudig, maar stijlvol ingericht. Er werd veel aandacht besteed aan details, en dat maakt het zeker de moeite waard om hier een nachtje te slapen. Vanaf het mooie terras heb je een adembenemend uitzicht op de lager gelegen stad, en op een mooie nazomeravond geniet men hier van een glas prosecco met op de achtergrond wat loungemuziek en ontelbare krijsende zwaluwen die boven het stadje scheren.

Niet ver van Ostuni ligt hotel-restaurant Il Frantoio, wat olijfperserij betekent. Het adres is een verplichte halte voor iedere epicurist. Armando Balestrazzi runt samen met zijn vrouw Rosalba, op een zeer eigenwijze manier, dit hotel dat zich op 72 hectare vruchtbare grond bevindt. Hij gaf zijn succesvolle carrière bij een groot landbouwbedrijf op om zich volledig te kunnen wijden aan zijn passie: organische landbouw en eerlijke voeding. In Il Frantoio slaap je in ruime, ietwat gedateerde kamers die zijn ingericht met antieke meubels en fijne gehaakte bedspreien. Hier eten staat gelijk met een culinaire marathon: een 9-gangen degustatiemenu dat je door de wondere wereld van de Pugliaanse turfkeuken voert. Turf staat voor de keuken van het platteland: gerechten die vroeger dienden om de boeren de nodige energie en kracht te geven om op het land te werken. Alle ingrediënten hebben als oorsprong de aarde, komen rechtstreeks uit de natuur of zijn organisch gekweekt. Gerechten zoals Carciofi al cotto di vino e lampascioni a fiore con miele d'arancio ( artisjokken met zoete wilde ajuinen en sinaasappelhoning) en Laganari alle olive schiacciate con serratizza (verse pasta met groene olijven en gefrituurde broodkruimels). Vroeger hadden de arme boeren geen kaas om op hun pasta te doen, dus werd dit ingenieus vervangen door gefrituurde of gebakken broodkruimels. Bij ieder gerecht serveert Armando een van zijn zelfgemaakte olijfolies, en geeft hij aan elke tafel een woordje uitleg over het gerecht, de oorsprong van de ingrediënten, en de aangepaste wijnen die bij de gerechten geschonken worden. De eetmarathon sluit af met een dessert getiteld Quando la ricotta e stregata (wanneer de ricotta betoverd is...). Fernando ziet er zelf ook een beetje uit als een tovenaar. Hij heeft een lange grijze baard en twinkelende ogen, en wanneer hij een van zijn 32 soorten zelfgebrouwen likeurtjes aanbiedt (olijfbladlikeur incluis) is er geen twijfel mogelijk... Behalve de Pugliaanse keuken proeven kan je in Il Frantoio olijfolie proeven, gaan paardrijden of tochtjes door het Pugliaanse landschap maken met de oldtimer van Fernando. Olijfolie proeven kan je op veel plaatsen in Puglia. Dit doe je uit kleine blauwe glaasjes. Terwijl je proeft moet je, net zoals bij wijnproeven, heel veel zuurstof in de mond nemen. Vergeet het zuigende geluid niet. Er staan nooit emmers om in uit te spuwen, doorslikken is dus verplicht.

Lecce is de trotse hoofdstad van de Salentoregio en wordt het Firenze van het zuiden genoemd. Het barokke karakter en de overvloed aan statige monumenten en gebouwen zal er wel voor iets tussenzitten. De aantrekkingskracht van deze stad zit ook in de constante buzz en de non-stopactiviteiten en festiviteiten. Ieder weekend is er wel een festival of evenement, en speelt het openbare leven zich bijna volledig buiten af. Een goedkoop en charmant adres om in Lecce te logeren is B&B Prestige: drie ruime kamers, een mooi dakterras en dat in het hartje van de stad.

