Maandag 14/10/2019

'Dat Hollywood geen paradijs is voor mensen met een mening

Koen Vidal sprak met acteur en activist Danny Glover

weten we al zestig jaar'

foto's stephan vanfleteren

In de Lethal Weapon-films uit de jaren tachtig en negentig speelt Glover de rol van politie-inspecteur Roger Murtaugh. Samen met zijn buddy Martin Riggs (Mel Gibson) rolt de burgerlijke Murtaugh de ene misdaadbende na de andere op. Twee jaar daarvoor was Glover doorgebroken in The Color Purple van Steven Spielberg, samen met Whoopi Goldberg en Oprah Winfrey. De jongste kwarteeuw speelde hij in maar liefst vijftig producties: komische actiefilms, slavendrama's, muziekfilms, politieke aanklachten. Succesfilms en enkele flops. Glover het Fenomeen. Ook vanwege zijn uitgesproken activisme. Als kind van de Black Powerbeweging engageert hij zich voor alles waarin hij gelooft: de anti-apartheidsbeweging, de strijd tegen aids, het verzet tegen de Irakoorlog, de kwijtschelding van de Afrikaanse schulden, de afschaffing van de doodstraf, vakbondsrechten, het milieu tot en met de toegang van kansarme kinderen tot tennisclubs. Als Unicef Goodwill Ambassadeur reist hij de wereld rond. Glover steunt de kandidatuur van de democratische presidentskandidaat John Edwards en is, tot afschuw van veel Amerikanen, bevriend met de omstreden Venezolaanse president Hugo Chávez, die hem 18 miljoen dollar toestopte voor de productie van enkele nieuwe films. Hollywood houdt hij het liefst op een gezonde afstand. Hij woont in een bescheiden huis in San Francisco, enkele blokken verwijderd van de plaats waar hij als kind opgroeide. Op het Filmfestival in Gent ontving de zwarte acteur deze week een Lifetime Achievement Award.

Juist omdat Glover als acteur alle mogelijke genres speelde en als rusteloze activist bijna dagelijks op de barricaden staat, hoor je wel eens dat het hier om een moeilijk te vatten persoonlijkheid gaat. "Een vreemde man", zei Mel Gibson ooit over hem. "Je denkt hem te kennen, maar eigenlijk ken je hem niet. Maar het was bloody good om met hem samen te werken." Glover zelf glimlacht wanneer we hem naar zijn vermeende ongrijpbaarheid vragen. "Vele mensen kennen mij natuurlijk vooral als acteur. Maar als je wilt weten wie ik echt ben, moet je naar mijn verleden kijken. De eerste dertig jaar van mijn leven werden voor een groot deel bepaald door de maatschappelijke intensiteit van de jaren zestig. Ik groeide op in de periode van de civil rights movement, de strijd van de zwarte gemeenschap voor gelijke rechten. Een tijd van geweldig activisme. Op televisie zag ik mannen en vrouwen die samenwerkten en massaal op straat kwamen om de maatschappij te veranderen. Vrouwen en mannen die actie ondernamen. Ook thuis stond die strijd centraal: mijn ouders waren allebei postbeambten en zeer actief in de vakbond. Op mijn achtste of negende was ik al een activist. Niet dat ik op dat moment besefte wat er allemaal aan het gebeuren was, maar ik keek wel op naar al die mensen die ijverden voor meer rechtvaardigheid. Dat waren mijn helden. Ik wilde weten wie ze waren, wat ze zegden, ik wilde net zoals hen zijn. Neen, acteur worden, was helemaal geen jeugddroom. Dat kwam pas later. Maatschappelijk engagement was mijn ideaal. Rondom mij was een intense strijd aan de gang. Ik wilde meedoen."

Op welke manier hebt u zich in die strijd gegooid?

