Donderdag 04/06/2020

De aanhouder wint

klassieker once upon a time in the west 1968

Claudia Cardinale is dan wel een Italiaanse - om een collega te citeren: "een transalpijnse schoonheid" - in Once upon a Time in the West gaat ze tekeer als een Spaanse furie. Daarvoor moet haar personage Jill wel eerst wat pijn verbijten: als ze een paar uur eerder bij haar kersverse echtgenoot McBain, een weduwenaar met een stel kinderen, was aangekomen, dan was ze wellicht net als hij en de kinderen vermoord. Nu erft ze een afgelegen huis en een lap grond, die haar man weigerde te verkopen. We zitten in het Amerika van de grote trek naar het westen, er worden volop spoorlijnen getrokken, maar blijkbaar had McBain een reden om zich halsstarrig tegen de verkoop te verzetten.

Cheyenne (Jason Robards), een ontsnapte crimineel, wordt van de moord verdacht, al weten we als toeschouwer dat hij er niets mee te maken heeft. De sadistische Frank (Henry Fonda in zijn donkerste rol) en diens mannen hebben de moorden op hun geweten. Cheyenne vindt het niet prettig dat Frank hem de misdaden in de schoenen wil schuiven en samen met Harmonica (Charles Bronson), die een al jaren openstaande rekening met Frank te vereffenen heeft, probeert hij Frank neer te leggen. Ondertussen beschermen ze ook Jill, al kan die in haar eentje best haar mannetje staan. Once upon a Time in the West volgde twee jaar na de zogenaamde Dollars-trilogie van Sergio Leone: A Fistful of Dollars, For a Few Dollars More en The Good The Bad and The Ugly. In die films speelde Eastwood telkens de hoofdrol van de zwijgzame held, The Man with No Name. Vooral het derde deel was commercieel succesvol, maar Leone wilde het roer omgooien: geen Eastwood dus. Toch blijkt die ommezwaai vooral uit het scenario van Once upon a Time in the West, dat een stuk complexer is dan de scripts van de Dollars-trilogie en waarvan de verschillende radertjes knap in elkaar haken.

Visueel hoefde Leone weinig te veranderen, want in The Good The Bad and The Ugly had hij zijn stijl al tot in de perfectie verfijnd. De afwisseling van indringende close-ups, vooral van gezichten, en weids uitgestrekte landschappen zijn 's mans handelsmerk, uiteraard ondersteund door die prachtige muziek van Ennio Morricone. Leone is ook een meester in het opbouwen van een wurgende spanning. Hij laat sommige scènes tergend traag ontrollen, waarna een korte, heftige climax volgt. Geen bloedballet waar Sam Peckinpah zo van hield, maar een snijdende, de keel definitief toeknellende uitbarsting. Voorbeelden te over in Once upon a Time in the West, maar de mooiste blijft natuurlijk die bijna een kwartier durende openingsscène in een stationnetje in een eindeloze zandwoestijn: magistrale cinema die op elke filmschool verplichte kost zou moeten zijn.

Toen Leone A Fistful of Dollars draaide, wilde hij Fonda al voor de hoofdrol, maar het budget was zo klein dat hij het niet eens durfde te vragen. Dan maar Charles Bronson gecontacteerd, maar die vond het scenario waardeloos, iets wat hij herhaalde toen Leone hem benaderde voor For a Few Dollars More. Leone is een aanhouder, want Bronson wou dolgraag de hoofdrol spelen in The Good The Bad and The Ugly, maar helaas was hij niet vrij. In Once upon a Time in the West is het dan toch gelukt en tegen die tijd werkte Leone met een budget om ook Fonda te kunnen betalen. De aanhouder wint!

Aan het eind van de jaren zestig heeft Leone de western, in de handen van de Amerikaanse filmstudio's een wat vermolmd genre, nieuw leven ingeblazen, met als kroon op het werk deze Once upon a Time in the West. Veel heeft het niet uitgehaald, want ondanks enkele kortstondige revivals en het doorzettingsvermogen van Peckinpah is de western niet bepaald een genre geweest dat de voorbije dertig jaar de bioscoopschermen heeft gedomineerd. Het zou trouwens bijna een kwarteeuw duren eer we nog eens een western te zien kregen die zich met Leone's meesterwerk kon meten: Unforgiven van Clint Eastwood, een film die is opgedragen aan Leone. En aan Don Siegel, maar dat is een ander verhaal.

Christophe Verbiest

De openingsscène zou verplichte kost moeten zijn op elke filmschool

Vertolking Henry Fonda, Charles Bronson, Claudia Cardinale, Jason Robards REGIE Sergio Leone GENRE Western LAND Italië-Verenigde

Staten DUUR 162 minuten

KORT SAMENGEVAT

De kersverse echtgenoot van de ravissante, pas gehuwde Jill (Claudia Cardinale) en zijn kinderen uit een vorig huwelijk worden uitgemoord. Het is voor haar een raadsel waarom en Cheyenne (Jason Robards), een ontsnapte crimineel die van de moord wordt verdacht, maakt Jill persoonlijk duidelijk dat er voor één keer geen bloed kleeft aan zijn handen. Ze ontdekken dat de genadeloze Frank (Henry Fonda) achter de aanslag zit. Zowel Jill als Cheyenne hebben een reden om achter Frank aan te gaan en daarbij krijgen ze de steun van Harmonica (Charles Bronson), een mysterieuze, zwijgzame harmonicaspeler die ook nog een appeltje met Frank te schillen heeft.

VERTONING

Op dinsdag 23 december om 20.15 uur in het Filmmuseum, Baron Hortastraat 9, Brussel. Kaartjes: 1 / 2 euro.

Info: 02/507.83.20.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234