Dinsdag 16/07/2019

Time zocht het uit

De 10 rijksten doorheen de eeuwen

De Romeinse keizer Casaer Augustus is de op één na rijkste persoon ooit. Wie hield hem van de eerste plaats? Ontdek het hieronder Beeld De Agostini / L. Romano

U denkt misschien dat de hedendaagse superrijken - de Warren Buffetts - fortuinen hebben vergaard die zo groot zijn dat ze nooit kunnen worden overtroffen. Fout, want relatief gesproken moeten ze onderdoen voor veel historische figuren. Het magazine Time heeft de zoektocht ondernomen: wie is de meest vermogende persoon ooit?

Bepalen wie vandaag precies het grootste fortuin bezit, is al een behoorlijke uitdaging. Het Amerikaanse magazine Forbes houdt een jaarlijkse miljardairslijst bij, nieuwsagentschap Bloomberg ook. Dat deze twee gerenommeerde financiële media het zelden of nooit eens geraken, zegt genoeg.

Deze lijstjes blijven schattingen. Ze zijn populair, net omdat ze het wagen om een cijfer te plakken op het kapitaal van de superrijken. Maar om eerlijk te zijn: niemand weet precies hoeveel mensen als Warren Buffett of Carlos Slim bezitten. Ze maken niet al hun eigendommen openbaar. Er zijn verborgen obligaties, rekeningen en schulden. De waarde van hun bedrijven inschatten is vaak nattevingerwerk. Het hangt ook af van welke parameters je gebruikt. Bijvoorbeeld: moeten mensen die weelde ontrekken uit het land dat ze besturen ook meetellen, zoals Vladimir Poetin?

Wanneer je rijkdom vergelijkt doorheen de tijd, dan wordt het alleen maar moeilijker. Hoe zet je een fortuin uit de oudheid naast een fortuin van een beurshandelaar? Het gaat dan niet alleen om het omrekenen van munteenheden - wat is een denarius nu waard? Veel antieke rijkdommen bestonden namelijk niet uit geld, maar uit 'dingen'.

Een andere moeilijkheid is dat rijkdom een gegeven is dat niet zomaar samenloopt met de levensstandaard. Een voorbeeld: koning Lodewijk XIV van Frankrijk was de rijkste man in zijn tijd, maar desondanks werd hij zowat gek van zijn rottende tanden. Vandaag heeft iedereen een elektrische tandenborstel en kan iedereen een vliegtuig opstappen.

Rekenen in energie

Een manier om te vermijden dat goederen die in het verleden niet bestonden de vergelijking scheeftrekken, is om weelde af te meten aan de hoeveelheid energie die iemand kan opwekken. Dit gaat terug op een theorie gebruikt door Karl Marx en Adam Smith; de waarde van een object is gelijk aan de totaalsom van energie die nodig is voor de creatie ervan.

Ian Morris, professor geschiedenis aan de universiteit van Stanford, werkt op die manier in zijn boek The Measure of Civilization. Hij berekent dat een jager-verzamelaar zowat 5.000 kilocalorieën aan energie kon genereren uit zijn omgeving. Tijdens het Romeinse tijdperk ging dit gemiddelde omhoog tot 30.000 kilocalorieën. Vandaag kunnen we gemiddeld 250.000 kilocalorieën per dag opwekken en omzetten in rijkdom. Wie aan meer komt, leeft in grotere weelde. In dit opzicht zijn we intussen allemaal stinkend rijk. "De industriële revolutie heeft alles veranderd", vertelt Morris in Time. "Plots lagen immense hoeveelheden energie voor het grijpen. Elke keer je een stroomschakelaar aanzet, is het alsof een half dozijn slaven in actie schiet." U bent - in letterlijke termen - allicht rijker dan een Romeinse keizer.

Niet perfect

Maar weelde is niet alleen al je bezittingen op een hoop gooien. Het gaat ook om wat je met die centen kunt doen, welke invloed een fortuin je geeft op je omgeving. Geld is vaak een vervangmiddel voor economische macht. U mag nu dan meer mogelijkheden hebben dan een keizer, u bent niet in staat om een rijk te maken of te kraken.

Gelukkig is er MeasuringWorth.com, van een twintigtal professoren geschiedenis en economen. Die hebben een model uitgewerkt (alle details staan online uitvoerig uitgelegd) waarin al het bovenstaande wordt meegenomen: de verschillen in levenstandaard, de technische mogelijkheden én de economische impact van een fortuin. Voor dat laatste wordt een individueel fortuin afgezet tegenover de totale productie van een economie, ofwel het bbp.

