Vrijdag 06/12/2019

De aanslag op MH17 toont hoe onrust in onze nabije omgeving alle Europeanen bedreigt

Beeld kos

Jonathan Holslag doceert Internationale politiek aan de VUB en is auteur van De kracht van het paradijs: hoe Europa kan overleven in de Aziatische eeuw.

Toen de Britse premier Harold Macmillan jaren geleden werd gepolst naar het moeilijkste aspect van zijn functie, antwoorde hij: "Events, dear boy, events". Politiek leiderschap is dan ook deels de kunst om zulke gebeurtenissen om te buigen in kansen, kansen die een samenleving dynamischer, welvarender én veiliger maken. Het uitblijven van Europees leiderschap, het politieke dralen en het gebrek aan solidariteit stemmen mij bijzonder somber over de veiligheid van de 500 miljoen Europeanen in de 21ste eeuw. Europa gedraagt zich als een half dood konijn waarin kraaien ongestraft beginnen te pikken.

De aanslag op vlucht MH17 is een van de meest dramatische gebeurtenissen die duidelijk maakt hoe onrust in onze nabije omgeving een bedreiging vormt voor alle Europeanen. Het was niet de eerste gebeurtenis. De treinaanslagen in Madrid waren ook terug te leiden tot de rusteloze steden in de Maghreb. Net zoals toen bleef de reactie ook deze keer bescheiden. Terwijl de bewijzen zich opstapelden, aarzelde Den Haag, trokken de hoge ambtenaren in Brussel naar hun vakantievilla's, ging Herman van Rompuy na een korte verklaring lintjes doorknippen in de Caraïben, trok José Manuel Barroso naar Brazilië en moest Catherine Ashton uitblazen na de zoveelste mislukte onderhandelingen met Iran.

Vier dagen waarin er quasi niets gebeurde ... De repliek kan men nu reeds voorspellen. Moesten we die andere verplichtingen dan laten schieten? Zouden we elkaar voor de voeten moeten gaan lopen in Kiev? Moeten we dan even roekeloos te werk gaan als de Amerikanen na 9/11? Hadden we dan iets kunnen doen zo lang er géén internationaal inspectieteam aan de slag kon?

Neen, het heeft inderdaad geen zin om een vliegdekschip naar de Zwarte Zee te laten opstomen - niet dat we daar überhaupt toe in staat waren, maar er kon wel degelijk een verschil gemaakt worden.

Sterk signaal
Er staat een artikel in het verdrag van Lissabon, artikel 222, dat luidt: "The Union and its Member States shall act jointly in a spirit of solidarity if a Member State is the object of a terrorist attack or the victim of a natural or man-made disaster". Die solidariteit zou bijvoorbeeld getoond kunnen worden door snel een uitzonderlijke buitenlandraad bijeen te roepen en alles in het werk te zetten om de lidstaten vooraf op dezelfde lijn te krijgen. Dat zou een sterk signaal zijn naar de duizenden familieleden van de slachtoffers, naar de daders en hun vermoedelijk broodheren in Moskou. Het overleg morgen in de marge van de Aziëtop zal dat moeilijk kunnen rechtzetten.

Vorig jaar hoorde ik Rudy Giuliani nog vertellen: "Bij grote tragedies moeten leiders het momentum vasthouden om de bevolking nog grootsere dingen te laten doen die de tragedies overwinnen en helpen voorkomen in de toekomst". Ik ga me met deze woorden niet populair maken in Brussel, maar ik heb de indruk dat de burgemeester van New York in zijn eentje meer leiderschap vertoonde dan alle Eurobewindslieden samen.

In dat citaat van Giuliani is vooral dat laatste belangrijk: drama's als deze aangrijpen om onze toekomst beter en veiliger te maken. Absolute veiligheid, zoals de Amerikanen dat nastreven, is een illusie, al was het maar omdat we geen eilandmogendheid zijn. Europa kan en mag ook geen Israël in het groot worden, met muren en Mossad-achtige actoren die een schrikbewind voeren.

Toch kunnen we meer doen. Dat begint bij de erkenning dat onze nabije omgeving op korte termijn waarschijnlijk verder zal destabiliseren en dat de onrust in brandhaarden als Libië, Egypte, het Midden-Oosten, de Kaukasus en Oost-Europa meer een meer zullen overslaan naar Europa zelf. Die uitzonderlijke raad, waarover ik schreef, had in dat opzicht kunnen benadrukken dat we allen deel uitmaken van hetzelfde geopolitieke uithoekje tussen Afrika en Eurazië. MH17 had, bij wijze van spreken, in elke andere West-Europese stad kunnen opstijgen.

Vanuit dat momentum zouden we dan eindelijk werk kunnen maken van een stevig nabuurschapsbeleid, een verstandig energiebeleid dat de afhankelijkheid van Rusland beperkt, militaire slagkracht, en effectieve inspanningen om drama's zoals de honderden recente doden in Gaza, drama's die onrechtstreeks ook Europa bedreigen, te voorkomen. Het zou ook een signaal zijn tegen de apathie die er bij grote delen van de bevolking in deze tijden van hoogzomer en festivals bestaat. De houding van een heel deel van onze samenleving zegt veel over de desoriëntatie van onze Europese samenleving: 298 doden is geen akkefietje en het wapengekletter in onze achtertuin al helemaal niet.

Het nastreven van vrede en veiligheid, voor onszelf, voor onze kinderen én onze kleinkinderen, eist van elk van ons het beste: belangstelling in de wereld, engagement, en vooral de wil om te blijven bijdragen aan een samenlevingsmodel dat landen rondom ons inspireert, economische kansen biedt en zo bijdraagt aan stabiliteit. Vooral daarom hebben we op deze momenten sterk leiderschap nodig: om die ambitie in Europa opnieuw aan te wakkeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234