Maandag 06/12/2021

De aanklacht tegen Milosevic

Voordat Slobodan Milosevic (59) zich overgaf, dreigde hij zichzelf, zijn vrouw en zijn dochter dood te schieten. Daags voordien stelde Milosevic nog protserig dat hij 'ongestoord koffie dronk met zijn vrienden' toen de politie zijn huis belegerde. Volgens de Servische vice-premier Korac verloor Milosevic in de beslissende uren zijn psychische evenwicht. 'Zijn gedrag was typisch: Milosevic neemt eerst een zeer hard standpunt in en geeft het dan op.' Zijn 'vrienden' - ook in het buitenland - zijn daar dertien jaar lang ingelopen, ten koste van tienduizenden doden.

Brussel

Eigen berichtgeving

Maarten Rabaey

Niemand zal jullie ooit nog verslaan!", roept Slobodan Milosevic in 1987 naar een menigte Serviërs wanneer hij als apparatsjik naar Kosovo wordt gestuurd om er hun protest tegen de Albanese meerderheid te sussen. "Maak jullie op voor een nieuwe strijd!", schreeuwt hij er twee jaar later opnieuw, maar deze keer voor één miljoen Serviërs, tijdens de zeshonderdste verjaardag van de 'Slag om Kosovo Polje', waar de Serviërs een 'heroïsche nederlaag' leden tegen de Ottomanen. Milosevic zegt zijn toehoorders dat de vijanden van nu de erfgenamen zijn van de Ottomanen in Joegoslavië, de Albanezen en de moslims. De menigte schreeuwt om bloed, maar vooral om 'Slobo'. Zijn discours katapulteert Milosevic aan de macht in Servië, maar de prijs is hoog. De geest van het ultranationalisme is in Joegoslavië uit de fles. Kroatië en Slovenië roepen op 25 juni 1991 de onafhankelijkheid uit.

Milosevic stuurt de tanks van het Joegoslavische volksleger (JNA), maar slaagt er niet in om de Sloveense onafhankelijkheid tegen te houden. Tienduizenden Serviërs in Kroatië organiseren zich in milities met steun van Milosevic' Servische militairen uit het JNA. Er breekt een nietsontziende secessieoorlog waarbij beide partijen mensenrechtenschendingen plegen. Milosevic' Serviërs worden onder meer verantwoordelijk gehouden voor de massamoord op 260 gevangen niet-Serviërs in Ovcara, nabij het Kroatische Vukovar op 20 november 1991.

De gevechten luwen in 1992 in Kroatië, maar de Bosnische moslims en Kroaten stemmen voor onafhankelijkheid. De oorlog barst er los tussen Bosnische troepen en lokale Serviërs die een beleg van Sarajevo beginnen dat drie jaar lang zal duren. De VN leggen voor het eerst sancties op aan van Milosevic, "wegens de steun aan de Serviërs in Kroatië en Bosnië". Onder leiding van de ultranationalistische politicus Radovan Karadzic en de Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic worden met instemming van Milosevic in Bosnië oorlogsmisdaden gepleegd die later door het Joegoslavië-Tribunaal als 'genocide' worden bestempeld. "Duizenden Bosniërs werden geïnterneerd in kampen. (...) Het personeel van kampen zoals Omarska, Keraterm, Trnopolje, Luka, Manjaca, Susica en KP Dom Foca streefde na de moslims en Kroaten te vernietigen", leest de aanklacht. In Sarajevo worden baby's zoals Elma Jakupovic, twee jaar jong, op 20 juli 1993, Elvedina Colic, 4 jaar jong, op 8 augustus 1993, vermoord door Servische sluipschutters. Er vinden op georganiseerde schaal massamoorden plaats, met als triest hoogtepunt de slachting van vijfduizend moslims in de Bosnische enclave Srebrenica in juli 1995.

De media noemen Milosevic voor deze wandaden de 'Slager van de Balkan', maar de internationale gemeenschap weifelt. Ze hebben zijn handtekening nodig om de oorlog te stoppen. Terwijl Mladic' troepen op systematische wijze vrouwen verkrachten, drinkt 'Slobo' 'koffie met zijn vrienden': hij woont vredesconferenties bij in Den Haag (1991), Parijs (1993), het Vance-Owenvredesplan (tussen januari en mei 1993), de vredesgesprekken van Genève (zomer 1993), de Contactgroep (juni 1994), de onderhandelingen voor Bosnië-Herzegowina (9 tot 14 september 1995), de onderhandelingen om Navo-bombardementen te stoppen in Bosnië (14 tot 20 september) en de Dayton-vredesonderhandelingen in november 1995. Pas in Dayton stemt hij in met een akkoord dat voorziet in de opdeling van Bosnië.

