Maandag 03/08/2020

InterviewMarc Van Ranst

‘Dat we nog geen opstoot zien, is omdat de grote meerderheid de regels wel nog min of meer volgt’

Viroloog Marc Van Ranst.Beeld © Bart Leye

Viroloog Marc Van Ranst (55) wil mondmaskers verplichten als we winkelen. ‘Alleen sterk aanraden werkt niet. Als we de collectieve discipline laten varen, loopt het gegarandeerd fout. Daarom waren de Black Lives Matter-betoging en het Flageyplein zo verkeerd. Niet voor die paar extra gevallen. Maar omdat mensen die zoiets zien bij zichzelf denken: ‘Als dat mag, dan ga ik mijn barbecue van 15 man ook laten doorgaan.’’

De Veiligheidsraad heeft ondertussen een nieuwe resem versoepelingen aangekondigd. Er komt vooralsnog geen verplichting om mondmaskers te dragen op drukke plaatsen.

Professor, u vindt dat we de teugels iets te veel vieren en wil de mondkapjesdiscipline aanscherpen. Verplichting in alle winkels. Niet iedereen staat te springen voor uw idee. En zeker de politiek niet.

"Verplicht op het openbaar vervoer en sterk aangeraden in winkels. Zo is het nu. Alleen: 'sterk aanraden', dat werkt niet. Het resulteert vandaag in 'bijna niemand draagt het'. Daar willen wij - Steven Van Gucht en Erika Vlieghe staan hier ook achter - toch een 'upgrade' aan proberen te geven. Vraag is: wanneer moet je dat doen? Nu, terwijl er eigenlijk nog weinig virus circuleert? Of bij een volgende opstoot, wanneer het R-getal (factor die aangeeft hoeveel mensen besmet raken door één persoon; ligt het getal boven 1, dan zwelt de epidemie aan, red.) weer stijgt? Misschien is dat een beter moment. Het is aan de politiek om die knoop door te hakken."

Het draagvlak lijkt wat weg, nee? Jullie hebben een aantal keer gezegd: 'We gaan binnen een week of twee de effecten zien van dit risicovolle gedrag.' Na het Pinksterweekend, na de Black Lives Matter-betoging en nu weer na het feest op het Flageyplein. Maar de mensen zien juist niks. Dus denken ze: laat ons met rust.

"Mensen interpreteren dat verkeerd. Een minder sterke daling is ook een effect. En het feit dat we geen opstoot zien, is omdat heel veel burgers - de grote meerderheid - de regels wel nog min of meer opvolgen en met gezond verstand interpreteren."

Wat is een verontrustende opstoot? Een paar clusters, zoals nu in Duitsland?

"Een cluster hier of daar, daar maak ik mij geen grote zorgen over. Die pak je aan en dat krijg je wel onder controle. Een opstoot is er pas wanneer je alle getallen omhoog ziet gaan. En dat het niet 'hier of daar' maar 'hier én ginder' is. Dat krijg je niet door één betoging of één Flageyplein. Daarvoor is het aantal deelnemers aan die bijeenkomsten te beperkt. Ze geven wel wat extra gevallen, en in plaats van sneller naar beneden te gaan, verloopt het trager."

Een echte opstoot komt er dus enkel door het collectief verwateren van ons voorzichtige gedrag. Eigenlijk een typisch voorbeeld van de wet van de grote getallen.

"Ja. Als we met z'n allen net iets minder voorzichtig zijn, net iets minder ons masker dragen, met net iets meer mensen samenkomen en net iets dichter op elkaar zitten, riskeren we er wel één. En daarom zijn Black Lives Matter en het Flageyplein - die op zich geen piek gaan veroorzaken - toch ook weer niet zo onschuldig. Omdat mensen die zulke beelden zien, bij zichzelf denken: 'Als dat mag, dan ga ik mijn barbecue met 15 man ook laten doorgaan.' En wanneer alle Belgen zo reageren, heb je prijs. Het gevaar zit hem eerder in het signaal dat daar gegeven is. En zeker als er niet tegen opgetreden wordt. Zo ondermijn je alle draagvlak bij de rest van de bevolking."

Zit er weer niet veel ruis op de lijn tussen de eerder soepele politici en het kamp van de virologen, die duidelijk veel strenger in de leer zijn?

