Vrijdag 16/04/2021

'Dat we nog een job hebben, is niet zíjn verdienste'

In Amerikaanse grootsteden is de American dream voor velen nog een illusie. Bittere armoede en wapengeweld zetten een rem op de economische vooruitgang. Moedige burgers nemen her en der wel de handschoen op, zoals in de ramenfabriek New Era Windows. Maarten Rabaey in Chicago

William Swanson (57) herinnert zich 4 november 2008 alsof het gisteren was. Barack Obama's overwinningstoespraak in Grant Park staat in zijn geheugen gegrift als de dag dat Amerika's eerste Afro-Amerikaanse president met zijn 'Change' en 'Hope' hun levens zou gaan verbeteren.

Vandaag schudt Swanson het hoofd, nadat hij ons heeft binnengelaten in de bedrijfshangar New Era Windows. Naast de ramenfabriek: braakliggende terreinen, oude fabrieksruïnes, betonnen snelwegviaducten en schamele rijhuizen.

"Ik heb niet veel verandering gezien, toch niet in Chicago", zegt Swanson. "De verhoopte jobs voor onze jongeren kwamen er niet. En de misdaad? Crazy, man! Ik mag van geluk spreken dat ik nog leef. 'Keep the hope alive!', zeg ik elke dag tegen mezelf, want dat leerde ik hier wel van Obama."

Een maand na zijn verkiezing stak de president William en collega's persoonlijk een hart onder de riem tijdens de bezetting van hun fabriek, toen nog Republic Windows geheten. Met 250 werknemers waren ze op het hoogtepunt van de kredietcrisis door hun CEO zonder een cent aan de deur gezet. Op hetzelfde moment kreeg de Bank of America miljarden dollars overheidsgeld om leningen te verschaffen aan noodlijdende bedrijven.

"Deze werknemers hebben alle recht om hun vergoedingen op te eisen", zei de pas verkozen president Obama toen fel. Swanson glundert. "We kregen daarna nog bezoek van vicepresident Joe Biden. Met resultaat. Met zestig mensen werden we overgenomen door een Californisch bedrijf, de anderen kregen een ontslagpremie."

De koude douche volgde een jaar later. Ver weg van de camera's bleek er slechts werk voor twintig werknemers. Beloofde overheidscontracten en groene subsidies voor energie-efficiënte ramen bleven ook uit. In februari 2012 leek het bedrijf definitief op de fles te gaan.

"Dat we hier vandaag weer werken, hebben we volledig aan onszelf te danken", grijnst Melvin Macklin, die wijst op de toepasselijke bedrijfsnaam. Hier begon vorig jaar een 'nieuw tijdperk'. "We beslisten met zeventien ex-werknemers het bedrijf op te kopen en te beheren als een coöperatieve vennootschap. We zijn nu eigenaar-werknemers. Ieder legde symbolisch duizend dollar in. Het machinepark kochten we aan met een lening van 665.000 dollar. Niet van de banken, want die gaven ons geen kans omdat we onvoldoende waarborg hadden, maar van Working World - een ngo die microkredieten verleent in Latijns-Amerika maar door de crisis ook in de VS actief moest worden.

"We verhuisden alles zelf naar deze, goedkopere, locatie waar we onze productielijn helemaal opnieuw opbouwden. Ons motto: back to basics. Een goed product voor een goede prijs. We werken nu goedkoper dan vroeger omdat we geen CEO hebben die alle winst op zak steekt. Niet zozeer de loonlast maar de inhaligheid van vele managers drijft in de VS de kosten van producten op."

Mini-minimumlonen

De afgelopen twee State of the Unions van president Obama klonken het New Era-personeel als muziek in de oren. Vorig jaar pleitte Obama voor het verkleinen van de reusachtige inkomensongelijkheid - sinds 2009 vloeide maar liefst 95 percent van alle bedrijfswinsten naar een flinterdunne toplaag van 1 procent van de bevolking.

Dit jaar engageerde de president zich tot een verhoging van het minimumloon. Hij voegde de daad bij het woord en tekende een presidentieel uitvoeringsbesluit dat het minimumloon voor federale werknemers verhoogde tot 10,10 dollar per uur.

Maar de meeste werkgevers volgen niet. Het minimumloon ligt gemiddeld over het hele land nog altijd dramatisch laag: 7,25 dollar per uur. Dat is evenveel als in 2009 en - met de inflatie meegerekend - zelfs twee cent minder dan in 1950, onder president Truman.

