Woensdag 24/07/2019

De 10 rijksten door de eeuwen heen

U denkt misschien dat de hedendaagse superrijken - de Warren Buffetts - fortuinen hebben vergaard die zo groot zijn dat ze nooit kunnen worden overtroffen. Fout, want relatief gesproken moeten ze onderdoen voor veel historische figuren. Het magazine Time heeft de zoektocht ondernomen: wie is de meest vermogende persoon ooit?

Bepalen wie vandaag precies het grootste fortuin bezit, is al een behoorlijke uitdaging. Het Amerikaanse magazine Forbes houdt een jaarlijkse miljardairslijst bij, nieuwsagentschap Bloomberg ook. Dat deze twee gerenommeerde financiële media het zelden of nooit eens geraken, zegt genoeg.

Deze lijstjes blijven schattingen. Ze zijn populair, net omdat ze het wagen om een cijfer te plakken op het kapitaal van de superrijken. Maar om eerlijk te zijn: niemand weet precies hoeveel mensen als Warren Buffett of Carlos Slim bezitten. Ze maken niet al hun eigendommen openbaar. Er zijn verborgen obligaties, rekeningen en schulden. De waarde van hun bedrijven inschatten is vaak nattevingerwerk. Het hangt ook af van welke parameters je gebruikt. Bijvoorbeeld: moeten mensen die weelde ontrekken uit het land dat ze besturen ook meetellen, zoals Vladimir Poetin?

Wanneer je rijkdom vergelijkt doorheen de tijd, dan wordt het alleen maar moeilijker. Hoe zet je een fortuin uit de oudheid naast een fortuin van een beurshandelaar? Het gaat dan niet alleen om het omrekenen van munteenheden - wat is een denarius nu waard? Veel antieke rijkdommen bestonden namelijk niet uit geld, maar uit 'dingen'.

Een andere moeilijkheid is dat rijkdom een gegeven is dat niet zomaar samenloopt met de levensstandaard. Een voorbeeld: koning Lodewijk XIV van Frankrijk was de rijkste man in zijn tijd, maar desondanks werd hij zowat gek van zijn rottende tanden. Vandaag heeft iedereen een elektrische tandenborstel en kan iedereen een vliegtuig opstappen.

Rekenen in energie

Een manier om te vermijden dat goederen die in het verleden niet bestonden de vergelijking scheeftrekken, is om weelde af te meten aan de hoeveelheid energie die iemand kan opwekken. Dit gaat terug op een theorie gebruikt door Karl Marx en Adam Smith; de waarde van een object is gelijk aan de totaalsom van energie die nodig is voor de creatie ervan.

Ian Morris, professor geschiedenis aan de universiteit van Stanford, werkt op die manier in zijn boek The Measure of Civilization. Hij berekent dat een jager-verzamelaar zowat 5.000 kilocalorieën aan energie kon genereren uit zijn omgeving. Tijdens het Romeinse tijdperk ging dit gemiddelde omhoog tot 30.000 kilocalorieën. Vandaag kunnen we gemiddeld 250.000 kilocalorieën per dag opwekken en omzetten in rijkdom. Wie aan meer komt, leeft in grotere weelde. In dit opzicht zijn we intussen allemaal stinkend rijk. "De industriële revolutie heeft alles veranderd", vertelt Morris in Time. "Plots lagen immense hoeveelheden energie voor het grijpen. Elke keer je een stroomschakelaar aanzet, is het alsof een half dozijn slaven in actie schiet." U bent - in letterlijke termen - allicht rijker dan een Romeinse keizer.

Niet perfect

Maar weelde is niet alleen al je bezittingen op een hoop gooien. Het gaat ook om wat je met die centen kunt doen, welke invloed een fortuin je geeft op je omgeving. Geld is vaak een vervangmiddel voor economische macht. U mag nu dan meer mogelijkheden hebben dan een keizer, u bent niet in staat om een rijk te maken of te kraken.

Gelukkig is er MeasuringWorth.com, van een twintigtal professoren geschiedenis en economen. Die hebben een model uitgewerkt (alle details staan online uitvoerig uitgelegd) waarin al het bovenstaande wordt meegenomen: de verschillen in levenstandaard, de technische mogelijkheden én de economische impact van een fortuin. Voor dat laatste wordt een individueel fortuin afgezet tegenover de totale productie van een economie, ofwel het bbp.

Time heeft samengewerkt met de proffen achter MeasuringWorth om de rijkste mannen uit de geschiedenis te bepalen. Al is ook hun methode nog niet perfect. Om slechts twee kritieken eruit te pikken: monarchen worden meegenomen maar, zoals gezegd, de scheiding tussen hun persoonlijke fortuin en dat van de staat is vaag. En hoe verder je teruggaat in de geschiedenis, hoe minder betrouwbare gegevens er zijn over het bbp van economieën.

Uiteindelijk bestaat er geen waterdichte manier om dit soort lijstjes samen te stellen. Misschien is de beste regel wel deze; laat de eindeloze zoektocht naar perfectie niet in de weg staan van gedegenheid, of tenminste van plezier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden