Zondag 26/05/2019

gastbijdrage

De 10 meest bizarre Belgische wetten die wél echt bestaan

En de Belgische vlag, hij wappert fier voort. Beeld Jonas Lampens

De Belgische wetgeving is soms heerlijk absurd. Op internet doen de meest bizarre vermeende wetten van ons land de ronde. Alleen blijkt daar achteraf helemaal niets van aan. Jammer, want er is genoeg Belgische wetgeving die wel gewoon bizar is. Jurist Jogchum Vrielink zet ze op een rij.

Onze wetgeving stelt dat je te allen tijde spruitjes mag gooien naar toeristen. Insinueer echter niet dat iemand Zweeds is, dat is wettelijk verboden. Verder is er een wet die het dragen van rode hoeden op de Antwerpse Meir sanctioneert. En tot slot mogen Belgische vrouwen juridisch gezien niet langer zijn dan 1 meter 68.

Nu ja, niet echt. Al deze "wetten" lijken alleen te bestaan in de verbeelding van sommigen op het internet en (zorgwekkender) in de media. Veel wetten waarvan wordt beweerd dat ze 'dom' of 'bizar' zijn, blijken bij nader inzien geen enkele basis te hebben in de realiteit.

Dat is jammer, want de echte 'bizarre' wetten van veel landen, waaronder die van België, zijn veel interessanter dan die urban myths. Wetgeving bestaat al eeuwenlang en wetten die ooit vanzelfsprekend waren, lijken nu vaak raadselachtig of zelfs hilarisch. Veel van wat tegenwoordig onbegrijpelijk lijkt, gaat terug op zaken die de toenmalige wetgever nauw aan het hart lagen. Een overzicht.

1. Belgische driekleur is 'ongrondwettig'
Iedereen kent de Belgische vlag als een driekleur van zwart, geel en rood. In die volgorde. Verrassend genoeg bepaalt artikel 193 van de Grondwet echter: "[d]e Belgische Natie kiest als kleuren rood, geel en zwart".

De kleurwisseling dateert van de periode na de Belgische revolutie van 1830. De oorspronkelijke vlaggen waren daadwerkelijk rood-geel-zwart. Ook waren de banen initieel horizontaal gepositioneerd, in plaats van verticaal. In 1831 werden de banen een kwartslag gedraaid, waarschijnlijk om zich symbolisch af te zetten tegen de Nederlanders. Later werd om heraldische redenen beslist ook de kleurvolgorde te veranderen.

Nadien nam echter niemand de moeite om de ontwerp-Grondwet te herzien. Het document werd ook nadien nooit geamendeerd op dit punt. En zo wappert de Belgische vlag dus al bijna twee eeuwen 'ongrondwettig'.

Een aan de taalgrens uitgerafelde Belgische vlag op een bunker in Voeren, Remersdael. Beeld Tim Dirven

2. Hoezo onafhankelijk? Koning kan troepen mobiliseren in Congo
Hoewel Congo onafhankelijkheid werd in 1960, heeft de koning officieel nog altijd de macht - door een wet van 1937 - om alle nodige maatregelen te nemen om de militaire troepen te mobiliseren in 'Belgisch-Congo'. Nog volgens de wet mag de koning de bescherming verzekeren van de Congolese bevolking in geval van oorlog.

De koning mag dergelijke maatregelen zelfs proactief nemen, in vredestijd. De wet werd, verrassend genoeg, weinig ingeroepen de afgelopen decennia.

3. Geen Oranjes op de troon
Ooit zo kwaad geweest dat je iemand voor eeuwig uit je leven wilde bannen? Dat is ongeveer wat een decreet van 24 november 1830 doet, maar dan op nationaal niveau.

Het decreet sluit leden van het Huis van Oranje-Nassau (zeg maar: de Nederlandse koninklijke familie) uit van elke machtspositie in België, voor de eeuwigheid. In theorie sluit het leden van het Huis niet alleen uit van de troon, maar ook van toegang tot de overheidssector en de mogelijkheid om zich verkiesbaar te stellen.

Het decreet heeft grondwettelijke status, zodat afschaffing ervan vrij moeilijk is. Het gaat uiteraard terug op de periode vlak na het regime van de Nederlandse Koning Willem I, in de regio die nu België is, van 1815 tot 1830. Om het eufemistisch uit te drukken, waren de Belgische revolutionairen van oordeel dat Willems bewind enige ruimte liet voor verbetering...

Beeld PHOTO_NEWS

4. Niemand mag uw laatste koe, varken en 24 kippen afpakken
Het Gerechtelijk Wetboek voorziet een lijst van goederen die in beginsel niet in beslag mogen worden genomen door een deurwaarder (art. 1408) om zo uw minimale levensvoorwaarden te waarborgen.