Wil je de echte Pugliaanse cucina povera - de keuken van de armen - proeven, ga dan naar Trattoria Casereccia. Het restaurant ligt ietwat verborgen buiten het oude stadscentrum van Lecce, en je moet aanbellen om binnen te kunnen. De dame des huizes met een naam als een bonbon, Anna Carmela Perrone, runt het populaire restaurant. De eetzaal doet zeer huiselijk aan en je ziet perfect wat er in de keuken gebeurt. Hier eten is een culinaire ontdekkingsreis doorheen de Pugliaanse keuken. Let op, dit is echt 'fuel-food': eten dat vroeger diende om de boeren op het land op de been te houden. Ciceri e tria (zware verse pasta met kikkererwten), Taiedda (aardappelgratin met mosselen) en Fave e Cicorie (bonenpuree met cichorei en croutons). Anna Carmela lacht, serveert en troont haar gasten mee naar de keuken waar twee andere volslanke keukenprinsessen op leeftijd aan het koken zijn. Wijnproeven mag tijdens een Pugliatrip zeker niet ontbreken. Een van de meest gerenommeerde wijndomeinen is dat van de familie Monaci te Copertino. Een van hun bekendste wijnen is de rode wijn Le Braci. Honderd procent negramarodruif die 20 dagen langer aan de druivenstokken blijft hangen dan gewoonlijk (late harvest). Een vollere rijpe smaak met een vrij hoog alcoholpercentage is het mooie resultaat. Ga er naartoe als je veel tijd hebt, en na een lekkere maaltijd, want het proeven van de wijnen van Monaci is een echt avontuur.

Verder zuidwaarts ligt Otranto, een kleine havenstad die volledig is ommuurd, en waar het 's avonds gezellig wandelen is in de nauwe straatjes. Een mooi en 'gestyled' hotel op 5 minuten van Otranto is Masseria Montelauro. De kamers liggen allemaal rond een ruim zwembad, en het hotel straalt rust en ruimte uit. De kust vanaf Otranto tot het meest zuidelijke punt van de hiel van Italië, Maria di Leuca, is uitgestrekt en absoluut niet toeristisch. De slingerende kustweg loopt langs vervaarlijke kliffen, kleine zandstranden en nog kleinere vissersdorpjes. Enkele kilometers weg van de zee ligt het slaperige stadje Marittima di Diso. Op zich niet zo speciaal ware het niet dat hier een van de meest excentrieke B&B's van Italië ligt. Lord Alistair McAlpine en Lady Athena Mc Alpine toverden een oud klooster om tot een zeer unieke plek om te slapen. Het Convento vinden is geen kinderspel: geen wegwijzers, geen uithangbord, geen bel. Alistair McAlpine is een veelbesproken ex-politicus uit de vroegere regering-Thatcher, en ook een van de meest notoire kunstverzamelaars van Engeland. Zijn dertig jaar jongere Griekse vrouw, Lady Athena, is actrice én een charmante verschijning die al even excentriek is als haar man zelf. Lady Athena snapt maar al te goed hoe ze haar gasten moet verwennen en ontvangen: het ontbijt, de lunch, de decoratie, de snuisterijen; alles is tot in de details verzorgd en straalt smaak uit. Celeb-chef Rick Stein verbleef hier ook en riep Athena's rosé huiswijn uit tot een van de beste wijntjes die hij ooit gedronken heeft. Misschien was hij ook wel jaloers op de Lord zijn kruidentuintje met maar liefst 80 soorten munt. In het voormalig klooster vind je letterlijk en figuurlijk een schat aan kunstvoorwerpen en artefacten. Een lange muur vol boeken, allemaal eerste druk, staan klaar om door de gasten bekeken en gelezen te worden. De 9 kamers zijn eigenzinnig ingericht, allemaal met etnisch decor. Geen airco, geen telefoon, geen televisie, geen internet.... Luxe vertaalt zich hier in wat er ontbreekt: geen lawaai, geen drukte, geen stress. In de ruime open keuken wandelen de gasten vrij in en uit, en bedienen ze zich van de gratis drankjes (wijn/bier incluis) in de ijskast. Op het aanrecht staan versgebakken taarten, en langs één muur staat een immense tafel vol met vers fruit. Wie verder door het klooster dwaalt ontdekt knusse vertrekken vol met kussens, zetels, 10 ton eerste editie boeken, en kunstwerken die in musea thuishoren. In een vertrek beneden is er een open haard om de nodige sfeer tijdens de koelere wintermaanden te garanderen. Het Convento is absoluut een van de betere adressen in Italië, deels door zijn ligging, maar ook door zijn eigenaars.

Verderop, bijna op het meest zuidelijke puntje van de hiel van Italië bevindt zich restaurant Lo Scalo. Marina di Novaglie is een plaatsje aan een kleine baai langs de rotskust waar de zee met alle geweld op inbeukt. Lokale trekpleister is Don Cesarino, de oude excentrieke eigenaar van Lo Scalo, die na jarenlange omzwervingen door Europa 30 jaar geleden besliste om een restaurantje bij de zee te beginnen. Bekende namen zoals Pink Floyd, Francis Ford Coppola en de koning van Spanje... Iedereen komt hier voor het mooie uitzicht, de simpele visgerechten en natuurlijk voor Don Cesarino met zijn door de zon getekend karaktervolle gezicht. De ronde doet dat hij al 4 vrouwen versleten heeft, en dat hij zijn vingers verloor door te vissen met dynamiet. We eindigen onze trip met een aperitivo danzante in het legendarische Lido Coco Loco te Torre San Giovanni, met zicht op de glinsterende Ionische Zee.

