Woensdag 07/12/2022

AchtergrondOorlog in Oekraïne

‘De activiteiten op de Krim markeren wellicht een nieuwe fase in de oorlog’: het Oekraïens leger is ook een beetje ‘MacGyver’

Oekraïense soldaten bij een checkpoint in Donetsk. Beeld NYT
Oekraïense soldaten bij een checkpoint in Donetsk.Beeld NYT

Het Oekraïense leger heeft de strijd met Rusland aangebonden met aangepaste uitrusting. Zo zijn raketten en raketsystemen gemonteerd op vrachtwagens en speedboten.

Helene Cooper en Eric Schmitt

De miljarden dollars aan militaire hulp die de Verenigde Staten aan Oekraïne hebben gestuurd, omvatten enkele van de meest geavanceerde en dodelijke wapensystemen ter wereld. Maar Oekraïne heeft in de oorlog ook grote successen geboekt door die wapens en uitrusting op onverwachte manieren in te zetten. Sommige flansen de Oekraïeners zelfs in het wilde weg in elkaar, zo klinkt het bij militaire deskundigen.

Oekraïense troepen hebben de Amerikaanse en andere wapens gebruikt op manieren die weinigen hadden verwacht, zeggen deskundigen en ambtenaren van het Amerikaanse ministerie van Defensie. Zij zagen dit in april bij het tot zinken brengen van de Moskva, het Russische vlaggenschip in de Zwarte Zee, tot de aanval op een Russische luchtmachtbasis op de Krim in augustus.

Door raketten op vrachtwagens te monteren bijvoorbeeld heeft het Oekraïense leger ze sneller binnen schootsafstand gebracht. Door raketsystemen op speedboten te plaatsen, hebben ze hun vermogen tot oorlogsvoering op zee vergroot. En tot verbazing van wapenexperts is Oekraïne doorgegaan met het vernietigen van Russische doelen met traag bewegende Bayraktar-aanvalsdrones van Turkse makelij en met goedkope, plastic vliegtuigjes die zijn aangepast om granaten en andere munitie te droppen.

Het Russische vlaggenschip Moskva dat in april tot zinken werd gebracht. Beeld AFP
Het Russische vlaggenschip Moskva dat in april tot zinken werd gebracht.Beeld AFP

“Mensen gebruiken de MacGyver-metafoor”, zegt Frederick Hodges, een voormalige Amerikaanse legercommandant in Europa. Hij verwijst naar de tv-show uit de jaren 80 waarin het titelpersonage eenvoudige, geïmproviseerde constructies gebruikt om zichzelf uit lastige situaties te redden.

Dodental

Na zes maanden oorlog is het dodental aan beide kanten hoog: Amerikaanse ambtenaren schatten dat tot 80.000 Russische manschappen zijn gedood of gewond, terwijl het Oekraïens leger, dat op wapenvlak overklast is, zegt dat het 100 tot 200 manschappen per dag verliest. Toch staat het ingenieuze vernuft van de Oekraïners in schril contrast met de trage, ploeterende en doctrinaire aard van de Russische opmars.

Bij de aanval op de Moskva bijvoorbeeld ontwikkelden de Oekraïners hun eigen antischeepsraket, de Neptune, die zij baseerden op het ontwerp van een oude Sovjet antischeepsraket, maar met een aanzienlijk verbeterd bereik en elektronica. Zij schijnen de Neptune-raketten op een of meerdere vrachtwagens te hebben gemonteerd, volgens een hoge Amerikaanse ambtenaar, en deze binnen het bereik van het schip te hebben gebracht, dat zich op zo’n 120 kilometer van Odessa bevond. Het treffen van de Moskva was in wezen het bewijs dat de Neptune werkte; het was de eerste keer dat het nieuwe Oekraïense wapen werd gebruikt in een echte oorlog, en het wist het vlaggenschip in de Zwarte Zee te treffen.

