Woensdag 01/02/2023

David Bowie als David Bowie

Hij vroeg om een teken van God, maar het instorten van de Twin Towers was nu niet bepaald het signaal dat hij in gedachten had. De wereld is er slecht aan toe, weet David Bowie, en dat terwijl hij privé de gelukkigste periode in zijn leven doormaakt. De kameleon van toen kan weer helemaal zichzelf zijn en dat laat hij ook horen op zijn nieuwe cd Heathen. En tijdens dit interview.

New York / Van een medewerker

Jean-Paul Heck / IFA

V lot draait hij zich om en drukt zijn twee handen om mijn uitgestoken hand. "Hi, I'm David, how are you?" Hier staat hij dan. Een van de grootste mysteries uit de popmuziek blijkt een alleraardigste en erg correcte man te zijn. Een popicoon van 55 jaar die op een uiterst luchtige en relativerende manier kan terugkijken op zijn bizarre leven in de schijnwerpers.

"Ik ben het superster-zijn voorbij", meent hij zelf. Maar dat neemt niet weg dat hij nog altijd met dezelfde bevlogenheid van het ene in het andere project duikt. De nieuwe cd Heathen is zijn vierde in zeven jaar tijd. Een cd waarin de nodige elementen van de klassieke Bowie-platen uit vooral de jaren zeventig zijn verwerkt. Angst, onzekerheid, verlangen en religie zijn de bekende thema's. Over dat laatste zegt hij: "Religie is voor mensen die in de hel geloven. Spiritualiteit is voor de mensen die daar zijn geweest."

En reken maar dat Bowie in de hel is geweest. Talloze drugs- en drankverslavingen, familiaire en relationele ruzies en zijn soms willekeurige liefde voor zowel vrouwen als mannen hebben hem meerdere malen op het randje van de afgrond gebracht. Maar Bowie is de laatste jaren een echte family man geworden. Al meer dan tien jaar is hij gelukkig getrouwd met het voormalige Somalische fotomodel Iman en in 2000 werd onze Thin White Duke voor de tweede keer vader.

Als muzikant klinkt hij echter nog even weerbarstig en daar heeft hij zo zijn redenen voor: "Ik ben een gelukkig mens, maar ik haat gelukkige platen. Ik heb er thuis geen enkele in mijn kast en ik zal er ook nooit eentje maken."

Heathen is gemaakt met uw oude producer Tony Visconti achter de knoppen en de songs zouden op elke willekeurige Bowie-plaat uit de jaren zeventig kunnen staan. Dwaalden jullie gedachten tijdens de opnamen wel eens af naar die tijd?

David Bowie: "Die momenten zijn er geweest, ja. Vooral tijdens de afwerking van de plaat. We herinnerden ons dat we in 1969 aan Space Oddity werkten. En dat we toen het idee hadden dat die plaat absoluut het beste was dat we in ons hadden.

"Toen Tony en ik de laatste hand aan Scary Monsters (And Super Creeps) (1980) legden, ontdekten we dat elke song op die plaat een diepe, onafhankelijke kracht had. Bij de afronding van Heathen kwamen diezelfde gevoelens weer naar boven. We waren de plaat aan het mixen, keken elkaar aan en zeiden dingen als: 'Dit zal absoluut een succes worden.' Dat zijn machtige momenten, want zoiets heb je mij de laatste vijftien jaar niet meer horen zeggen.

"Succes meet ik allang niet meer af aan de verkoopbaarheid van iets. Ik denk alleen nog in termen als 'creatief succes'. Ik moet je zeggen dat ik deze keer extreem benieuwd ben wat voor reacties Heathen zal opleveren. Ik ben zelfs lichtelijk nerveus."

Op Heathen speelt u opvallend veel instrumenten zelf. Wat dat betreft, is de werkwijze te vergelijken met wat u deed op de plaat Diamond Dogs uit 1974.

"Het lijkt er heel veel op. Ook op Low heb ik veel zelf ingespeeld. Cello's, saxofoon, gitaar, bas, vibrafoon, piano, percussie en een batterij synthesizers. Ik ben geen groots muzikant, maar ik denk dat ik een perfect gevoel heb voor stijl en vorm. Ik weet vaak precies wat een song nodig heeft om exclusief te klinken. Als ik een synthesizer bespeel, dan zal een specialist dat afdoen als amateurisme. Maar verdomd dat het werkt! Ik noem het mijn eigen 'handmade kwaliteit'. Diamond Dogs, Low, Station To Station (1976), Scary Monsters en nu ook Heathen hebben allemaal die specifieke kwaliteit. Voor mij zijn dat ook de interessantste platen.