De eigenaar-werknemers van New Era ho- pen een voorbeeld te worden door hun minimumlonen af te stemmen op de belangrijkste koopkrachtbehoeften. Swanson: "Tien dollar per uur is te weinig om in ons levensonderhoud te voorzien. We krijgen af te rekenen met steeds hogere voedsel-, transport- , woon- en energieprijzen - we hadden hier een extreem koude winter, reken maar eens na. President Obama zou het minimumloon eigenlijk tot 25 dollar per uur moeten verhogen."

Ook de stedelijke overheid kan een rol spelen. Elders in de VS, in Tacoma-Seattle bijvoorbeeld, legden lokale besturen al eenzijdig hogere minimumlonen op.

Grote offers

Tussen droom en daad staat helaas ook in New Era Windows een bikkelharde economische realiteit. Het orderboekje moet eerst vollopen voor er winst kon worden geboekt. Dat is nog niet zo, en dat doet pijn. De werknemer-eigenaars brachten het voorbije jaar grote financiële offers in de hoop dat hun bedrijf binnenkort zal renderen. Swanson: "Voor de vorige eigenaar de deuren sloot, verdiende ik 15 dollar per uur. Nu ligt dat veel lager omdat we onszelf voorlopig enkel een percentage van de verkoop uitbetalen. In de eerste maanden werkten we zelfs gratis. Maar we beschouwen het als een investering in de toekomst."

Andere collega's zijn minder optimistisch. De aanslepende inspanning begint door te wegen. Anaya Wenceslado (51): "Er zijn dagen dat ik moeite heb om de eindjes aan elkaar te knopen. Het is moeilijk om brandstof te kopen voor de wagen. Gelukkig werkt mijn vrouw ook. Toch moeten we voortdurend op zoek om uitgaven te schrappen. Vroeger gingen we elke twee jaar op familiebezoek in Mexico. Voorlopig lukt dat niet meer."

Het ergst vindt Anaya dat hij zijn dochter niet kan helpen om verder te studeren. "Ze is 26, werkt als kinderverzorgster en wil naar de universiteit. Omdat ze zelf onvoldoende inlegkapitaal heeft, weigeren de banken haar een studielening."

De redenen dat de banken zo streng zijn geworden is dat steeds meer afgestudeerden er niet in slagen om hun studielening af te betalen. De Federal Reserve Bank of New York waarschuwde deze maand zelfs voor een minikredietcrisis: hoger opgeleiden behalen met geleend geld wel een mooi diploma, maar bij gebrek aan goedbetaalde jobs gaan ze toch kopje-onder. Een drama, want wie in de VS een slechte 'debt score' heeft, kan nergens nog krediet krijgen.

Verzekering te duur

Het personeel van New Era Windows heeft nog tot eind maart de tijd om in te tekenen op 'Oba- macare', de nieuwe gezondheidszorgverzekering die de president in 2010 na een lange strijd goedgekeurd kreeg. Maar ondanks goedkopere tarieven kunnen de meesten het zich niet veroorloven. William hoopt dat ze met New Era een groepsverzekering kunnen afsluiten.

Rosio Marquez (44) heeft wel geluk. Haar zoon kocht voor haar op de nieuwe zorgveiling een nieuwe verzekering. Later wil ze hem terugbetalen. Rosio staat erop haar eigen boontjes te doppen. "Hier werken is een investering in de ontplooiing van mezelf, mijn gezin onze buurt", zegt ze. "Ik hoop dat we een contract in de wacht slepen om ramen aan de stad Chicago te leveren, zodat zichtbaar wordt dat moeilijke buurten zoals deze productief kunnen zijn. Tot nu stellen de overheden me teleur. Er moet meer worden gedaan om de gangs uit onze straten te krijgen, want hierdoor blijven klanten en investeerders weg uit onze wijken. Ik hoop dat het geld dat tot dit jaar geïnvesteerd werd in de oorlog in Afghanistan, in de toekomst naar onze wijken zal vloeien."

* * *

Na het bloedbad in Sandy Hook Elementary School in december 2012 (26 doden door een dolle schutter) beloofde president Obama een verbod op privébezit van aanvalswapens. Onder invloed van de machtige lobbygroep National Rifle Association (NRA) volgde het Congres hem niet. Machinegeweren en pistolen zijn vandaag nog altijd overal aanwezig in de straten van 'Chicagoland', zoals de inwoners de metropool noemen. Wekelijks zijn er in de South Side begrafenissen van doodgeschoten jongeren. Bendeleden, maar ook voorbijgangers die slachtoffer zijn van een beroving of getroffen worden door een verdwaalde kogel.

