Zaterdag 16/01/2021

David koopt Goliat

Het bericht over de overname van Saab, sinds 2000 integraal in handen van het Amerikaanse automobielconcern General Motors, door de Nederlandse sportwagenfabrikant Spyker maakte een eind aan maandenlange speculaties. Er was niet alleen een tijdrovend boekenonderzoek, behalve met GM moesten de complexe onderhandelingen ook met diverse overheden gevoerd worden. Tot twee keer toe werd de voorbije maanden een bod van Spyker als ontoereikend bestempeld. Slag om slinger kwamen er bovendien gehaaide kapers op de kust. Nadat in extremis een deal met de Zweedse luxewagenbouwer Koenigsegg was afgeketst, sprong ook de investeringsgroep Renco Group in de dans. Het Chinese BAIC kon dan wel beslag leggen op de rechten van enkele oudere Saabmodellen, het was vooral het Luxemburgse Genii Capital, geruggensteund door formule 1-mogol Bernie Ecclestone, dat in poleposition leek te liggen om GM van zijn noodlijdende Saabtak te ontlasten. Tussendoor ging zelfs heel even een ballonnetje op om door de assemblage van Saab-SUV’s de bedreigde Opelsite in Antwerpen te reanimeren. Dat uiteindelijk het Nederlandse Spyker als overwinnaar uit de overnamesaga kwam, wekte dan ook flink wat verbazing op. Niet het minst vanwege de weinig rooskleurige boekhouding van de exclusieve sportwagenbouwer. In de eerste helft van 2009 liet Spyker een nettoverlies van 8,7 miljoen euro op een omzet van 4,1 miljoen euro optekenen. In 2008 bedroeg het totale jaarverlies nog 24,8 miljoen euro. Bovendien bouwde Spyker in 2009 amper 43 bolides. En zit het desastreuze formule 1-avontuur waardoor het bedrijf in 2007 op de rand van het bankroet balanceerde, nog vers in het geheugen. Niettemin ziet grote bezieler en Spykeruithangbord Victor R. Muller met deze nieuwe expansie een ultieme droom in vervulling gaan: tien jaar na de heroprichting weer aanknopen met de glorieuze beginjaren toen Spyker - in den beginne nog gewoon Spijker - internationaal furore maakte (zie kader) en in één ruk de afgebladderde status van Saab opblinken. “Saab moet zijn DNA terugkrijgen dat het in de jaren onder GM-vleugels is kwijtgeraakt”, orakelde Muller gisteren alvast bij zijn heldenontvangst door de Saabwerknemers in het Zweedse Trollhatan. Je reinste marketinggedreven megalomanie of een sterk staaltje ondernemerschap?“Dit klinkt allemaal bijzonder onlogisch”, geeft de Nederlandse auteur Maarten van der Pas prompt toe. Samen met Robert van den Oever reconstrueerde hij in Spyker. Een dollemansrit (Nieuw Amsterdam, 2009) aan de hand van getuigenissen van diverse sleutelfiguren en insiders de intrigerende weg die Spyker sinds de heroprichting in 2000 heeft afgelegd. “Ik begrijp het zelf ook allemaal niet goed. Al zijn er wel parallellen zichtbaar met het faliekant afgelopen formule 1-avontuur dat Spyker in 2007 aanging.”

