Zaterdag 28/11/2020

'Dat politici maar komen kijken'

In zijn trilogie Hebzucht, Angst en Hoop stelt theatermaker Stijn Devillé (41) de bankencrisis aan de kaak. En zeggen dat het allemaal begonnen is met een stakingspiket bij bierreus AB InBev.

Economie op het podium. In 2012 bracht Het nieuwstedelijk - toen nog Braakland/ZheBilding - Hebzucht op de planken. Een stuk over de rise and fall van de bankensector, recht naar het epicentrum van de financiële crisis. Complexe materie verstaanbaar gebracht als een thriller, met acteurs als Michaël Pas, Sara Vertongen en Tom Van Bauwel.

Twee jaar later was er Angst, dat inzoomde op de rol van politiek. Een weinig bemoedigend vervolg. Vandaag is het tijd voor Hoop, vindt theaterauteur en -regisseur Stijn Devillé. Het sluitstuk van zijn drieluik is klaar. Maar voor Hoop op tournee gaat, wordt de trilogie de hele week opgevoerd in Leuven.

"Ik heb nooit de ambitie gehad om een trilogie te schrijven, dat is gewoon gebeurd", zegt Devillé. "Elke dag fiets ik naar de Leuvense Vaartkom, waar ons gezelschap repeteert. Zes jaar geleden reed ik zo voorbij de stakingspiketten aan het centrale depot van 's werelds grootste brouwer, AB InBev. De werknemers hadden het werk neergelegd omdat 800 mensen ontslagen zouden worden. Tegelijk was er het nieuws dat de bedrijfstop zichzelf met 800 miljoen euro aan bonussen had beloond voor de geslaagde overname van een Amerikaanse concurrent. Ik kon die twee getallen moeilijk van elkaar loskoppelen. Voor mij klonk dat als een miljoen per ontslagen werknemer."

Waarom hield dat u bezig?

"Ik run zelf een klein bedrijfje, een theatergezelschap. Al snel begon ik in loonkosten te denken. Hoe lang zou je een arbeider in dienst kunnen houden met een miljoen euro? Dat is algauw twintig jaar. In de verhouding tussen werk, geld en mens zit iets grondig verkeerd, dacht ik. Vanwaar komt die obsessie om almaar groter te worden? Daar zou ik een voorstelling over maken, ik had zelfs meteen de titel klaar: Hebzucht. Omdat ik geen economische achtergrond had, ben ik me beginnen inlezen. En dat leeslijstje is snel gaan uitdeinen naar de crisis.

"Het verhaal van de subprime crisis in de VS, waar ook de Europese banken duchtig aan hadden meegedaan, prikkelde me het meest. Want de crisis raakt ons allemaal, denken we. Ik hoor het mijn moeder in de jaren 80 nog zeggen: het is crisis voor iedereen. (lacht) Dat klopt dus niet. Er zijn mensen die rijk worden van crisis. Het verhaal van dat mechanisme is Hebzucht geworden. De rise and fall van een bank, of het nu gaat over Fortis of Dexia."

Had u een tweede luik Angst nodig om uw verhaal te vertellen?

"In november 2011, nog tijdens het schrijven van Hebzucht, dacht ik even dat ik het verkeerde onderwerp had gekozen. De Belgische staat stevende heel even af op een Grieks scenario. De regering is er toen relatief goed in geslaagd om dat uit de media te houden, niemand heeft ervan wakker gelegen. Maar de engagementen die Yves Leterme en Didier Reynders zijn aangegaan om Dexia te redden, hadden een zware impact op de begroting. Dexia kon de premies niet meer terugbetalen en er was een injectie nodig van 3,6 miljard. Plots ging het niet meer alleen over ons spaargeld, maar over het hele land. Toen wist ik: er moet een tweede stuk komen."

Nog voor het eerste was opgevoerd.

"Klopt. Hebzucht ging vooral over de financiële wereld, Angst moest over beleid, over politiek gaan. Heel wat beslissingen worden op Europees niveau genomen, door mandatarissen die niet verkozen zijn. Net als de technocraten van het Internationaal Monetair Fonds of de Europese Centrale Bank. Maar zij beslissen wel wat er met een land gebeurt. Dat verontrustte me het meest. Niemand kan dat beleid afstraffen in een verkiezing. Vandaar Angst.