Michelle Obama investeerde hier in 2013 veel energie in een campagne tegen wapengeweld na de dood van Hadiya Pendleton. Een week nadat deze 15-jarige scholiere als majorette had gedanst op de inauguratie van Oba-ma's tweede ambtstermijn, werd ze doodgeschoten. Het incident heeft hier iets ten goede veranderd. Vrouwen en kinderen komen nu tijdens vredesmarsen op straat om te protesteren tegen het wapengeweld. Toch blijft de situatie explosief in wijken zoals Roseland, waar Obama in de jaren '80 als straathoekwerker zijn carrière begon. Angst voor de bendes zet er een rem op de stadsontwikkeling.

Wapens voor 20 dollar

"Kinderen van twaalf kopen hier illegale wapens voor twintig dollar", zegt Pamela Bosley, die in Roseland woont. "They can buy a gun like a candy." Haar zoon Terrell werd in 2006 op 18-jarige leeftijd doodgeschoten toen hij in de Far South Side uit een kerk kwam. Het was 4 april, "op de dag af 38 jaar na de moord op Martin Luther King".

Terrell was geen bendelid. De daders zijn nooit gevonden. Maar liefst 65 procent van de moordzaken blijft onopgelost omdat recher- cheurs te snel naar een nieuwe moord worden doorgeschoven. Vorig jaar haalde Chicago desondanks een morbide laagterecord sinds 1965 met 'slechts' 415 moorden, 88 minder dan in 2012. Dit jaar staat de teller alweer op 51.

Voor Obama heeft Pamela enkel lof. "Hij helpt ons door zich uit te spreken tegen wapengeweld. Het Congres moet strengere wetten aannemen. De politie moet meer doen om getuigen te beschermen, want de bendes luisteren hun radio's af. Maar het grootste werk is aan ons. We need to take our streets back."

Tonya Burch (49), wier 19-jarige zoon Deon- tae Smith op 1 augustus 2009 op een feestje in de wijk Englewood door een wilde schutter in de rug werd geschoten, vindt wel dat Obama "te weinig resultaten boekt" in zijn strijd tegen wapengeweld. "Ik trok vorig jaar ook naar de Senaat. Een van mijn aandachtspunten is de aandacht voor gewonden van wapengeweld. De ziekenhuizen presenteren hun een rekening van 30.000 dollar, maar veel slachtoffers zijn niet of slecht verzekerd. De senatoren luisterden, maar uiteindelijk zie je dat het geld van de NRA altijd de doorslag geeft."

Nog minder begrip heeft Tonya voor Chicago's burgemeester Rahm Emanuel, in Obama's eerste ambtstermijn stafchef op het Witte Huis. Uit besparingsoverwegingen sloot hij in de wijken veertig openbare buurtscholen. "Nu moeten de kinderen op de route naar grotere scholen door gevaarlijke buurten wandelen. Hoe kun je je concentreren op je schoolwerk als je altijd bang moet zijn?"

Vandaag daagt Pamela Bosley - zoals Oba- ma destijds - als preventiewerkster de bendes uit om zin te geven aan hun leven. "We organiseren basketbalavonden. Rivaliserende bendes spelen tegen elkaar. Als ze elkaar leren kennen schieten ze niet op elkaar. Of toch niet zo snel.

"Het volstaat uiteraard niet. We hebben jobs nodig. Daarvoor moeten we een vicieuze cirkel doorbreken. Veel jongeren hier hebben al op jong een strafblad. Maar met een record krijg je geen job. Dus zoeken ze onderdak bij een bende. Tegelijker wil niemand een bedrijfje beginnen in een wijk waar de klant het risico loopt te worden overvallen. Niemand investeert nog. Kijk, zo raken we hier nooit verder."

Tonya Burch: "De federale overheid zou stages moeten organiseren om die mannen een praktijkopleiding te geven, als bouwvakkers of schrijnwerkers, zodat ze bijvoorbeeld onze buurten kunnen gaan renoveren."

Het is de gedeelde droom van Melvin Mack- lin van ramenbedrijf New Era. "Waarom zouden jongeren uit onze probleembuurten niet de rameninstallateurs van morgen kunnen worden? Kijk wat wij met ons doorzettingsvermogen al hebben bereikt."

Melvin en zijn vrienden grepen de 'window of opportunity', net zoals de jonge jurist Barack Obama ooit besliste om een onzekere stap in de politiek te zetten, mede onder invloed van wat hij in Chicagoland had meegemaakt.

"We hebben jaren als larven gewerkt", mijmert Macklin. "Nu ontpoppen we ons eindelijk als vlinders. De verandering, dat zijn wij allemaal."

---

No he didn't

Het presidentschap van Obama heeft tot nu toe niet alle - hoge - verwachtingen ingelost. Onder meer qua armoedebestrijding is er in de grote steden nog werk aan de winkel, en het wapengeweld op straat is nog niet aan banden gelegd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234