"In de jaren zeventig wilde ik met elke plaat een ander landschap creëren van stijl en geluid. Ik wist precies wat ik wilde en daarom voel je nu nog altijd mijn enthousiasme uit de luidsprekers blazen. Daarnaast heb ik een ondefinieerbaar instinct dat ervoor zorgt dat ik altijd de juiste geluiden voor een plaat weet te vinden. Het is een soort 'atmosferisch talent'."

Ondanks uw 'atmosferische talent' hebt u telkens voor ieder album de hulp van een producer ingeroepen. Zou u nu ook een plaat helemaal op uw eentje kunnen maken? Ik bedoel, met uw ervaring moet dat inmiddels toch lukken.

"De samenwerkingen die ik met andere artiesten ben aangegaan, leidden meestal tot hun beste werk. Ik weet dat ik daar erg goed in ben. Mijn goede vriend Lou Reed is mij eeuwig dankbaar voor het werk dat ik deed op zijn plaat Transformer (1973). En ik kijk met heel veel plezier terug op de platen die ik samen met Iggy Pop maakte (The Idiot, Lust For Life en TV Eye)."

Tijdens de opnamen van Heathen kreeg u het bezoek van Who-gitarist Pete Townshend, Foo Fighters-leider Dave Grohl en Moby, die een song mixte. Voor de gezelligheid of was daar nog een speciale reden voor?

"Pete had al eens meegespeeld op de song 'Because You're Young' van Scary Monsters. Voor 'Slow Burn' wilde ik opnieuw die jagende ritmegitaar van hem horen. Wat Dave betreft: ik ben altijd een grote fan van Nirvana geweest en ik vond hun uitvoering van 'The Man Who Sold The World' van een uitzonderlijk hoge kwaliteit. Kurt Cobain en zijn band begrepen de essentie van mijn werk. Daarnaast is Dave Grohl net als ik een enorme fan van Neil Young. Toen ik besloot om 'I've Been Waiting For You' te coveren, dacht ik meteen aan hem. We hadden ook nog een wereldberoemde toetsenman gevraagd om aan de songs te werken. Ik zal zijn naam niet noemen, maar hij kwam met moeilijke, geprogrammeerde geluiden aanzetten. Het klonk eigenlijk veel te goed en het haalde het organische karakter uit de nummers.

"Ik had de songs op mijn eigen, wat klungelige manier ingespeeld op heel oude, niet voorgeprogrammeerde synthesizers, die ik ook veel op oude platen als Space Oddity, Hunky Dory (1972) en The Rise And Fall Of Ziggy Stardust (1972) gebruikte. Die man deed daar nogal lacherig over. Maar ik heb natuurlijk gewoon mijn zin doorgedreven."

Is het moeilijk voor u om dingen van anderen aan te nemen?

"Nee, maar ik wil niets te maken hebben met die sfeer van negativisme en conservatisme die er vaak hangt rond grote sterren die al meer dan dertig jaar bezig zijn. Een uitspraak als 'dit zal echt niet werken' tolereer ik van niemand. Ik kan niet leven met een vooringenomen reactie die is gebaseerd op bepaalde verwachtingspatronen. Het is de doodsteek voor elke vorm van creativiteit."

Gebruikt u ook manieren om creativiteit kunstmatig op te wekken?

"Ik nam en neem altijd beslissingen die niets van doen hebben met de technische mogelijkheden of onmogelijkheden van een studio. In de aanloop naar de opnamen probeer ik in een soort droomtoestand te komen, waardoor ik in staat ben om de muziek puur te beoordelen op gevoelsmatige merites.

"Ik heb ooit gezegd dat ik mij op een schip waan en over de zee uitkijk. In de verte zie ik aan de horizon de mist optrekken. Dat soort trucjes gebruik ik al mijn hele leven. In het begin gebruikte ik daar cocaïne voor, later whisky en nu de genegenheid en het vertrouwen van mijn gezin."

Van die drie lijkt drugs me toch het makkelijkst om in een droomtoestand te geraken.

"(lacht) In de tijd van Low, Heroes en Lodger was het voor mij heel makkelijk, ja. Maar ik besefte ook heel goed dat ik hard op weg was om het volgende slachtoffer van de rock-'n-roll te worden. Iggy en ik hebben elkaar uit het moeras getrokken en Brian Eno was degene die mij de inspiratie gaf om dat gevecht muzikaal vorm te geven. Hij contrasteerde compleet met mijn karakter. Ik was meer de schilder die om de haverklap met nieuwe kleuren op de proppen kwam, terwijl Brian constant de overtollige verf weghaalde. Veel mensen weten echter niet dat het Tony Visconti was die ervoor zorgde dat het uiteindelijk ook werkte."