Hoewel zo'n lijst op zich nuttig is, zijn nogal wat onderdelen ervan verouderd; althans, voor de meesten van ons. Zo bepaalt de lijst dat een "een koe, of twaalf schapen of geiten" niet vatbaar zijn voor beslag. Evenmin mag iemands laatste (of enige) varken "en vierentwintig dieren van de hoenderhof" in beslag worden genomen. Het materiaal dat nodig is voor het voederen en houden van dat vee "gedurende een maand", is ook uitgesloten van inbeslagname.

Beeld GETTY

5. GAS: niet vals zingen, niet spelen, geen dromen uitleggen
Een vrijwel onuitputtelijke bron van bizarre regelgeving, zijn de Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS). Lijstjes van wat de GAS-reglementen van de diverse gemeenten en politiezones verbieden, zijn al vaker gemaakt. Hier slechts een viertal voorbeelden:

• In Leuven kunnen straatmuzikanten worden beboet als ze vals spelen. Je mag er ook niet aan struiken of bomen schudden (art. 84 Politiereglement).

• In Lokeren omvat het GAS-reglement een bepaling die "het beoefenen van waarzeggen, uitleggen van dromen, kwakzalverij en aanverwante praktijken" verbiedt (art. 127 Politiereglement). Aangezien de bepaling niets vereist op het punt van opzet, manipulatie of financieel gewin, lijk je bij een bezoek aan de stad zelfs te moeten vermijden om je eigen dromen uit te leggen.

• Lede laat balspelen en andere spelen alleen toe op openbare plaatsen "die daartoe door het gemeentebestuur speciaal werden aangeduid". Op alle andere plaatsen is spelen alleen mogelijk "mits voorafgaande schriftelijke toelating" van de burgemeester en schepenen. Dat is nog niet alles. Er moet ook een verantwoordelijke worden aangeduid "die instaat voor de voorgeschreven veiligheidsmaatregelen". Bovendien moet deze persoon een verzekeringspolis voorleggen "die alle mogelijke schade dekt". Aanvragen moeten, tot slot, minimaal 8 dagen op voorhand schriftelijk worden ingediend. Enfin, laat de pret beginnen! (over 8 dagen, welteverstaan, na schriftelijke toelating, het aanduiden van een veiligheidsverantwoordelijke, het afsluiten van een verzekering, etc.).

• In Ieper riskeren mensen een boete als ze de gemeente niet verwittigen als de straatborden en -tekens "onleesbaar of onzichtbaar worden" (art. 1.3.1, 2o Politiereglement). In Arendonk moeten burgers, op straffe van een GAS, het gemeentebestuur dan weer onmiddellijk verwittigen van de aanwezigheid van processierupsen en/of bastaardsatijnrupsen (hoofdstuk IX, art. 1, lid 2 en art. 4, lid 2 Politiereglement). Lepidopteristen zijn niet vrijgesteld van de laatstgenoemde plicht.

Beeld THINKSTOCK

6. Honden, paarden en ossen kunnen opgevorderd worden om militaire voertuigen voort te bewegen
Nogal wat 'bizarre' wetten hebben te maken met voortschrijdende technologie. Om er slechts één in dit genre te noemen: een bepaling in een militair reglement uit 1939 heeft betrekking op "trekdieren (paarden, ossen, honden, enz.)" die "opgeëischt" kunnen worden, teneinde "de voertuigen bij 't leger in gebruik" voort te bewegen. Altijd handig voor momenten waarop je drone zonder brandstof valt.

Beeld rv

7. Vrouwen mogen de commerciële goederen van hun echtgenoot verkopen
Een andere categorie heeft te maken met geëvolueerde genderrollen. Hoewel veel discriminatoire wetten en bepalingen door de jaren heen zijn afgeschaft, stelt artikel 10 van het Wetboek van Koophandel nog altijd dat (uitsluitend) "de gehuwde vrouw" de "waren uit de handel van haar man" mag venten (pun not intended), zonder dat zij daardoor onderworpen is aan de plichten die rusten op kooplieden. Het artikel bepaalt overigens niet of vrouwen hun echtgenoten dienen te informeren van deze handelstransacties.

8. Eed van gerechtsvertaler is... verkeerd vertaald
Niet alle 'bizarre' wetten zijn overblijfselen van de manier waarop vroegere samenlevingen de zaken zagen en organiseerden. Wetgevers maken ook gewoon fouten, en Belgische wetgevers vormen (zeker) geen uitzondering op deze regel.

Een veelvoorkomende bron van dergelijke fouten is de meertaligheid van het Belgische systeem. Een bijzonder ironisch voorbeeld hiervan vormt de eed die gerechtsvertalers en -tolken moeten afleggen in migratierechtelijke procedures. Die eed is een wirwar van archaïsch taalgebruik, ambiguïteiten, gallicismen en andere vertaalfouten. Hij luidt als volgt: "Ik zweer getrouwelijk de gezegden te vertolken welke aan personen die verschillende talen spreken, moeten overgezegd worden".

Dat uitgerekend vertalers verplicht worden tot het afleggen van deze eed lijkt wel bijzonder sadistisch.