“Bij de aanval op de Moskva hebben ze een zeer effectief antischipsysteem ge-MacGyvered door het achterop een vrachtwagen te zetten om het mobiel te maken en te verplaatsen”, zegt Hodges, die nu senior adviseur is bij Human Rights First.

De Oekraïense troepen hebben het zo goed gedaan met de Bayraktar drone, dat de CEO van het bedrijf, Haluk Bayraktar, in een recent interview met een Oekraïens nieuwsprogramma hun vermogen prees om “zoveel mogelijk uit deze systemen te halen”. Het blijft voor Amerikaanse militaire functionarissen een raadsel waarom de gelaagde Russische luchtverdedigingssystemen niet effectiever zijn geweest in het tegenhouden van de drones: ze hebben geen zelfverdedigingssystemen, worden gemakkelijk opgemerkt door een radar en vliegen met een snelheid van slechts ongeveer 80 kilometer per uur.

Raketten op straaljagers

Een hoge ambtenaar van het Pentagon zei dat de Oekraïense strijdkrachten ook de door Amerikanen geleverde HARM-antistralingsraketten hadden aangebracht op de door de Sovjets ontworpen MiG-29-gevechtsvliegtuigen – iets wat geen enkele luchtmacht ooit had gedaan. De Amerikaanse HARM-raket, ontworpen om Russische luchtverdedigingsradars te zoeken en te vernietigen, is normaliter niet compatibel met de MiG-29 of de andere Oekraïense straaljagers.

Een Oekraïense tank. Beeld NYT
Een Oekraïense tank.Beeld NYT

Oekraïne slaagde erin de richtsensoren te herschikken zodat piloten de Amerikaanse raket vanuit hun Sovjet-vliegtuigen konden afvuren. “Ze hebben het daadwerkelijk met succes geïntegreerd”, vertelde de hoge ambtenaar aan verslaggevers tijdens een briefing in het Pentagon. Volgens de regels van de regering-Biden sprak hij op voorwaarde van anonimiteit.

Functionarissen zeggen dat de raketten Russische luchtverdedigingssystemen kunnen raken tot op een afstand van 150 kilometer.

Diezelfde vindingrijkheid is nu te zien op de Krim. De afgelopen weken heeft Oekraïne het schiereiland aan de Zwarte Zee, dat door Rusland in 2014 illegaal werd geannexeerd, in een reeks aanvallen onder vuur genomen.

Bij de aanval op de Russische luchtmachtbasis vernietigden Oekraïense troepen acht straaljagers. Een paar dagen later troffen clandestiene Oekraïense strijders die achter de vijandelijke linies opereerden verschillende locaties in het bezette gebied. Het ging om locaties die Rusland veilig achtte, waaronder munitiedepots en aanvoerlijnen.

Vervolgens werd een militair vliegveld buiten Sevastopol, de grootste stad op de Krim en thuishaven van Ruslands Zwarte Zeevloot, getroffen door ontploffingen. Rusland beweerde dat de knallen van de aanval het geluid waren van succesvol luchtafweergeschut.

Hart van de defensie-industrie

“De Oekraïners zijn in staat om hun kennis in het gebied uit te buiten”, zei Dara Massicot, een senior beleidsonderzoeker bij de Amerikaanse denktank Rand Corp.

Het aparte gebruik van het wapentuig is geworteld in de geschiedenis van Oekraïne als het hart van de defensie-industrie van de voormalige Sovjet-Unie. Tientallen jaren lang was Oekraïne de plaats waar de Sovjet-Unie – en daarna Rusland – turbines ontwikkelde voor oorlogsschepen, tanks en zelfs vliegtuigen, zoals de Antonov An-124, een van de grootste vrachtvliegtuigen ter wereld en door Rusland gebruikt om wapens naar Oekraïne te vervoeren.

Het militaire vliegveld van Saki, waar Oekraïne op 9 augustus de eerste van de recente aanvallen op de Krim uitvoerde. Beeld AP
Het militaire vliegveld van Saki, waar Oekraïne op 9 augustus de eerste van de recente aanvallen op de Krim uitvoerde.Beeld AP

Amerikaanse militaire bevelhebbers die met Oekraïense troepen hebben gewerkt, zeggen in elk geval dat de Oekraïners altijd bereid zijn te improviseren.

