Maandag 21/10/2019

De aanbidding der herders Caravaggio, 1609

Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610) staat bekend als de schilder van de vuile voeten. Hij gebruikte graag doodgewone mensen als model - straatjongens, bedelaars en hoeren - en schilderde ze levensgroot

in taferelen die op filmstills lijken. Door het genadeloze realisme slaat zijn revolutionaire oeuvre nog altijd aan.

SOMBER

Veel barokschilders grijpen de geboorte van Christus aan om een werk vol jubelend licht te maken, vaak met een hoop zwevende engelen erbij. Caravaggio doet dit niet. Dat heeft te maken met zijn aard en zijn opvattingen: zijn religieuze schilderijen zijn nauwelijks verheven en lijken zo uit het ware leven gegrepen. De duisternis waarin hij deze bijna monochrome Aanbiddingdompelt, heeft ook te maken met zijn eigen uitzichtloze situatie in 1609. Hij bevond zich als voortvluchtige op Sicilië nadat hij in Rome een moord had gepleegd en op Malta uit een kerker was ontsnapt. De sombere kerststal neemt het grootste deel van het doek in beslag.

MOEDER EN KIND

Caravaggio schildert Maria net na het baren. Ze ligt uitgeput op de grond en leunt tegen de kribbe, waaruit de ezel en de os eten. Het is een intieme scène, waarin moeder en kind elkaar aankijken. Zij koestert het kind, dat zijn handje naar haar gezicht brengt en er voorts heel gewoon uitziet: hier is geen sprake van een tronende madonna met een lichtgevende 'verlosser'. Caravaggio lijkt in dit melancholische schilderij de dood van Christus al aan te geven. Ook in zijn eigen leven was de schilder ervan overtuigd dat er nergens redding was. Merk ook hoe hij boven op het rode kleed van Maria een zwarte deken of sjaal drapeert: de dood is alomtegenwoordig.

GEREEDSCHAP

Links vooraan ligt gereedschap dat subtiel verwijst naar het ambacht van Jozef, de timmerman. Hij is de tweede figuur van rechts. De tekendriehoek, schaaf en spanzaag liggen zo dat ze enkele kruisen vormen: alweer een voorafspiegeling van Christus' kruisdood. Ook het brood in de gevlochten mand is een verwijzing naar Christus: die zag zichzelf als 'levend brood'. Niet toevallig ligt er een witte doek bij, van dezelfde stof waarin het kindje gewikkeld is.

EENVOUD

Deze compositie in bruin, rood, zwart en wit ademt rust en eenvoud. Caravaggio heeft de scène opgebouwd als een rechthoekige driehoek, waarbij de hoofden van de herders, Maria en kind samen de schuine zijde vormen. Het timmergerief is het 'nederigste' punt. De eenvoud zit ook in de figuren zelf: voor de tweede man van links heeft de schilder duidelijk een lokale landarbeider als model genomen. Zijn getaand gezicht contrasteert met zijn witte borst en arm. Kijk ook naar zijn zwartgerande duimnagels: dit is een doodgewone werkmens.

De aanbidding der herders hangt in het Museo Regionale van Messina, Sicilië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234