"In de eerste plaats als student. Ik studeerde economie aan de San Francisco State University en raakte al snel betrokken bij plaatselijke acties. We zetten projecten op voor beter onderwijs, betere arbeidskansen. Toen de overheid inzag dat er meer inspanningen nodig waren voor de gekleurde Amerikanen, kwam er overheidsgeld vrij en werden er allerlei gesubsidieerde projecten opgestart. Dat was mijn eerste job: maatschappelijk werker voor de burgemeester van San Francisco. Van 1972 tot 1978. In wijken waar vooral zwarten en hispanics woonden, hield ik me bezig met allerlei programma's: jeugdontwikkeling, gezondheid, startende ondernemers, huisvesting, alfabetisering. Ik was activist, voelde me nuttig en werd er nog voor betaald ook. Een zeer dynamische tijd. Bijzonder intens. Al die krachten begonnen op mij in te werken: mijn job, de mensen die ik ontmoette, de dingen die ik zag. Ik voelde dat het mogelijk was om nuttig te zijn en de realiteit te veranderen. Dat gevoel wou ik nooit meer kwijt en ik ben het nooit kwijtgeraakt. Het verklaart ook waarom ik uiteindelijk acteur ben geworden."

Van maatschappelijk werker naar politieman Roger Murtaugh in Lethal Weapon, dat zal u toch even moeten toelichten.

"Weet je, eigenlijk liggen die twee niet zo ver uit elkaar. Ik zal het je straks uitleggen. Maar eerst moet je weten dat de behoefte om acteur te worden een direct gevolg was van mijn maatschappelijk engagement. Ik zou nooit op een podium zijn gestapt als ik niet op de een of andere manier van nut kon zijn. Ik besefte dat je als acteur een verhaal kon vertellen dat mensen kon aanzetten om zichzelf in vraag te stellen. Dat mensen kon opwinden tot engagement. Een verhaal dat de boodschap van de civil rights movement kon verspreiden. Theater was voor ons de expressie, het verlengstuk en de katalysator van een politieke strijd.

"De eerste dingen die ik op een podium deed, zaten volledig in die sfeer. Stukken van Benjamin Caldwell, The Job bijvoorbeeld, over de frustratie van een zwarte man die geen werk vindt. Of The Militant Preacher, over de noodzaak om je rechten via betogingen af te dwingen. Theaterstukken die geschreven werden om de samenleving wakker te schudden. Een artistieke wake up call. Voor mij is dat nog steeds de essentie van kunst. Het was de periode van de Black Arts Movement. Ik was twintig. Iedereen op het podium was zwart en het publiek was ook zwart. Niet dat blanken niet welkom waren, ze daagden gewoon niet op. Black Arts was de culturele expressie van de strijd tegen discriminatie en direct verbonden met de protestbewegingen op straat en de Black Powerbeweging. Geestdriftig. Ontevreden over de positie van de zwarte gemeenschap en op zoek naar een nieuwe identiteit. En al die dimensies vloeiden door elkaar. De acteurs waren politieke activisten, de mensen in de zaal waren de manifestanten die een dag later de straat opgingen.

"Ook bij mijzelf liep dat allemaal door elkaar. Ik stond op het podium, deed mijn job in de achtergestelde wijken, raakte betrokken in de strijd tegen de apartheid en deelde na de theatershow pamfletten uit voor allerlei protestacties. Aanvankelijk had ik geen enkele intentie om professioneel acteur te worden. Maar zonder het echt te beseffen, stond ik steeds meer op het podium. Het was plezierig, nuttig, intens. Maar een professional was ik niet. Dat veranderde toen het American Conservatory Theatre in de herfst van 1974 met een workshop voor zwarte acteurs begon. Ook dat initiatief was een gevolg van de protestbeweging. Ik deed mee aan de audities en werd geselecteerd."

En toen drong het tot u door: 'Ik ben acteur.'

"Ja, maar ook weer niet helemaal. Want tijdens die workshops had ik het grote voorrecht om kennis te maken met het werk van de Zuid-Afrikaanse toneelschrijver Athol Fugard. Mijn held. Iedereen kent Fugard tegenwoordig van zijn film Tsotsi, die in 2006 een Oscar won. Dankzij hem begon voor mij een nieuwe reis. Hij voedde mij als acteur. Maar ook dat was niet los te koppelen van het verhaal dat Fugard aan de wereld wou vertellen. Hij had het over de menselijke impact van de apartheid. De schade die zo'n systeem toebrengt aan slachtoffers en daders. Fugard was een van de mensen die me duidelijk maakten aan wiens kant ik in deze wereld wilde staan."