Het is duidelijk dat Heathen raakvlakken heeft met uw albums uit de jaren zeventig. Uw laatste albums waren niet echt verkoopsuccessen, dus er zal snel gezegd worden: 'Bowie gaat bewust terug in de tijd.'

"Dat besef ik als geen ander. Maar dat is een gevaar dat elke nieuwe cd van David Bowie met zich brengt. Het zou heel makkelijk zijn om een album te maken waarop ik de glamrock van Diamond Dogs, het innovatieve van Lodger of de funk van Young Americans (1975) combineer. Maar dat heb ik nooit geprobeerd. Op Heathen moest de ervaring en diepte te horen zijn van de dingen die ik in al die jaren heb meegemaakt.

"In de teksten kijk ik niet terug; ik gríjp terug. Ik probeer niet iets opnieuw te doen maar ik negeer mijn verleden niet. De laatste tijd heb ik geprobeerd om met platen als Earthling (1997) en Outside (1995) buiten mezelf te treden en ik denk dat dat aardig is gelukt. Ik hoop dat de liefhebbers van mijn muziek nu in Heathen mijn levensvragen, mijn angsten en mijn spirituele invloeden opnieuw horen.

"Mensen moeten maar van me aannemen dat ik met Heathen nooit de bedoeling heb gehad om een plaat te maken die in het verlengde ligt van mijn vroegere werk.

Lees verder op pagina 34

'Religie is voor mensen die in de hel geloven. Spiritualiteit is voor de mensen die daar zijn geweest'

Het zou er alleen maar afbreuk aan doen. Ik ben al eens eerder in die val getrapt. Na het succes van Let's Dance (1983) heb ik mij laten verleiden tot een gemakzuchtige plaat als Tonight (1984). Ik had net een succesvolle tournee achter de rug (Serious Moonlight-tour), ik was bezig met een film (Merry Christmas Mr. Lawrence) en ik had amper tijd gehad om nieuwe songs te schrijven. Zoiets wreekt zich. Ik ging zonder concept de studio in. Eigenlijk was het album al muzikaal achterhaald toen het uitkwam.

"Daar was trouwens ook nog een andere reden voor: ik voelde mij in die tijd zielsgelukkig en dat geluk nam ik mee de studio in. Geluk is tussen de vier muren van een opnameruimte geen goede raadgever."

De bizarre omstandigheden waarin u Heathen hebt opgenomen, moeten wat dat betreft geholpen hebben. New York, 11 september?

"Klopt, hoewel we niet in New York zelf zaten toen die aanslag plaatsvond. We waren in onze studio in het plaatsje Shokan nabij Woodstock. Het landhuis waarin we de studio hadden gebouwd, stond op een heuvel en vanaf het terras kon je 's avonds altijd een prachtige gloed boven New York zien hangen.

"Tijdens de opnamen heb ik de studio vrijwel niet verlaten. Terwijl Iman en mijn dochtertje thuis in ons appartement zaten, keek ik vanaf de berg naar die gloed boven New York. Ik belde elke avond naar huis en als ik mijn dochtertje Alexandria aan de telefoon had, ging ik aan de rand van het terras staan en zwaaide naar haar terwijl ik door de telefoon gilde: 'Ik zie jullie, papa is hier!'

Na de ramp kreeg die romantische lichtgloed natuurlijk een heel andere betekenis. Zeker als je het allemaal van een afstand bekijkt en je weet dat je gezin in die stad zit.

"We waren net bezig met de opnamen van 'I Would Be Your Slave'. Daarvoor wilden we het Scorchio Quartet vanuit New York laten overkomen. Ze zouden op 13 september komen, twee dagen na de ramp dus. Het rare is dat ik in die song zing: "Open up your heart to me / Show me who you are / And I would be your slave." De boodschap is eigenlijk een vraag aan God: 'Geef mij een teken.'

"Nou, het instorten van de Twin Towers was niet bepaald het teken waar ik om had gevraagd. Twee leden van het Scorchio Quartet woonden om de hoek van het World Trade Center en dat gebied was in de dagen na de ramp een soort slagveld. Je moest je paspoort laten zien om de stad uit te kunnen. De sfeer was zo melancholisch, zo intens. Die dag verloor ik voorgoed het vertrouwen in de onschuld van de wereld."