"Maar toen de voorstelling in première ging, werd ik er zo depressief van. Vier jaar was ik in dat potje aan het roeren en het was allemaal zo zwartgallig. Drama is voor een theatermaker natuurlijk heel interessant, maar ik had behoefte aan perspectief, aan vooruitzichten. Net als bij Hebzucht had ik meteen een nieuwe titel klaar: Hoop. Om er dan maandenlang naar op zoek te gaan."

U ging op zoek naar hoop, omdat u niet wou geloven dat het 'crisis voor iedereen' was?

"Wat mij fundamenteel kwaad maakt, is de oneliner van Margaret Thatcher die de afgelopen drie jaar ook heel populair is geworden in België: 'Er is geen alternatief.' Puur op een intellectueel niveau word ik daar opstandig van, omdat het pertinent onwaar is. Dat zou de complete ontkenning van het denkvermogen van de mens betekenen. Als het wel waar was, zouden we beter met z'n allen collectief zelfmoord plegen. (lacht) Wanneer alles alleen nog bergaf kan gaan, welke betekenis heeft ons leven dan nog? Maar we vinden altijd alternatieven, en dat is hoopvol."

Biedt Hoop alternatieven?

"Het blijft theater, maar ik merk dat de impact van de trilogie groot is. Na Hebzucht kwamen toeschouwers zeggen dat ze kwaad waren, na Hoop hoor ik vooral blije reacties. Dat is de mooiste voldoening.

"En misschien geven we hier en daar een aanzet voor een nieuw beleid. In Hoop gaat het er bijvoorbeeld over dat er maar drie mensen nodig zijn om een windmolencoöperatieve op te richten. Dat er in Duitse steden als Stuttgart zelfs stadsbedrijven zijn die zelf hun energie voorzien, vaak in samenwerking met zo'n burgercoöperatie. Leuvens schepen Mohamed Ridouani van de sp.a was op de première, de week erop werd hij aangesteld als kandidaat-opvolger van burgemeester Louis Tobback. In zijn persconferentie sprak hij over windmolens voor de stad en hij linkte dat aan een burgercoöperatie. Toen wist ik: nu zijn we vertrokken. (lacht)

"Ook Wouter Beke (CD&V) is geweest en was positief gechoqueerd. Hij wil al zijn parlementsleden naar Hoop laten kijken. Laat ze maar komen, hoe meer, hoe liever. Wie weet brengt dat andere lokale politici ook op ideeën."

Heeft u altijd iets maatschappelijks op het podium willen doen?

"Theater noemt men de kunst van het hier en nu. In het theater zit je hier en nu samen met levende mensen, gedurende een uur of twee. Een voorstelling ontstaat met het publiek, anders heet het een repetitie. Dat is iets unieks, dus laten we het dan eens hebben over de dingen des levens."

Had u ooit gedacht dat u creatief over de financiële crisis zou schrijven?

"Nee, maar het is eigen aan hoe ik werk. Ik doe altijd veel research als ik schrijf, omdat ik goed beslagen ten ijs wil komen. Voor ik aan dit drieluik begon, heeft dat zich altijd op een maatschappelijk/historisch niveau afgespeeld. Nooit over economie, ecologie of technologie. Ik wist zelfs niet dat je daar theater over kon maken, laat staan spannend theater. (lacht) Als leergierige mens is het fantastisch om me een lange tijd te kunnen ingraven in zo'n materie. Maar ik ben ook gelukkig dat ik niet voor de rest van mijn leven met economie bezig moet zijn. Na deze trilogie kan ik weer op zoek naar een ander te verkennen gebied."

Hebzucht, Angst en Hoop, 5-10/1 in Opek (Leuven) en 11-13/2 in 30CC (Leuven). Marathon van de trilogie op 5-6/2 in NTGent, 14/02 in 30CC (Leuven) en 6/3 in Monty (Antwerpen). Hoop, vanaf 6/2 op tournee. nieuwstedelijk.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234