Individualisme

Januari 2000: bijna vijfenzeventig jaar na het opdoeken van het roemrijke automerk beslist de autogekke advocaat Victor R. Muller, die in 1993 nog het kledingbedrijf McGregor naar de beurs bracht, Spyker nieuw leven in te blazen. Samen met ingenieur Maarten de Bruijn stampt hij in het Noord-Nederlandse Zeewolle een kleinschalige autofabriek uit de grond. De allereerste Spyker nieuwe stijl blijkt alras een instant succes. Met de hand gemaakt, aangepast aan de specifieke eisen van de immer mondaine klant (van Jennifer Lopez tot de nouveaux riches in Rusland en China), in uiterst kleine aantallen gefabriceerd en voorzien van duizelingwekkende prijskaartjes (de gemiddelde verkoopprijs van de Spykermodellen schommelt rond de 200.000 euro): Spyker slaagt er in no time in zichzelf te vereenzelvigen met het vaak gepropageerde etiket “exclusieve sportwagen”. Onder meer in glamoureuze Hollywoodkaskrakers als Basic Instinct 2 en The Pink Panther glijdt bovendien een Spyker door het beeld. “Het draait allemaal om individualisme”, zo verklaart Muller het succes. “Mensen willen anders zijn. Daarom kopen ze een Spyker en geen Rolls Royce die ze overal kunnen krijgen.”Niet zonder bombarie kondigt Muller in 2007 dan ook de intrede van Spyker in de prestigieuze formule 1-klasse aan. Met veelbelovende Ferrarimotoren onder de motorkap en het Nederlandse goudhaantje Christijan Albers achter het stuur wil Muller Spyker defintitief op de kaart zetten. Succes in het nec plus ultra van de autosport moet de verkoopcijfers naar ongeziene hoogten stuwen, veronderstelt Muller. Helaas: na een opeenstapeling van technische en vooral financiële mankementen raakt het Spyker F1-team nooit op toerental. Met één schamel WK-puntje op het conto trekt Spyker zich na amper één seizoen al uit het formule 1-circus terug, met een gigantische financiële kater in zijn slipstream. Toeleveranciers beschuldigen Muller in datzelfde annus horribilis van wanbetaling en de Nederlandse Vereniging van Effectenbezitters (VEB) eist zijn aftreden omdat de verliezen zich blijven opstapelen. Intussen heeft medeoprichter De Bruijn het condominium wegens “een verschil in inzicht” ontbonden en moet Muller in Oost-Europa noodgedwongen nieuwe geldbronnen aanboren. Naast het staatsfonds Mudabala uit Abu Dhabi wordt de gecontesteerde Rus Vladimir Antonov grootaandeelhouder.“Een formule 1-team opkopen is één ding”, zegt Van der Pas daarover. “Het met kennis van zaken beheren en naar sportieve successen leiden is een ander verhaal. Door een compleet mismanagement draaide dat avontuur op een absoluut fiasco uit. Bij de start van het project werd een klein bedrag betaald, maar toen de veel grotere tweede schijf uitgevoerd moest worden, bleek het geld er niet.“