Hodges zegt dat hij merkte “op een tactisch niveau hoe slim de Oekraïners waren” toen hij in 2013 en 2014 met hen werkte. Hij zei dat de aanpassing van de door Amerika geleverde HARM-raketten, zodat ze op MiG’s werken, de sterke technologische knowhow van het Oekraïense leger aantoonde.

“Je kunt niet zomaar een raket aan een vliegtuig hangen – er zijn heel wat beperkingen op vlak van luchtvaartelektronica” zegt hij. “Toch is het hen gelukt.”

Agressiever

De aanvallen op de Krim onderstrepen de steeds agressievere militaire tactiek van Oekraïne, nu de regering in de Oekraïense hoofdstad Kiev een beroep doet op speciale troepen en lokale partizanen om diep achter het front toe te slaan, Russische aanvoerlijnen te verstoren en de Russische voordelen op het gebied van wapens en uitrusting te counteren.

Amerikaanse functionarissen zeggen dat de Verenigde Staten gedetailleerde inlichtingen hebben verstrekt om de Oekraïense strijdkrachten te helpen om Russische doelen aan te vallen. Maar Oekraïne voerde de eerste van de recente aanvallen op de Krim uit – een reeks ontploffingen op het militaire vliegveld van Saki op 9 augustus – zonder de Amerikaanse en andere westerse bondgenoten daarvan vooraf op de hoogte te brengen, aldus functionarissen.

Een Amerikaanse ambtenaar die later over de aanvallen werd ingelicht, zei dat Oekraïense commando’s en partizanen bij de aanvallen een geïmproviseerde reeks wapens, explosieven en tactieken hadden gebruikt.

“Het is allemaal van eigen makelij,” zei de functionaris, die anoniem sprak om operationele details te bespreken. “We zijn niet van tevoren ingelicht.”

Veiliggesteld

Die eerste aanval op het vliegveld vernietigde een groot deel van de luchtmacht en munitie voorraden van het 43ste marineluchtvaartdienst van de Zwarte Zee-vloot. Het was ook bedoeld om een psychologisch effect te hebben op de Russische strijdkrachten op de Krim, zegt de Amerikaanse functionaris, die spreekt over het ‘Doolittle-effect’, een verwijzing naar een Amerikaanse aanval op Japan in de Tweede Wereldoorlog.

De aanval met bommenwerpers onder leiding van James Doolittle was een aanval bij daglicht in april 1942 die slechts lichte schade aanrichtte aan militaire en industriële doelen. Maar het was een steun in de rug voor het Amerikaanse thuisfront dat leed onder een reeks tegenslagen in de Stille Oceaan, te beginnen met de aanval op Pearl Harbor op 7 december 1941. Het maakte ook komaf met het idee dat Japan onkwetsbaar was voor Amerikaanse luchtaanvallen, zoals de Japanse regering had beweerd.

In een Telegram-bericht na de Saki-aanval zei Andriy Tsaplienko, een Oekraïense militaire journalist, dat de schade suggereerde dat een op een vrachtwagen gemonteerde zware raketwerper, genaamd de Grim, of Sapsan, was gebruikt bij de aanval. Dat systeem is ontwikkeld door Yuzhmash, een Oekraïense lucht- en ruimtevaartfabrikant in handen van de staat. Het Kremlin verwierp echter de mogelijkheid dat een ballistisch raketsysteem van Oekraïense makelij er iets mee te maken had.

“De activiteiten op het Krim-schiereiland markeren waarschijnlijk een nieuwe fase in de oorlog”, zegt Mick Mulroy, een voormalige Pentagon-functionaris en CIA-officier. “Hierbij zijn de Oekraïners in het offensief gegaan met een campagne van ongeregelde oorlogsvoering, bedoeld om Rusland uit een gebied te verdrijven waarvan zij met zekerheid dachten dat het veiliggesteld was.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234