Time heeft samengewerkt met de proffen achter MeasuringWorth om de rijkste mannen uit de geschiedenis te bepalen. Al is ook hun methode nog niet perfect. Om slechts twee kritieken eruit te pikken: monarchen worden meegenomen maar, zoals gezegd, de scheiding tussen hun persoonlijke fortuin en dat van de staat is vaag. En hoe verder je teruggaat in de geschiedenis, hoe minder betrouwbare gegevens er zijn over het bbp van economieën.

Uiteindelijk bestaat er geen waterdichte manier om dit soort lijstjes samen te stellen. Misschien is de beste regel wel deze; laat de eindeloze zoektocht naar perfectie niet in de weg staan van gedegenheid, of tenminste van plezier.

1. Mansa Moussa

- Leefde tussen: 1280 - 1337
- Nationaliteit: Malinees
- Vermogen: onmetelijk rijk

Hij was de koning der koningen in het Afrikaanse Mali. Mansa Moussa, een overtuigd moslim, controleerde de handelsroutes door de Sahara. Het bijzonder waardevolle zout moest door zijn rijk passeren. Tegelijkertijd was hij de eigenaar van de goudmijnen van Bambuk, die de helft van de wereldvoorraad produceerden.

"Hij is de rijkste man die de wereld ooit heeft gekend", zegt historicus Rudolph Ware (University of Michigan). "Op afbeeldingen houdt hij een gouden scepter en een gouden ei vast, terwijl hij op een gouden troon zit met een gouden kroon op zijn hoofd. Dat zeg genoeg."

Hoe rijk Moussa was, valt niet in bedragen uit te drukken. Wel krijgen we een behoorlijk goed beeld dankzij ooggetuigen, die beschreven hoe ze Moussa in 1324 op pelgrimstocht naar Mekka zagen langskomen. De koning nam 60.000 personen mee, onder wie 12.000 slaven die elk bijna twee kilogram goud vasthielden. Tachtig kamelen droegen voor de zekerheid nog eens twee ton goud. Deze schatten werd tijdens zijn tocht weggegeven aan de armen.

Zijn vrijgevigheid was zelfs zo groot dat de goudprijs in steden als Caïro, Medina en Mekka volledig instortte en tien jaar nodig had om te herstellen. Uiteindelijk moest Moussa op de terugweg geld lenen om de reis te kunnen betalen.

Mansa Moussa Beeld RV

2. Augustus

- Leefde tussen: 63 voor Christus - 14 na Christus
- Nationaliteit: Romein
- Vermogen: 4,2 biljoen euro

Gaius Octavius behoorde van geboorte tot de plebejische landadel. Als achterneef van Julius Caesar werd hij na diens gewelddadige dood postuum geadopteerd. Het leverde hem de naam Octavianus op, maar ook een omvangrijk deel van zijn privévermogen.

Uiteindelijk zou hij uitgroeien tot keizer van het Romeinse Rijk en de eretitel Augustus krijgen, waarbij hij het grondgebied significant vergrootte en voor een periode van voorspoed en vrede zorgde.

Het rijk was op het moment van Augustus' heerschappij goed voor 25 tot 30 procent van de totale wereldeconomie. Hij stond persoonlijk in voor een vijfde daarvan, wat overeenkomt met 4,2 biljoen euro. Zo was Egypte zijn persoonlijke bezit en stortte hij 170 miljoen sestertiën, naar schatting enkele honderden miljoenen euro's, in een speciaal door hem opgerichte schatkist voor de betaling van pensioenen voor militairen.

Die generositeit moest ervoor zorgen dat het plebs hem gunstig bleef bezien. In 29 voor Christus betaalde hij bijvoorbeeld 400 sestertiën per persoon aan 250.000 burgers, 1.000 sestertiën aan 120.000 veteranen en gaf hij 700 miljoen sestertiën uit aan de aankoop van land voor gepensioneerde soldaten.