"Dat kan. Maar je kan het ook anders zien. Ik denk dat die twee groepen een goede invloed op mekaar hebben. De ene wil misschien wat te veel, de andere wat te weinig. Ik heb daar geen moeite mee. Zolang de resultante van die twee krachten is dat we goed bezig zijn. Ons systeem zorgt voor een zekere koers. En misschien is dat wel de goede. De cijfers gaan omlaag."

Uw collega Steven Van Gucht is minder optimistisch. Mochten we werken met codes - groen, oranje, rood - dan zou hij code rood afroepen, zei hij gisteren.

"Code rood. Nu? Waarom? (Na een pauze) Kijk, op een strand werkt dat. Rode vlag en niemand mag in zee. Maar een rode vlag zonder dat je daar welbepaalde acties aan verbindt, dat werkt niet. Het moet een gewoon een continue bezorgdheid zijn van de hele samenleving."

Jongere collega's die al eens op een Gents of Antwerps terras belanden, vertellen me dat het er 'nogal soepel' aan toegaat in de horeca. Roept die sector zo geen onheil over zich af?

"Met die sector zijn afspraken gemaakt. En dan wil je dat iedereen zich daaraan houdt. Maar dat is niet makkelijk. Een cafébaas is een cafébaas, geen politieagent. De handhaving van de maatregelen in de horeca ligt moeilijk."

Hoe bezorgd bent u over de situatie vlak over de grens, in Duitsland?

"Hun hoge R-waarde is een knipperlicht, omdat ze aangeeft dat de epidemie opnieuw aanzwelt. Maar op zich is ze niet dramatisch. Je kan met een zeer hoge R-waarde zitten op het moment dat je - zoals nu in Duitsland - van heel weinig gevallen naar een beetje meer gegaan bent. Belangrijk is dat je de lokale situatie, die de stijging veroorzaakt, kent en controleert."

Ze hebben nu wel al vijf 'lokale situaties'. Wordt dat niet wat veel?

"Ik weet het. Problemen komen altijd op een hoopje. Het is een reden tot bezorgdheid. Ik weet zeker dat de Duitsers dat ook zíjn."

Ik ook. Ze zetten zelfs hekken rond hele woonblokken. Getto's. In Duitsland!

"Ik zou dat nooit doen. Nooit. Als het in een villawijk gebeurt, maak ik me sterk dat daar geen hek rond gaat. Maar in een appartementsgebouw met veel niet-Duitsers wel. Ik hoop dat ik ongelijk heb, maar ik denk het niet. Met dit soort ingrepen krijg je protest en rellen, zoals in Göttingen (waar honderden bewoners probeerden te ontsnappen uit hun 'quarantaineflat', red.). Mensen worden niet graag opgesloten als ze niks misdaan hebben. Vraag hen om in quarantaine te blijven, zet er desnoods een combi, maar hekken..."

Zijn er nog landen waar u zich zorgen over maakt? Iran? Israël?

"Ik maak mij zorgen over elk land. Na deze golf hou je 94% van de mensen over die nog vatbaar zijn voor besmetting. Daar hoeft geen tekening bij. Het probleem kan er zo weer zijn. Om het even waar. Een aantal landen heeft tot nu toe gewoon geluk gehad."

Wat is dat 'geluk', in deze?

"Bijvoorbeeld dat er weinig introducties waren, dat weinig dragers van het virus het land binnenkwamen."

Tot slot, de vraag van één miljoen. Tweede golf in de herfst of niet?

"Dubbel antwoord. Eén. Is een tweede golf onvermijdelijk? Nee, je kan chance hebben, zoals in 2003 met SARS. Dat virus was er van februari tot juni, en het is niet teruggekomen in de herfst. Er bestaat dus een scenario zonder tweede golf. Twee. Is dat dit keer een waarschijnlijk scenario? Nee. De kans dat een virus dat zo licht overdraagbaar is als dit en dat in de twee hemisferen voorkomt een seizoensvirus wordt, is bijzonder groot. Vier coronavirussen zijn dit virus voorgegaan, en die zien wij ieder jaar opduiken van in de herfst tot de lente. En dan gaan ze weer weg. De kans dat dit virus ook zo gaat evolueren, is zeer reëel.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234