Maandag 03/08/2020

Dave Sinardet ontrafelt strategieën achter de Vlaams-Franstalige tegenstelling

De gemeenschapsdialoog als partijpolitiek spel

Dave Sinardet is politicoloog aan de UA en gastprofessor aan de Franstalige universiteit Saint-Louis in Brussel. Hij is gespecialiseerd in federalisme en staatshervorming.

Vlaams minister-president Peeters blies maandag de communautaire dialoog op, gisteren vroeg PS-voorzitter Di Rupo om toch verder te praten. 'De stopzetting van de dialoog werd maandag wel zeer rechtstreeks veroorzaakt door de aanstormende verkiezingen', aldus Dave Sinardet.

Al weken riepen de verklaringen rond de 'gemeenschapsdialoog' van Kris Peeters herinneringen op aan de 'dead parrot'-sketch van Monty Python, maar maandag werd de overlijdensakte dan toch officieel betekend: 'this is an ex-dialogue'.

Dat de communautaire onderhandelingen ten prooi zouden vallen aan de electorale calculs rond de regionale verkiezingen van juni stond in de sterren geschreven. Regionaal of federaal, verkiezingen in België zijn steeds een strijd tussen dezelfde partijen. En die hebben er geen baat bij om toegevingen te doen. Sommigen althans niet, waardoor ze de anderen met zich meetrekken, want die willen niet onderdoen.

Maar de stopzetting van de dialoog werd maandag wel zeer rechtstreeks veroorzaakt door de aanstormende verkiezingen. En meer bepaald de daarmee gepaard gaande lijstvorming. Lijstvormers moeten zoeken naar evenwichten binnen partijen. Een zoektocht die er niet makkelijker op wordt bij bewegingen die uit verschillende partijen bestaan, zoals de MR.

Zo heerste bij de Brusselse afdeling al weken een strijd tussen de liberalen en het FDF over de lijsttrekkerplaats voor de gewestverkiezingen. Het FDF meende een goede kandidaat te hebben in de persoon van voormalig minister Didier Gosuin: een gematigde FDF'er die eerder de Brusselse dan de Franstalige kaart trekt en ook buiten het kiezerskorps van zijn partij op sympathie kan rekenen. De liberalen zagen dat scenario niet zitten, vooral omdat Olivier Maingain in 2007 ook al lijsttrekker was voor de MR in B-H-V. Zo werd ook Senaatsvoorzitter Armand De Decker kandidaat. De discussie sleepte al weken aan en ondertussen waren de andere lijsttrekkers al lang bekend. De andere partijen lieten niet na om de verdeeldheid te onderstrepen. De knoop moest dringend doorgehakt.

Een ander conflict sudderde ook al de hele tijd binnen de MR, tussen dezelfde De Decker (samen met Kris Peeters voorzitter van de 'gemeenschapsdialoog') en FDF-voorzitter Maingain, eveneens een van de deelnemers. Met als inzet de hervatting van die dialoog: De Decker wou daar zo snel mogelijk werk van maken en vooral rond arbeidsmarkt tot akkoorden komen, Maingain bleef daar de benoeming van zijn drie recalcitrante Randburgemeesters aan koppelen. De discussie sleepte al weken aan en vrijdag kwam het in een vergadering met alle Franstalige partijen tot een clash tussen De Decker en Maingain. De andere partijen lieten niet na om de verdeeldheid te onderstrepen. De knoop moest dringend worden doorgehakt.

En zo stelde Didier Reynders maandag officieel de Brusselse lijsttrekker Armand De Decker voor. En nam hij duidelijke stellingen in over de communautaire dialoog: akkoorden stemmen kan pas na de verkiezingen wanneer er ook een akkoord is over Brussel, waarbij de uitbreiding van het gewest een piste blijft. Voor wat, hoort wat.

Gisteren werd bovendien ook bekend dat Reynders alvast een reeks plaatsen op zijn lijsten vrijhoudt voor Rudy Aernoudt en zijn partij Lidé. Ook diens toetreding was inzet van onenigheid tussen Reynders en Maingain. Aernoudt kan het verschil maken in de strijd voor het politieke marktleiderschap met de PS, maar zijn communautaire discours strookt niet bepaald met dat van het FDF. Of hoe de bij de lijstvorming onvermijdelijke zoektocht naar evenwichten binnen partijen niet enkel vorm krijgt via de toekenning van lijstplaatsen maar ook door het herijken van inhoudelijke posities. En hoe een partijtje haar ene zetel in de Kamer maximaal laat doorwegen op de politieke ontwikkelingen. Dat heeft Maingain misschien geleerd van dat andere partijtje dat van communautaire polarisatie leeft, al had de N-VA een vijfvoud aan zetels nodig om hetzelfde effect te bereiken.

Maar FDF en N-VA mogen niet alle eer opstrijken. Andere partijen beschouwen het communautaire dan wel niet als hun core-business, net dat maakt het des te interessanter om de posities daarover aan te passen aan strategische afwegingen. Zo komen we dus terug bij de Franstalige liberalen, wier belangen hier opvallend gelijklopen met die van hun Vlaamse geestesgenoten. Laten we immers niet vergeten dat er zich ook aan Vlaamse kant een strijd voor het politieke marktleiderschap afspeelt, tussen CD&V en Open Vld. En dat de dode dialoog waar Peeters nu op afgerekend wordt, al in coma verkeerde sinds minister Keulen, enkele uren na het partijbureau , aankondigde de drie FDF-burgemeesters opnieuw niet te benoemen. Vlaamse en Franstalige liberalen gaan niet onterecht prat op hun goede communautaire entente.

Ook CD&V hypothekeerde van bij het begin de slaagkansen van de dialoog door niet van de daken te schreeuwen dat het niet meer wilde onderhandelen over B-H-V en Brussel, net het enige waar het FDF in geïnteresseerd is. Een nutteloze radicalisering, want tot juli 2008 hadden zowel CD&V als N-VA daarover al onderhandeld. In juli een wanhoopspoging om het kartel te handhaven, daarna een koord om de nek.

Communautaire problemen kunnen natuurlijk niet enkel en alleen benaderd worden vanuit partijpolitieke opstellingen. Want die worden mee in de hand gewerkt door een reeks uiteenlopende belangen tussen regio's en taalgroepen in dit land en vooral door een institutionele context die de communautaire polarisatie tussen die belangen in de hand werkt. Maar de communautaire problematiek wordt al te vaak geanalyseerd vanuit een binaire tegenstelling tussen een homogeen Vlaams en Franstalig kamp. Dat ontneemt vaak het zicht op de partijstrategieën die daarachter schuilgaan. En net dat maakt het communautaire dossier zo geschikt om te dienen als speelbal voor die strategische spelletjes. Al helemaal in verkiezingstijd.

Al te rouwig hoeven we dus niet te zijn over de begrafenis van de 'dialoog van gemeenschap tot gemeenschap', het zogenaamde revolutionaire confederale overlegmodel dat de versleten federale variant moest vervangen. Nog zo'n schijnmanoeuvre, want hoe je het vehikel ook noemt, dezer dagen wordt opnieuw bewezen dat het ware overlegmodel er in België een is tussen (en binnen) partijen. En je gaat pas echt een grote staatshervorming nodig hebben om dat ooit te veranderen.

In afwachting van betere tijden kunnen we het communautaire initiatief alvast doorgeven aan de provincies. Leve de communautaire decaloog!

Dezer dagen wordt opnieuw bewezen dat het ware overlegmodel er in België een is tussen (en binnen) partijen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234