Casaer Augustus Beeld De Agostini / L. Romano

3. Keizer Shenzong

- Leefde tussen: 1048 - 1085
- Nationaliteit: Chinees
- Vermogen: bestuurde een rijk dat 30 procent van de wereldeconomie omvatte

De Chinese Song-dynastie, die regeerde van 960 tot 1279, was een van de rijkste ooit. Volgens de econoom Ronald Edwards, gespecialiseerd in de Song-dynastie, vertegenwoordigde de economische kracht van het rijk van keizer Shenzong zo'n 30 procent van de toenmalige wereldeconomie. De dynastie kon rekenen op een sterk gecentraliseerde overheid en vaardigde bijzonder veel belastingen uit, die efficiënt werden geïnd. De opkomst van de ijzerhandel zorgde daarbij voor een bloeiende markteconomie en een opkomende middenklasse.

Keizer Shenzong Beeld Fine Art Images

4. Akbar de Grote

- Leefde tussen: 1542 - 1605
- Nationaliteit: Indiër
- Vermogen: een rijk dat instond voor 25 procent van de wereldeconomie

Als heerser van het Indiase Mogolrijk controleerde Akbar een rijk dat goed was voor een vierde van de totale wereldeconomie. De overleden Britse econoom Angus Maddison speculeerde dat het Indiase bbp per persoon overeenkwam met dat van het Elizabethaanse tijdperk in het Verenigd Koninkrijk. Toch gaat de vergelijking niet helemaal op. De Indiase heersers "koesterden immers een veel extravagantere levensstijl dan hun Europese ambtsgenoten".

Tijdens zijn regeerperiode breidde de islamitische Akbar het Mogolrijk aanzienlijk uit door een reeks succesvolle veldtochten, waarbij onder meer olifanten werden ingezet. Hij wordt nog altijd beschouwd als een van de grootste heersers aller tijden. Zo introduceerde hij religieuze tolerantie en legde hij een sterke focus op handel. Koopmannen konden rekenen op lage invoertaksen en werden beschermd door agenten. Het zorgde ervoor dat het vermogen van het rijk en van Akbar zelf verdrievoudigde.

In 1565 werd op orders van Akbar begonnen aan de bouw van het Fort van Agra. Gedurende acht jaar zouden dagelijks 4.000 arbeiders aan de slag gaan. Het machtige bouwwerk beslaat 280.000 vierkante meter en is de illustratie van Akbars rijkdom, die op een gegeven moment zo'n 99 miljoen roepies (306 miljard euro vandaag) zou hebben bedragen.

Akbar de Grote Beeld RV

5. Jozef Stalin

- Leefde tussen: 1878 - 1953
- Nationaliteit: Sovjet
- Vermogen: controleerde een land dat 9,6 procent van de wereldeconomie vertegenwoordigde

Een dictator en massamoordenaar. Zo figureert Jozef Stalin vandaag in onze geschiedenisboeken. Maar hij wist wel de Sovjet-Unie te industrialiseren, waardoor hij kon wedijveren met de VS en Hitlers Duitsland. Zijn persoonlijke bezit was niet bijzonder groot: Stalin kreeg gewoon een salaris.

Toch zien meerdere economen hem als een van de rijkste personen ooit. Daarbij kijken ze vooral naar zijn economische macht en absolute controle over de Sovjet-Unie, die in 1950 - omgerekend naar huidige normen - een bbp van 6,8 biljoen euro had.

Jozef Stalin Beeld Roger-Viollet

6. Andrew Carnegie

- Leefde tussen: 1835 - 1919
- Nationaliteit: Schot/Amerikaan
- Vermogen: 336 miljard euro

Zijn tijdgenoot John D. Rockefeller zal in 2015 bij veel meer Belgen een belletje doen rinkelen. Toch mag Carnegie volgens sommige berekeningen de rijkste Amerikaan aller tijden worden genoemd. De Schotse immigrant verkocht zijn Carnegie Steel Company in 1901 aan bankier J.P. Morgan. De opbrengst, zo'n 433 miljoen euro, vertegenwoordigde toen 2,1 procent van het totale Amerikaanse bbp. Een soortgelijk aandeel zou vandaag overeenkomen met 336 miljard euro.

In zijn jeugd zag het er niet naar uit dat Carnegie ooit zo rijk zou worden. Hij verhuisde met zijn straatarme ouders vanuit Schotland naar Pittsburgh en ging op zijn vijftiende aan de slag als telegraafbode voor het luttele bedrag van 2,50 dollar per week. Hij zou zijn afkomst later, toch wat betreft zijn overtuigingen, niet verloochenen. In 1889 schreef hij bijvoorbeeld dat een industrieel na het vergaren van zijn rijkdom nog maar één taak had: alles weggeven aan goede doelen.