Veel mensen zullen zich afvragen waarom een grote ster als Bowie het nodig vindt om twee covers ('I've Been Waiting For You' van Neil Young en 'Cactus' van The Pixies) op zijn nieuwe plaat te zetten.

"Omdat ze mijn eigen songs versterken. Het past allemaal precies in elkaar en daardoor maken ze de plaat af. Ik heb het ook altijd geweldige nummers gevonden. Toen ik 'I've Been Waiting For You' voor het eerst hoorde, raakten de tekst en de melodie mij frontaal. Ik weet nog dat die lp in 1969 uitkwam. Er stond een afschuwelijk geschilderd portret van Neil op de cover, maar toen ik de plaat op de speler legde, besefte ik wat een fantastische muzikant hij was. De diepte van zijn lyrics en de opbouw zijn fenomenaal."

Zegt de tekst misschien ook iets over uw eigen leven? Met uw vrouw Iman als de reddende engel waarop u altijd hebt gewacht?

"Misschien wel, ja. Maar ik had ook haar reddende engel kunnen zijn hoor, haha. With the feeling of losing once or twice. Nou, Iman is in haar leven ook wel een paar keer de draad kwijt geweest. Wat dat betreft, kunnen we elkaar de handen schudden. Dat is ook de reden waarom wij zo'n sterke band hebben."

Als u Heathen vergelijkt met de rest van uw oeuvre, hoe hoog schat u die nieuwe plaat dan in?

"Eerlijk gezegd vind ik de songs die ik voor Heathen heb geschreven de beste die ik sinds jaren heb gemaakt. Het concept van Outside is prima en ook naar Earthling en Hours (1999) kan ik nog erg goed luisteren. Maar ik durf gerust te stellen dat de nieuwe liedjes kunnen wedijveren met de beste dingen die ik voor Scary Monsters en Diamond Dogs schreef.

"Kijk, ik heb mezelf nooit gezien als een songwriter in de traditie van een Bob Dylan of Neil Young. William Burroughs leerde mij ooit: 'David, je mag jezelf pas een schrijver noemen als je in staat bent om de rest van de wereld in mist te laten opgaan.' Wel, nadat ik de songs voor Heathen had geschreven en opgenomen, durfde ik voor het eerst hardop te zeggen dat me dat gelukt was. Wauw, ik ben een songwriter!

"Als ik nu achter mijn computer zit om een tekst te schrijven, wordt het leven als vanzelf op het tweede plan gezet en dat heb ik nooit eerder gehad. De nieuwe liedjes had ik tien jaar terug niet kunnen schrijven. Vaak vond ik dat er wat diepte ontbrak in mijn werk. Het lijkt wel of ik een vlies doorbroken heb. Neem 'Afraid' of I Wanna Be Your Slave', dat vind ik nu al twee Bowie-klassiekers.

"In het verleden slaagde ik erin om per album maar één of hoogstens twee van die topnummers te schrijven. Heathen staat er vol mee. Ik heb echt het gevoel dat ik de komende jaren mijn beste werk ga maken en dat heeft niets met opportunisme te maken."

U zegt net zelf dat u privé heel gelukkig bent, maar om u heen lijkt de wereld er slechter toe dan ooit. Is dat geen bizar contrast?

"Héél bizar. Ik heb ooit gezegd dat ik mijn hoofd waarschijnlijk allang in de oven had gestoken als ik Iman niet had ontmoet. Dat vind ik nog altijd. Op 6 juni zijn we tien jaar getrouwd en het zijn de beste jaren van mijn leven geweest. De wereld is een puinhoop en zonder iemand naast je die je kunt vertrouwen ben je eigenlijk verloren.

"Ik ben van nature een behoorlijk depressief mens. Ik had mij van het nieuwe millennium iets heel anders voorgesteld, ik dacht écht dat er iets zou veranderen. Maar we zijn als kreupelen de 21ste eeuw binnen gestrompeld. Het is afschuwelijk. Dat gedoe in Afghanistan, het probleem tussen Palestina en Israël waar nooit een einde aan lijkt te komen, die talloze andere zaken die door de media angstvallig stil worden gehouden...

"Daar dwars tegenover staat dan mijn eigen kleine geluk. Mijn leven is op dit moment een soort parallel universum. Ik heb een gelukkig gezinsleven en creatief zit ik op mijn hoogtepunt. Het is zo perfect in balans dat ik er wel eens bang door word."

'Ik ben een gelukkig mens, maar ik haat gelukkige platen'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234