Uitstel van betaling

Anno 2010 is de vrees voor een herhaling van het faliekante formule 1-scenario zeker gerechtvaardigd, vervolgt Van der Pas. “Saab opkopen is één zaak, maar Saab én Spyker beide winstgevend en succesvol maken is een volgende stap. Spyker betaalt nu 74 miljoen dollar cash aan GM, maar de deal omvat ook 326 miljoen dollar in preferente aandelen. De facto komt dat neer op een uitstel van betaling tot 2016, wanneer alles moet betaald zijn. De grote rekening schuift Muller dus opnieuw voor zich uit.” Dé vraag is dus waar Spyker dat geld vandaan zal halen. “Voorlopig is het niet duidelijk wie de investeerders achter deze deal zijn”, zegt Van der Pas. “Beide partijen zijn daar erg vaag over. Wel zeker is dat Antonov zich intussen heeft uitgekocht en het bedrijf verlaat.” Een exacte reden daarvoor kan Van der Pas niet meteen bedenken, maar het is een publiek geheim dat GM er niet mee kon leven dat zijn expertise naar Rusland zou doorsijpelen. “Met Antonov erbij was deze deal nooit doorgegaan”, poneert de Nederlandse financieel-economische journalist. “Maar wie er dan wel in de vers opgerichte invest company zetelt, is ook mij een raadsel.” Hoe dan ook, alle ogen zijn nu gericht op Muller himself. “Hij wordt nu overal onthaald als redder van Saab. Het is alweer een onvervalste onemanshow: Muller als gevierde dealmaker. Nu moet hij zich echter ook bewijzen als profitmaker. En tot op heden heeft hij dat nog nooit gedaan.”Sinds de heroprichting van het legendarische automerk in 2000 boekte Spyker nog geen cent winst, zo legt Van der Pas de vinger op de wonde. “In de eerste helft van 2009 werd er op een omzet van 4,1 miljoen euro nog een nettoverlies van 8,7 miljoen euro genoteerd. En ook in de jaren daarvoor liet de autofabrikant zonder uitzondering negatieve cijfers optekenen.”Een sluitende verklaring voor de immer rode balans heeft Van der Pas niet. “De Spykerwagens vallen gewoon niet in de smaak, vrees ik. Ze worden dan wel verkocht aan nieuwe rijken in China, Rusland of de VS, maar het marktsegment waar Spyker zich op richt, dat van de Ferrari’s en Aston Martins, is toch groter dan veertig verkochte auto’s per jaar? De faam van het merk is vooral gebaseerd op het marketingverhaal eromheen: Spykers worden nog met de hand gemaakt, zijn uiterst exclusief en worden desnoods aangepast aan de persoonlijke eisen van de klant. Maar technisch gezien hinken ze ver achter op de concurrentie. De motoren worden sinds jaar en dag geleverd door Audi, maar Spyker krijgt nooit de nieuwste versies. Qua aantal pk’s is de Spyker de laatste jaren bijgevolg voorbijgestreefd door de Porches en Lamborghini’s van deze wereld. Alleen het design kan nog wedijveren met de andere luxewagens. De aandacht wordt nu afgeleid van de kern van de zaak: voldoende auto’s bouwen en er iets aan verdienen. Dat is bij beide merken de laatste jaren niet bepaald het geval geweest.” Het is dan ook maar zeer de vraag of Muller met de overname van Saab zijn exclusieve speeltje een nieuw elan kan bezorgen, meent Van der Pas. “Het imago van automerk Saab is de laatste jaren fel afgebladderd”, stelt hij. “Eigenlijk koop je een Opel als je je een Saab aanschaft, want onderhuids zit alleen Opeltechniek. Saab is bovendien een verlieslatend bedrijf met een ingestort productiecijfer. Het wordt dus een hele klus voor Muller om Saab nieuw leven in te blazen.” Niettemin kan de Nederlandse topman zich wel beroepen op een aantal onmiskenbare troeven. “Muller is een bijzonder slimme zakenman”, aldus Van der Pas. “Zoals hij nu weer alle puzzelstukjes handig in elkaar heeft doen passen: GM wilde absoluut van Saab af, Zweden wou de werkzekerheid behouden en Spyker is als lachende derde met de deal weg.” Een deal die niet alleen voor het noodlijdende Saab broodnodig was. Ook Spyker kan immers flink wat garen spinnen bij de overname, lijst Van der Pas op. “Ten eerste zou Spyker een beroep kunnen doen op het dealersnetwerk en de technische kennis van Saab. Maar aangezien het hier om twee totaal verschillende bedrijven gaat - het ene produceert duizenden auto’s per jaar, het andere slechts een handjevol sportwagens - die een compleet verschillende expertise vereisen, lijken die voordelen mij niet zo groot.” De grootste bonus van de nieuwbakken deal schuilt volgens Van der Pas dan ook in de gezamenlijke inkoop van onderdelen. “Een cruciaal aspect van de deal is dat GM nog steeds onderdelen zal blijven leveren. Erg gunstig voor Spyker, dat volop in de weer is met de ontwikkeling van een SUV-model. Het zou mij dus niets verbazen als de versnellingsbak of de aandrijving door GM geleverd zal worden.” Allicht wil Muller zich met Saab ook op een nieuwe nichemarkt richten, besluit Van der Pas. “Als ik het zo hoor, wil Muller Saab weer sexy maken voor de rijke mensen. Hoogstwaarschijnlijk wil hij het imago van de vroegere Saab terugbrengen, eerder dan met Spyker een groter publiek aan te boren.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234