Als acteur maakte u snel carrière. Nog voor Lethal Weapon was er in 1985 The Color Purple. Die beroemdheid moet ervoor gezorgd hebben dat de hefboom voor uw maatschappelijk activisme in enkele jaren tijd vertienvoudigde.

"Natuurlijk kreeg mijn levensproject een heel andere dimensie. Telkens als ik een kamer binnenliep, werd ik herkend en stelden mensen me vragen over mijn films, de situatie van de zwarte gemeenschap, de positie van zwarte acteurs in de filmindustrie. Ik werd uitgenodigd op talkshows, op allerlei lezingen. Mijn bekendheid heeft mijn ideeën niet veranderd, maar het klopt dat ik ze krachtiger kan uitdragen. Let op, ik ben niet de enige acteur-activist. Harry Belafonte gaat er ook voor: antiracisme, Afrika, aids, prostaatkanker. George Clooney neemt het op voor de mensen van Darfur. En met Bono strijd ik samen voor de kwijtschelding van de staatsschuld van ontwikkelingslanden. Elk op onze eigen manier. Ik maakte er de film Bamako over en Bono organiseerde Live 8."

Bent u tevreden over de impact van uw acties? Hebt u bijvoorbeeld het gevoel dat uw huidige president naar u luistert?

"Kijk, ik doe wat ik vind dat ik moet doen. Ik ben niet naïef en arrogant genoeg om te zeggen dat mijn acties impact hebben. Maar ik weet wel dat de grootste impact niet afkomstig is van mensen als ik, Bono of George Clooney, maar van een beweging van mensen. Het verzet tegen de schuldcrisis in arme landen komt er niet omdat ik erover spreek, maar omdat zoveel mensen er het slachtoffer van zijn en dat niet meer aanvaarden. Mensen die hun kinderen niet meer naar school kunnen sturen, die geen toegang hebben tot gezondheidszorgen, die moeten leven met 1 dollar per dag. Mensen die beslist hebben om zich te verzetten. Als president Bush of een andere leider de schuldenberg in ontwikkelingslanden wil aanpakken, is dat niet vanwege een of ander altruïstisch gevoel maar omdat een beweging groot en sterk genoeg is om politieke druk uit te oefenen. Het is niet zo dat Bono of ik op een dag wakker werden met een gevoel van: 'Oké, vandaag ga ik eens iets doen aan de schuldenberg in de derde wereld.' Wij reageren omdat mensen van onderaan reageren. Elke beweging wordt gestuwd door de mensen die geraakt worden door een probleem: of het nu de antislavernijbeweging is, de civil rights movement of de internationale acties tegen de schuldenberg. Ik kan zo'n beweging erkennen en ze steunen. Mijn impact is ondersteunend."

Nooit problemen gehad met uw activisme? U bent een persoonlijke vriend van de Venezolaanse president Hugo Chávez, die volgens velen een dictator is en die president Bush onlangs nog omschreef als 'de duivel'.

"Hoe bedoelt u? Wie zou mij in de problemen kunnen brengen?"

Het telecommunicatiebedrijf MCI wil u niet langer in zijn reclamespots. Misschien zijn er ook wel filmbonzen die u geen rol meer willen geven omdat ze bang zijn dat uw activisme het publiek afschrikt.

"Tja, dat is me al overkomen. Kijk, ik lig daar niet wakker van. Geen seconde. De filmmaatschappijen moeten niet bepalen wie mijn vriend mag zijn en wie niet. Het kan me eigenlijk niet schelen wat bepaalde mensen over mijn vriendschap met Chávez denken en meer heb ik daarover eigenlijk niet te melden. Dat Hollywood geen paradijs is voor mensen met een mening weten we al zestig jaar.