Milosevic komt op internationaal vlak sterker uit Bosnië, maar het 'verraad van Dayton' wordt hem door Servische radicalen kwalijk genomen. De oppositie in het binnenland groeit, terwijl de situatie in Kosovo verslechtert. Het Kosovaars-Albanese Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) neemt in 1996 de wapens op tegen de politie die de Albanezen al tien jaar lang repressief onderdrukt. De internationale gemeenschap knijpt een oogje dicht als hij deze 'terroristen' met geweld bestrijdt, maar als er in 1998 al 298.000 interne ontheemden zijn in Kosovo is de maat vol. Er komen nieuwe VN-sancties. In september stelt de Navo een eerste ultimatum: zijn troepen moeten de strijd staken of er volgen luchtaanvallen. Milosevic buigt, maar opnieuw wil hij zijn verlies niet toegeven. Als in maart 1999 de Kosovaarse Albanezen een vredesakkoord tekenen in het Franse Rambouillet weigert hij. In Kosovo breekt de hel los. Honderdduizenden Kosovaarse Albanezen worden door Servische troepen over de grenzen van Macedonië en Albanië gejaagd. Op 24 maart begint de Navo doelwitten in Joegoslavië te bombarderen, tot Milosevic op 10 juni na 78 dagen zich opnieuw terugtrekt. Kosovo wordt een internationaal VN-protectoraat onder bescherming van Russische- en Navo-vredesmacht Kfor. Milosevic staat ondertussen wel geboekstaafd als oorlogsmisdadiger.

Op 22 mei 1999, te midden van de bombardementen, bevestigt het Oorlogstribunaal van de Verenigde Naties dat het Milosevic aanklaagt voor oorlogsmisdaden en schendingen van het oorlogsrecht. Hoewel zijn nefaste politieke rol in de oorlogen van Kroatië en Bosnië wordt vermeld, handelt de aanklacht uitsluitend over mensenrechtenschendingen in Kosovo. Het Tribunaal vervolgt Milosevic en zijn militaire oversten voor het "op een systematische manier plannen, bevelen, aanzetten en helpen van een terreur- en geweldcampagne in Kosovo". Honderden Albanezen zijn met steun van Milosevic en anderen "op een systematische manier vermoord tijdens zuiveringsoperaties". Milosevic wacht in Den Haag een proces wegens deportatie, moord, vervolging wegens politieke, raciale en religieuze motieven: een misdaad tegen de mensheid." Er wordt een internationaal aanhoudingsbevel uitgevaardigd. Zijn buitenlandse tegoeden worden bevroren.

Milosevic heeft het nu in eigen land verkorven. Hij verliest de presidentiële verkiezingen van 24 september 2000 van Vojislav Kostunica, maar is opnieuw een slechte verliezer. Hij geeft zijn nederlaag pas toe nadat op 5 oktober honderdduizenden mensen het parlement in Belgrado bestormen.

In eigen land wordt hij vooralsnog niet behandeld als een oorlogsmisdadiger, maar als een witteboordencrimineel. Naast de aanklachtwegens fraude dreigt Milosevic nu ook te moeten terechtstaan voor politieke moorden en moordpogingen waarvoor een paar maanden geleden Rado Markovic werd gearresteerd. Het ex-hoofd van de geheime dienst zou in opdracht van Milosevic in april 1999 Slavko Curuvija, de kritische hoofdredacteur van een oppositiekrant, hebben laten vermoorden, evenals de Servische militieleider Arkan vorig jaar. Arkan was als uitvoerder van oorlogsmisdaden in Kroatië en Bosnië een mogelijke lastige getuige tegen Milosevic in Den Haag.

Milosevic zelf bleef in zijn laatste interviews zijn onschuld staande houden. "Ik heb nooit mijn mensen verraden", zei hij een tijdje geleden in een interview met de Italiaanse krant La Stampa, waarna hij alle schuld voor de oorlogen op de Balkan afdeed als een complot van het Westen. "Westerse regeringen steunden me zolang ze stabiliteit wensten op de Balkan, maar zodra ze zagen dat ze konden winnen bij instabiliteit lieten ze me vallen."

Terwijl Servische sluipschutters in Sarajevo een baby doodschoten, dronk Slobo 'koffie met vrienden' op vredesconferenties

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234