Zaterdag 22/01/2022

De 22 verzen van Willem Elsschot

Onlangs werd een rechter in kort geding verzocht zich uit te spreken over het al dan niet openbaar mogen verkopen van een handschrift van Elsschot. Een schrijver die door velen wordt beschouwd als de grootste uit ons taalgebied, verdient het op een fatsoenlijker manier te worden behandeld. Sam Bogaerts geeft alvast het goede voorbeeld.

Het staat gewoon chic om tijdens een babbel met de cultuurvrienden te kunnen zeggen: dat is nu eens een schrijver van wie ik werkelijk alles gelezen heb. Mocht er dan toch iemand in het gezelschap aanwezig zijn die Elsschot echt gelezen heeft, dan kunt u zich nog altijd uit de slag trekken door te beweren dat het ironisch was bedoeld: het verzameld werk van Willem Elsschot (1882-1960) beslaat namelijk slechts 800 pagina's (inclusief 22 'verzen'), wat niet bepaald onoverkomelijk kan worden genoemd. Sommige kenners hebben zelfs ooit beweerd dat je eigenlijk niet meer dan dat hoeft te lezen: Elsschot zou de crème de la crème zijn van de Nederlandstalige literatuur (ik durf dat niet tegen te spreken, al ga ik evengoed uit mijn dak voor veelschrijver Boon). Elsschot biedt dus wel interessante perspectieven voor als u nog eens in zo'n cultuurbabbel verwikkeld bent.

Een beetje cynisme lag Elsschot wel. Misschien heeft hij wel zo weinig gepubliceerd omdat hij voorzag dat zijn erfgenamen vroeg of laat zouden gaan bakkeleien over zijn handschrift. Hoe kleiner de buit, hoe korter het gevecht, zal de cynische Boorman wel hebben gedacht, waarna de schuchtere idealist Frans Laarmans (een état d'âme van de auteur volgens Frans van Vlierden) in een brief liet weten toch maar liever niets te verkopen. Een handschrift is namelijk geen kaasbol, waaruit je als een geraffineerde moneymaker (à la Boorman) zo veel mogelijk munt probeert te slaan. Hopelijk winnen de erven binnenkort het grote lot, zodat alvast dat probleem van de baan is.

Boorman, Laarmans: het was een eeuwig gevecht tussen die twee. Bij Elsschot, en misschien wel bij iedereen; de dualiteit heeft iets universeels. Tegenstrijdige gevoelens kenmerken een groot gedeelte van Elsschots proza, en ook van zijn poëzie, een nauwelijks bekend facet van zijn oeuvre, hoewel hij als dichter debuteerde. Ongevoeligheid tegenover gevoel, cynisme tegenover vertedering, sarcasme tegenover medelijden komen bijvoorbeeld duidelijk tot uiting in een gedicht als Moeder: "Mijn moederken, ik kan het niet verkroppen / dat ge gekromd, verdroogd zijt en versleten, / zoals een pop waarin een hart zou kloppen, / door Ot volk bij Ot heengaan in een huis vergeten. (...)"

Elsschot schreef 'huiselijke' poëzie (de Moeder-gedichten, Het huwelijk en Bij het doodsbed van een kind), 'sociale' poëzie (Tot den arme, De bult spreekt enzovoort) en 'politieke' poëzie (Van der Lubbe en Borms). In het kader van het dertien dagen durende project 'Theaterkoorts in het Land van Waas en Dendermonde' zullen Sam Bogaerts, artistiek leider van Theater Malpertuis, en zijn theaterbende de Bloedgroep de poëzie van Elsschot voor u op de planken brengen. Het is meer dan aanbevelenswaardig dat u erbij bent.

Sam Bogaerts en co lezen poëzie van Willem Elsschot. Zondag 11 april om 11 uur in CC Temse, cafetaria theaterzaal Roxy, Stationsstraat 29 in 9140 Temse. Tel. 03/771.00.03. Toegang: 200/180/160 frank (4,96/4,46/3,97 euro), aperitief inbegrepen. Op zondag 18 april om 10.30 uur kunt u in het CC Sint-Niklaas (kasteel Walburg) gaan luisteren naar gedichten 'uit de kast van Sam Bogaerts'. Tel. 03/766.39.39. Toegang gratis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234