9. Alleen bejaarden, gebrekkigen [sic], vrouwen en kinderen mogen oogstresten rapen
Het Veldwetboek van 1866 is een andere fascinerende bron van bizarre wetten. Het wetboek omvat bijvoorbeeld nog altijd een bepaling die bepaalt wie de vruchten mag oprapen die op het veld blijven liggen na de oogst; een praktijk die bekend staat als "arenlezen".

Het wetboek behoudt dit recht voor aan "bejaarden, gebrekkigen [sic], vrouwen en kinderen beneden twaalf jaar" (art. 11). Deze categorieën van personen mogen arenlezen van zonsopgang tot zonsondergang, maar ze mogen daarbij enkel hun handen gebruiken: het gebruik van een hark "met ijzeren tanden" is zelfs strafbaar.

De bepaling dateert van 1876. Op dat moment eisten de landbouwscholen en de Hoge Raad voor de Landbouw dat er een einde zou worden gesteld aan het misbruik waartoe het arenlezen aanleiding zou geven. Zij vroegen om een afschaffing van de praktijk, behoudens het recht van eigenaars om, desgewenst, burgers toe te laten tot hun gronden.

In reactie hierop, en na advies van een bijzondere commissie, probeerde de wetgever te komen tot een verzoening van eigendomsrechten en de noden en belangen van de armen, door voortaan alleen de allerzwaksten in de samenleving toe te laten om aren te lezen.

Beeld THINKSTOCK

10. Recent afgeschaft: vintage pornoverbod en duivenverbod voor buitenlanders
De laatste jaren heeft de Belgische wetgever inspanningen gedaan om achterhaalde wetgeving op te sporen en af te schaffen. (Je kan argumenteren dat parlementsleden hun tijd beter zouden besteden aan het verbeteren van de kwaliteit van recente wetgeving, of het beperken van de kwantiteit daarvan, in plaats van zich bezig te houden met historische wetten waar doorgaans niemand last van heeft.)

Ondanks dat ze niet langer van kracht zijn, verdienen enkele van deze opgeheven wetten hier ook een vermelding:

Zo was het tot enkele jaren geleden verboden voor buitenlanders om duiven te houden. Jazeker, duiven. Als je als inwijkeling de wens koesterde om te integreren door de rangen te vervoegen van Belgische duivenmelkers, dan mocht dat (officieel) niet, tenzij je het geluk had om een bijzondere machtiging te verkrijgen van niemand minder dan de Minister van Justitie. De bepaling was onderdeel van een wet uit 1923, samen met vele andere vreemde en gedetailleerde regeltjes, en ze had te maken met het potentiële gebruik van duiven voor militaire doeleinden en spionage.

Tot 2005 mocht alleen de overheid volgens een decreet uit 1791 aankondigingen afdrukken op wit papier (met zwarte inkt). Burgers waren in beginsel verplicht om gekleurd papier te gebruiken. Het doel van de regel, die nog dateerde uit de Franse tijd, was om verwarring te voorkomen over de status en herkomst van diverse berichten, in een tijd dat de overheid vooral via publieke affichering communiceerde. In de jaren voorafgaand aan de opheffing ondernamen verschillende parlementariërs overigens pogingen om het decreet te wijzigen, zij het vooral met de bedoeling om er een authentieke Nederlandstalige versie van te creëren: het decreet was nog een van de weinige wetgevende teksten die alleen in het Frans bestond. First things first enzo.

De strafbepalingen die een strafvermindering inhielden voor het verwonden of doden van iemand tijdens een duel, werden ook pas vrij recent afgeschaft. De relevante artikelen, die dateerden van 1841, waren destijds vrij progressief. Ze waren bedoeld om komaf te maken met de straffeloosheid die duellisten vaak ten deel viel, zelfs als ze hun tegenstrever verwondden of doodden. Een beroemde toepassing betrof een zaak in verband met Minister van Justitie (!) Félix Chazal die vervolgd werd wegens een pistoolduel in 1865, naar aanleiding van een politieke onenigheid met Parlementslid Jan de Laet (wie zegt dat het hedendaagse politieke debat agressief is?).

We sluiten dit overzichtje af met een opheffing die goed nieuws inhield voor liefhebbers van retro, of liever 'vintage', pornografie. In 2009 werd een wet uit 1936 afgeschaft die de regering machtigde om de invoer, verspreiding en verkoop te verbieden van "ontuchtige vreemde publicaties" door ze, bij KB, op een zwarte lijst te zetten. In de loop der jaren was die lijst aangezwollen tot niet minder dan 1.584 titels (waarbij kan worden opgemerkt dat bepaalde regeringen verdacht goed op de hoogte bleken van wat ze moesten verbieden). Vanaf de jaren 1970 raakte de wet in onbruik. Dit betekende in de praktijk dat de meeste publicaties die op de lijst(en) stonden aanzienlijk minder 'obsceen' waren dan wat er inmiddels publiekelijk te koop werd aangeboden bij elke krantenwinkel (naar verluidt, uiteraard).

(Deze bijdrage verscheen eerder in het Engels op fansofflanders.be)

Beeld BELGA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.