Puglia is een ruwe bolster met daarachter een warm hart en een verfijnde ziel. Misschien iets moeilijker te doorgronden dan de rest van Italië, maar dat maakt het net zo intrigerend en spannend. n

Puglia is het Toscane van 20 jaar geleden, zo wordt wel eens beweerd

Logeren

* Biomasseria Lama di Luna, Montegrosse.

Tel. 0039-883/569.505, www.lamadiluna.com.

Een dubbele kamer kost 130 euro met ontbijt.

* Hotel restaurant Il Frantoio, SS16 Ostuni.

Tel. 0039-831/330.276, www.masseriailfrantoio.it.

Een dubbele kamer met ontbijt 180 euro per nacht,

9-gangen diner kost 70 euro per persoon, wijnen inbegrepen.

* Hotel La Sommita, bij de kathedraal in Ostuni.

Tel. 0039-831/305.925. Een dubbele kamer met ontbijt vanaf 250 euro per nacht.

* B&B Prestige, Lecce. Dubbele kamer met ontbijt vanaf 70 euro. Tel. 0039-832/ 243.353,

www.bbprestige-lecce.it.

* Hotel Masseria Torre Coccaro, Savelletri di Fasano.

Tel. 0039-804/829.310, www.masseriatorrecoccaro.com. Een dubbele kamer kan al vanaf 240 euro, ontbijt inbegrepen.

* Hotel Masseria Maizza, C.da Coccaro, Savelletri di Fasano. Tel. 0039-804/827.838, www.gesthotels.com/maizza. Een dubbele kamer kan al vanaf 240 euro, ontbijt inbegrepen.

* Masseria Montelauro, Langs de S.P. weg van Otranto naar Uggiano Località Montelauro. Tel. 0039-836/806.203, www.masseriamontelauro.it. De prijs voor een dubbele kamer met ontbijt begint vanaf 150 euro.

* Convento di Santa Maria di Constantinopoli, Via Convento, Marittima di Diso, Puglia. Een dubbele kamer kost het hele jaar door 250 euro per nacht. Ontbijt, zeer uitgebreide lunch, drank en was inbegrepen. Boeken kan enkel telefonisch. Tel. 0039-007.363.623.28

* Een mooie selectie aan hotels in Puglia vind je via Essential Italy: www.essentialitaly.co.uk.

* Een trullo huren in Puglia: www.trullionline.com.

Culinair

* Restaurante Antichi Sapori, Montegrosso.

Tel. 0039-883/569.529, www.antichisapori.biz.

* Restaurant Il ChiChiBio: largo Gelso 12, Polignano a Mare. Tel. 0039-804/240.488.

* Restaurant Rotondo Chez Rosa, langs de kustweg tussen Savelletri di Fasano en Torre Canne. Uitkijken naar een houten gebouwtje.

* Restaurant Osteria Piazetta Cattedrale, bij de kathedraal in Ostuni. Tel. 0039-831/335.026.

* Trattoria Cucina Casereccia, Via Costadura 19, Lecce. Tel. 0039-832/245.178.

* Tenuta Monaci, Copertino. Tel. 0039-832/947.512, www.masseriamonaci.com.

* Restaurant Lo Scalo, Marina di Novaglie, via Amerigo Vespucci. Tel. 0039-833/533.488.

* Lido Coco Loco, Torre San Giovanni - Maria di Ugente.

* Voor culinaire evenementen en trips in Puglia kan je terecht bij www.flavoursontour.com.

Andere evenementen

Festival della Valle D'Itra van 8 tot 19 augustus , meer dan 20 concerten en optredens op sfeervolle locaties zoals oude kerken, paleizen en basilieken.

www.festivaldellavalleditria.it.

Algemeen

Beste reistijd is voor- en najaar. Juli en augustus zijn warm en zeer druk.

Brussels Airlines vliegt een paar keer per week naar Bari. Boeken kan al vanaf 49 euro enkele reis, taksen

inbegrepen, www.brusselsairlines.be.

Tour Operator Caractere biedt selfdrive autovakanties aan in Puglia, www.caractere.be.

Avis heeft competitieve prijzen in Puglia vanaf 218 euro per week, www.avis.be.

Met de scooter door Puglia, www.scooterbella.com.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234