"De communistenjacht van senator Joseph McCarthy zorgde ervoor dat filmmakers met afwijkende ideeën monddood werden gemaakt. Er viel nochtans veel aan te klagen. We hadden net een allesverwoestende oorlog achter de rug, er waren twee atoombommen ontploft, gekoloniseerde volkeren begonnen zich te roeren. Er kwam een kritische tegenbeweging op gang die zich vragen begon te stellen over de verwoestende kracht van nieuwe technologieën zoals de atoombom. Ook in Hollywood. Maar McCarthy legde hen het zwijgen op. Harry Belafonte. Charlie Chaplin. Paul Robeson, de zanger die het tijdens de Koude Oorlog opnam voor de Sovjet-Unie. Amper een decennium na de oorlog heerste in Hollywood angst om ook nog maar iets te zeggen. Mensen werden gedwongen om zich stil te houden, want anders zouden ze als communist vervolgd worden en alles verliezen: hun job, hun rijkdom. De echte slag om Hollywood werd met andere woorden zestig jaar geleden al verloren."

Zegt u nu dat we van Hollywood niets goeds meer hoeven te verwachten?

"Laat me dat nuanceren. In Hollywood zijn wel degelijk interessante dingen mogelijk. Maar je kunt niet ontkennen dat het dominante beeld van Hollywood niet veel voorstelt. Daarvoor heeft de televisie gezorgd. Die bepaalt het beeld waaraan acteurs moeten beantwoorden. De enige vragen die televisie aan filmmensen voorlegt, zijn: hoe groot is uw huis? Met welke auto rijdt u? Welke modeontwerper kiest u? En met wie duikt u vanavond in bed? Acteurs werden zo rolmodellen van het consumentisme. Hun echte persoonlijkheid of hun politieke standpunten zijn niet belangrijk."

Toch bent u al een kwarteeuw actief in de filmindustrie. Is dat geen bewijs dat Hollywood nog niet verloren is?

"Het klopt dat ik heb leren leven met de filmindustrie. Maar ik liet mijn waarden en overtuigingen daardoor niet vervlakken. Ook niet toen ik de hoofdrol voor Lethal Weapon kreeg. Ik durf zelfs zeggen dat mijn activisme een stempel drukte op die films. Neem nu Lethal Weapon 2, die ging over apartheid. In alle bescheidenheid zeg ik u dat we met die productie behoorlijk wat bewustzijn creëerden. Natuurlijk hebben wij daarmee geen einde gebracht aan de apartheid. Dat was het werk van een wereldwijde beweging die zich optrok aan iconen als Nelson Mandela."

Politieman Roger Murtaugh en activist Danny Glover streven met andere woorden hetzelfde doel na.

"Wie had in 1989 ooit durven hopen dat we van een komische actiefilm ook een politiek statement tegen apartheid zouden maken? In Zuid-Afrika werd de film verboden waardoor zowel de bekendheid als de politieke kracht van de film toenamen. Hey, ik schaam me niet voor de vier Lethal Weapons. En ook niet voor hun commercieel succes. Met het geld dat ik verdiende, heb ik allerlei dingen kunnen doen. Ook voor mezelf: geld opzij zetten voor mijn dochter en voor de studies van mijn kleindochter. Ik zou gek geweest zijn om Lethal Weapon te laten schieten. Trouwens, it's good stuff. Waarschijnlijk het beste in zijn genre, stuk voor stuk trendsetters. Ik ben er trots op. Ook op de speciale acteursrelatie die ik had met Mel Gibson. Mel en ik hebben het duo Martin Riggs-Roger Murtaugh op een bijzondere manier neergezet. Ook dat was emancipatie: de vanzelfsprekendheid van een zwarte politieman die met zijn blanke collega de georganiseerde criminaliteit aanpakt. Allemaal redenen om gelukkig te zijn met Lethal Weapon."

Wat ons tot de onvermijdelijke vraag brengt: klaar voor Lethal Weapon 5?