Dat juist een concertzaal, het New Yorkse Carnegie Hall, ons vandaag nog aan hem herinnert, zou hem allicht verheugen. Maar daar bleef het niet bij. In totaal gaf Carnegie 90 procent van zijn vermogen uit en liet hij onder meer 2.500 openbare bibliotheken bouwen.

Andrew Carnegie Beeld World History Archive

7. John D. Rockefeller

- Leefde tussen: 1839 - 1937
- Nationaliteit: Amerikaan
- Vermogen: 309 miljard euro

In 1863 deed Rockefeller zijn eerste investering in de petroleumindustrie. Zeventien jaar later controleerde hij met zijn Standard Oil Company 90 procent van de Amerikaanse olieproductie. In een necrologie in The New York Times werd zijn vermogen geschat op 1,5 miljard dollar, wat gelijk is aan 2 procent van het Amerikaanse bbp.

Als hij vandaag leefde, dan zou Rockefeller 309 miljard euro waard zijn. Net als zijn tijdgenoot Andrew Carnegie groeide hij na zijn pensioen uit tot een filantroop. Hij stichtte onder meer de University of Chicago.

John D. Rockefeller Beeld Getty Images

8. Alan 'de Rode' Rufus

- Leefde tussen: 1040 - 1093
- Nationaliteit: Engelsman
- Vermogen: 176 miljard euro

Alan Rufus is, behalve bij enkele historici, vandaag een nobele onbekende. Maar in zijn tijd was de Bretoen een van de meest vooraanstaande figuren in Engeland. Als neef van Willem de Veroveraar nam hij deel aan de Normandische verovering van Engeland en leidde hij troepen bij de beslissende Slag bij Hastings in 1066.

Als dank voor zijn inspanningen werd Rufus in Engeland benoemd tot lord van Richmond, alwaar hij een dorp zou stichten en een kasteel bouwen. Uiteindelijk zou hij verspreid over Yorkshire, Norfolk, Suffolk, Cambridgeshire, Northamptonshire en Londen meer dan 101.000 hectare grond bezitten. Op basis daarvan ontwikkelde hij handelsroutes, waarbij vooral wol, zout en lood een prominente rol speelden.

Ten tijde van zijn overlijden was hij goed voor een vermogen van 11.000 pond. Dat lijkt niet bijster veel, maar volgens auteurs Philip Beresford en Bill Rubenstein komt dat bedrag overeen met 7 procent van het toenmalige Engelse bbp. Als Rufus vandaag een soortgelijk deel van de Engelse economie op zijn rekening mocht bijschrijven, dan zou hij 176 miljard euro bezitten.

Alan Rufus Beeld The Art Archive

9. Bill Gates

- Leeftijd: 59 jaar
- Nationaliteit: Amerikaan
- Vermogen: 71,4 miljard euro

Als oprichter van Microsoft groeide Bill Gates uit tot de rijkste man ter wereld, een positie die hij tussen 2007 en 2014 moest afstaan aan de Mexicaan Carlos Slim. Gates begon als prille tiener te programmeren en kon op zijn negentiende samen met Paul Allen zijn microcompter op grote schaal distribueren.

Het zou het begin van Microsoft betekenen, dat mettertijd 's werelds grootste softwarebedrijf werd. In 2000 deed Gates een stap terug en ging hij zich toeleggen op zijn filantropische Bill & Melinda Gates Foundation, waaraan hij zo'n 25 miljard euro heeft gedoneerd.

Bill Gates Beeld AFP

10. Dzjengis Khan

- Leefde tussen: 1162 - 1227
- Nationaliteit: Mongool
- Vermogen: oneindig veel land

Dzjengis Khan wilde land veroveren en tegenstanders uit de weg ruimen. Dat verklaarde hij toch volgens de overlevering. Hij slaagde wonderwel in zijn opzet. Onder het bewind van de Opperste Leider troepten de Mongoolse stammen samen en ontstond het grootste rijk uit onze geschiedenis, met China en de Donau als buitengrenzen.

De rijkdom die dat met zich mee kon brengen, interesseerde Dzjengis Khan niet. Hij deelde de veroverde goederen dan ook met zijn officieren en soldaten. "Hij werd geboren in een yoert, een nomadentent, en stierf in een yoert", zegt Khan-specialist Jack Weatherford.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden