Maandag 30/11/2020

Reconstructie

De 24 uur die Balthazar de kop kostten

Tom Balthazar, sp.a.Beeld Bob Van Mol

In 24 uur tijd is het lot van Gents kandidaat-burgemeester Tom Balthazar (sp.a) gekeerd. Hij nam ontslag om de geloofwaardigheid van zijn partij te redden. De sp.a wil in het Publipart-schandaal tonen dat ze de PS niet is.

Over twee weken zou het zijn moment worden. Tien jaar aan de slag als sp.a-schepen in Gent, dat verdient een feestweekend voor Tom Balthazar. Een fototentoonstelling, debatten over de toekomst van de stad, afgerond met een optreden van Jan Hautekiet en Patrick Riguelle. Een mooi moment om zich als kandidaat-burgemeester te tonen aan de achterban. 

Zaterdagnacht moet hij de aankondiging echter van zijn Facebook-pagina halen. Hij is geen schepen meer, sp.a-Gent is zijn kopman kwijt. In één dag wordt de Gentse politiek op zijn kop gezet. 

Zowat 24 uur eerder is er nog geen vuiltje aan de lucht. In de VRT-studio van De afspraak op vrijdag kiest Gents burgemeester Daniël Termont nog vol de verdediging. "Ik weet niet of de kijker thuis goed weet waarover het hier gaat. Hij zit daar om hard te werken", stelt hij. Dinsdag al had de nieuwswebsite Apache geschreven over Balthazars hoge vergoedingen in de raad van bestuur van de intercommunale Publipart, zonder echt veel weerklank. 

Bloed geroken

De storm barst los op zaterdagochtend. "Publifin een Waals verhaal? Dan kent u Publipart nog niet", kopt Het Laatste Nieuws op zaterdagochtend. De hoge vergoedingen komen opnieuw aan bod, net als de ondoorzichtige structuren van de intercommunale. En waarom heeft Publipart in godsnaam geld laten beleggen in een producent van chemische wapens? Deze keer wordt het verhaal wel opgepikt. Het domineert alle nieuwsbulletins op de radio.

De oppositie heeft bloed geroken. N-VA-kopstuk Siegfried Bracke zet de Gentse sp.a meteen op dezelfde lijn als de door schandalen geteisterde Luikse PS. CD&V'er Veli Yüksel hamert op de verdachte beleggingen. Maar, minstens even belangrijk, ook schepen Elke Decruynaere van kartelpartner Groen vraagt zo snel mogelijk opheldering. Staat het kartel op springen?

N-VA-kopstuk Siegfried Bracke zet de Gentse sp.a op één lijn met de Luikse PS.Beeld BELGA

Een reactie blijft aanvankelijk uit, pas tegen de middag komt er een schriftelijke verklaring van wel drie pagina's. Samen met Open Vld-schepen Christophe Peeters verklaart Balthazar dat ze geen weet hadden van de verdachte investeringen. Het wakkert de storm alleen verder aan. Hoezo, geen weet van? Wat deden ze dan in die raad van bestuur?

Ook Termont in het vizier

Achter de schermen wordt er intussen druk getelefoneerd. De Gentse zwaargewichten van de sp.a beleggen spoedoverleg in de loop van de namiddag. Naast Tom Balthazar zelf schuiven burgemeester Termont en OCMW-voorzitter Rudi Coddens aan. Ook present: oud-minister Freya Van den Bossche, Vlaams fractieleider Joris Vandenbroucke en Kamerlid Karin Temmerman. Groen-schepenen Elke Decruynaere en Filip Watteeuw worden discreet op de hoogte gebracht. Sp.a-voorzitter John Crombez volgt de gesprekken ook van nabij op.

Daniel Termont.Beeld Wouter Van Vooren

Het besef groeit: je kunt nog zoveel verklaringen uitsturen als je wilt, de sneeuwbal is aan het rollen gegaan. En die hou je niet meer tegen. Er zijn de hoge vergoedingen. Balthazar heeft er wel degelijk voor gewerkt, in tegenstelling tot sommige politici bij het Waalse Publifin. Maar dan nog: de vergoedingen zijn hoog: gemiddeld 1.600 euro bruto per vergadering per bestuurslid. Te hoog, heeft Balthazar al toegegeven. Als socialist kun je zoiets niet meer verantwoorden. 

En dan zijn er nog de beleggingen. Via een vermogensbeheerder belandden die onder meer bij chemische wapens. Bovendien ging er ook heel wat geld naar bijzonder risicovolle, offensieve investeringen. Pijnlijk, want links – al zeker sp.a-voorzitter Crombez – verzet zich al jaren tegen zulke vormen van cowboykapitalisme. Het is niet dat Balthazar aan die organisaties hoogstpersoonlijk een zak geld heeft gegeven, maar beter toezicht was op zijn minst op zijn plaats geweest. 

Tot slot duikt ook de oud-kabinetschef van Termont op als bestuurslid van Publipart. Zo dreigt ook de burgemeester zelf in het vizier te komen. Dat er geen enkele zinnige uitleg te verzinnen is voor zijn aanwezigheid, maakt ook coalitiepartner Open Vld achterdochtig. Het is duidelijk: als er niet wordt opgetreden, blijft het dossier verder etteren en moet de hele Gentse sp.a-afdeling eraan geloven. 

Kartel nog niet dood voor sp.a

In een erg emotionele vergadering gooit Balthazar alle overwegingen op tafel. Een ontslag is de enige uitweg, besluit hij. Verslagenheid heerst. De troonopvolger van Termont is politiek dood. Maar ook: binnen de partij wordt hij enorm gewaardeerd voor zijn degelijke werk. "Ik ben er het hart van in", verklaart Termont zaterdagavond.

De Groen-schepenen zijn al die tijd discreet op de hoogte gehouden. Ze proberen de gesprekken niet meer te beïnvloeden. Het publieke statement van Decruynaere is duidelijk genoeg: wat er met Balthazar gebeurt behoort tot de interne sp.a-keuken. Een half uurtje voor het ontslag bekendgemaakt wordt, krijgen ook schepenen Decruynaere en Filip Watteeuw een telefoontje. 

Iets voor zeven uur vertrekt een persmededeling. Daaruit blijkt dat het kartel nog lang niet dood is voor sp.a. In de persmededeling staat dat Balthazar "de toekomst van een progressief Gent niet wil laten verlammen" – dus ook niet de toekomst van het kartel. Decruynaere reageert afgemeten: "Dit was een noodzakelijk signaal." Op zondagavond zal Groen de toekomst van de samenwerking in handen van de leden leggen.

Principes

Heeft de sp.a ook lessen getrokken uit hoe PS-voorzitter Elio Di Rupo het Publifin-schandaal aanpakte? Wekenlang aarzelde die om krachtdadig op te treden. Het gevolg was dat er al die tijd maar één thema overheerste op de voorpagina's, met het ontslag van Waals minister Paul Furlan (PS) tot gevolg. 

De vergelijking met de PS maakt de Vlaamse socialisten bijzonder kwaad. Net in die periode maakte Crombez zich al sterk dat er paal en perk gesteld moest worden aan de wildgroei en ondoorzichtigheid van mandaten. Hij wees er toen al op dat Freya Van den Bossche als minister 1.200 mandaten had geschrapt.

Dat zijn Gents kopstuk nu net daardoor in opspraak komt, leidt tot maar één logische conclusie. Tonen dat je principes belangrijker zijn dan het politieke postje. Alleen zo kan hij proberen te bewijzen dat Publifin niet Publipart is. En dat de sp.a niet de PS is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234