"Aah, man! Ik ben een zestig jaar oude vent. Zie je me nog in een actiefilm spelen? Natuurlijk zal ik blijven acteren. Maar de rollen die ik kreeg toen ik veertig was, zal ik niet meer spelen. En de rollen die ik op mijn vijftigste speelde ook niet. Dat is de realiteit van de tijd. De dingen die me toen motiveerden, zijn veranderd. Weet je: je kunt niet terug naar het verleden. De eerste Lethal Weapon dateert van 1987, de laatste van 1998. Ze werden gedraaid met bepaalde acteurs en op een zeker moment in de filmgeschiedenis. Wat ik zou zeggen als de producer me vraagt voor deel 5? Als het script juist zit en de chemie goed is, waarom niet. Maar ik weet dat het niet zal gebeuren. Die tijd is voorbij. Het is mooi geweest."

Wat wil de zestigjarige Danny Glover zijn publiek nog geven?

"Met mijn eigen productiehuis Louverture Films werk ik aan projecten die me dierbaar zijn. We produceerden Bamako, een film van de Mauretaans-Malinese regisseur Abderrahmane Sissako over de nefaste rol van de Wereldbank en het IMF in ontwikkelingslanden. Momenteel regisseer ik een historische film over de Haïtiaanse slavenopstand van de achttiende eeuw, werk ik aan een documentaire over de zestigste verjaardag van Bob Marley, we hebben een film in productie over de muziek van de civil rights movement en over de rol van Albert Einstein als pacifist. En verder. (denkt even na) Een film over migratie in de New Yorkse wijk Harlem, een documentaire over de orkaan Kathrina en een documentaire over afrobeatzanger Fela Kuti.

"Ik hou me wel bezig. Ik zit echt niet op mijn krent te wachten tot er iemand me belt voor een job. Je moet je eigen job creëren. En verder ben ik een tevreden man. Ook de afgelopen jaren had ik het genoegen om met fantastische mensen samen te werken. De Franse cineast Michel Gondry, Lars von Trier, John Sayles, de Portugese Nobelprijswinnaar José Saramago, op wiens roman de film Blindness is gebaseerd. Samen met die mensen heb ik echt bijzondere dingen gedaan. In een business waar alles gedicteerd wordt door de vraag hoeveel geld een film zal opbrengen, is het fantastisch om werk te maken dat mensen raakt, dat gevoelens losweekt.

"(Glover zwijgt even) Zal ik je eens wat vertellen? Weet je waar het mij uiteindelijk om gaat? Een van de belangrijkste redenen waarom ik voort blijf doen? Ik hou nog steeds, en eigenlijk wordt het erger met de dag, enorm veel van dit vak. Ik kan nog steeds wakker worden en opgewonden zijn over de scènes die we die dag zullen draaien. Ongeduldig ook. En nerveus. Voor wat er enkele uren later voor de camera zal gebeuren. Weet je dat ik me bijna dagelijks afvraag wat ik moet doen om zo fit mogelijk op de filmset te komen? 'Moet ik misschien vijftig minuten extra op de fiets zitten?', denk ik dan. 'Zou ik dan toch die yogales nemen?' Misschien zijn mijn geest en mijn lichaam dan nog meer in vorm om mijn passie uit te oefenen. Want ik voel nog altijd die passie. Cinema is nog altijd iets opwindend voor mij. En ik zie tal van acteurs die die energie ook nog hebben. Al Pacino. Hij acteert niet omdat regisseurs hem vragen, maar omdat hij passioneel bezig is met zijn vak. Morgan Freeman: passie. Je ziet dat in zijn werk. Donald Sutherland, hetzelfde. Het is als een verslaving, je kunt niet zonder. En zolang ik die subtiele spanning in mijn lijf voel, zolang ik die energie heb, zit ik goed en kom ik steeds wel ergens terecht. I still get excited about it."

Ik kan nog steeds wakker worden en opgewonden zijn over de scènes die we die dag zullen draaien. Ongeduldig ook. En nerveus. Voor wat er enkele uren later voor de camera zal gebeurenHey, ik schaam me niet voor de vier 'Lethal Weapons'.

En ook niet voor hun commerciële succes. Met het geld dat ik verdiende, heb ik allerlei dingen kunnen doen. Ook voor mezelfIk voelde dat het mogelijk was om nuttig te zijn en zaken te veranderen. Dat gevoel wou ik nooit meer kwijt en ik ben het ook nooit kwijtgeraakt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234