Woensdag 24/07/2019

Dat gevoel van alles en niks tegelijk

Nog wat extra bagageruimte voor een jeugdige literaire zomer? Hierbij alvast een keuze uit het aanbod voor klein, wat groter, en bijna helemaal groot: prentenboeken, versjes, tijdloze herdrukken, muzikale verhalen, voorleesbundels en een paar steviger romans met opvallend veel vrouwelijke doortastendheid.

Superguppie, een bundel geestige en aanstekelijk grappige versjes voor jonge kinderen van Edward van de Vendel, met al even bijzondere illustraties van Fleur van der Weel, viel vorig jaar terecht uitvoerig in de prijzen. Daar moest nog wat van komen. En dat is er nu ook in een vervolgbundel Superguppie krijgt kleintjes. Vormgeving en procédé bleven dezelfde: leuke zwart-wit-blauwe tekeningen bij ritmisch geschreven verzen over wat een klein kind bezighoudt. Geen onnozel kneuterig of kleuterig gerijmel, maar vaak wezenlijke vragen over de bedoeling van een en ander, of over hoe de wereld er voor een jong kind uitziet; soms gewoon anekdotisch, dan weer ontwapenend grappig, of nuchter observerend. Van de Vendel verplaatst zich met het grootste gemak in zo'n verbaasd, vrolijk of dubbend kinderhoofd. En wat hij daar aantreft, vertaalt hij in verrassende, haast perfect gemaakte poëzie. Een zeldzaam talent. Zoals dit, bijvoorbeeld: "Soms komt de zon zo laag,/ omdat ze iets wil vragen:/ Mensen, zegt ze,/ gaat het goed vandaag?/ Nog speciale wensen?/ Moet ik vaker schijnen, of/ wil iemand toch een tijdje/ zonder?/ Niemand antwoordt./ Mooi zo, zegt de zon,/ ik dacht het wel./ En dan gaat ze weer onder./ Even extra fel."

Muzikale verhalen als Luna van de Boom van Bart Moeyaert en Gerda Dendooven met muziek van Filip Bral, en De Schepping van Bart Moeyaert en Wolf Erlbruch krijgen navolging. Bij Gottmer verscheen een reeks waarin klassieke muzikale composities van formaat voor kinderen in beeld en woord werden uitgegeven. De vuurvogel van Stravinsky, bijvoorbeeld, in een klein begeleidend boekje herverteld op kindermaat, mooi geïllustreerd door Annemarie Van Haeringen en ingelezen door Gijs Scholten. De muziek op de bijbehorende cd is uitgevoerd door het London Philharmonic Orchestra onder leiding van Bernard Haitink. In dezelfde reeks vind je ook nog De notenkraker, Peter en de Wolf en Het zwanenmeer. Alleszins een interessant initiatief om kinderen te initiëren in de muziek en beslist wel verademend tijdens broeierige autoritten naar verre vakantiebestemmingen.

Bij Querido verscheen een aantal interessante herdrukken. Annie M.G. Schmidt wordt, tien jaar na haar overlijden, uitvoerig herdacht met onder meer Het grote Annie M.G. Schmidt voorleesboek, een prachtig uitgegeven hommage aan de 'echte koningin van Nederland'. Het werd een slim opgezette compilatie waarin alle ouwe vertrouwde figuren een plek kregen: Otje, Abeltje, het tijdloze duo Jip en Janneke, Ibbeltje, Tante Patent en alle andere. Tussendoor vind je ook een aantal bekende en minder bekende gedichten terug. Voor de bijzondere gelegenheid werd de fine fleur van de Nederlandse illustratoren ingezet om Schmidts onnavolgbare verbeelding kleur en vorm te geven. Ook de verhalen over het aandoenlijk flaterende Floddertje met de originele illustraties van Fiep Westendorp kregen een nieuw leven in aparte boekjes, Schuim en Allemaal kaal.

Er kwam ook een derde druk van Toon Tellegens Teunis, die onweerstaanbare olifant in een vreemde mensenwereld. Zeldzaam aangrijpende én geestige verhalen over anders en dus ook onwennig zijn, met meesterlijke prenten van Jan Jutte.

Voorlezen is een ideale vakantiebezigheid. In Hoera, vakantie! bundelde uitgeverij Leopold verhalen en gedichten van diverse auteurs en illustratoren. Een mooi uitgegeven en geïllustreerd boek, dat wel, maar met bedroevend weinig boeiende en goed vertelde verhalen. Over het vakantiegebeuren op zich valt tenslotte weinig te vertellen. Gelukkig bieden de vaak aantrekkelijke tekeningen en een paar gedichten nog wat soelaas.

Er was eens een prinses is wél een absolute aanrader. Henri van Daele en Thé Tjong-Khing bleken in En ze leefden nog lang en gelukkig al een uitstekend duo. Voor dit nieuwe sprookjesboek herschreef Van Daele bekende en minder evidente sprookjes van Grimm, Andersen en Perrault. Allemaal hebben ze met prinsen of prinsessen te maken. Van Daele bleef doorgaans trouw aan de originele verhaalstof, en zocht voor de vertelstijl met succes het midden tussen de plechtstatigheid van het genre en een hedendaags idioom. Op die manier werden die tijdloze sprookjes tegelijk aannemelijk eigentijds. Goed ook, dat prachtige, maar weinig bekende sprookjes als De trouwe Johannes, De arme molenaarsknecht en de lapjeskat of De roetzwarte broer van de duivel hier ook eens van onder het stof werden gehaald. De paginagrote kleurige tekeningen van Thé Tjong-Khing zijn weer adembenemend mooi en sluiten perfect aan bij de eigen toon van Van Daele. De bijzondere perspectieven, het perfect gedoseerde kleurenpalet en de treffende expressiviteit creëren een onwezenlijke sfeer. Schitterend!

Isabelle Vandenabeele heeft een al even uitgesproken, maar heel wat minder toegankelijke illustratiestijl. Net als in het intrigerende prentenboek Rood Rood Roodkapje voert ze in Mijn schaduw en ik (een mooi verhaal van Pieter van Oudheusden) een statisch en robuust figuurtje op. Die starheid wordt algauw doorbroken in de voorstellingen van het 'schaduwbestaan' van de kleine verteller. In zijn verbeelding krijgt zijn schaduw een eigen nachtelijk leven vol wervelende beweging en verre horizonten: "'s Nachts is mijn schaduw eigen baas. Hij doet waar hij zelf zin in heeft, en verder helemaal niets." Vandenabeele tekent geen evident kinderuniversum: haar fascinerende illustraties vragen alleszins een aandachtige kijker en lezer, die de moeite wil nemen om ze te ontra-felen en te interpreteren. En dan gaat er wel een wereld open.

Met De twaalfde man (De Eenhoorn) werd de Vlaamse Hilde Vandermeeren genomineerd voor de Zilveren griffel, een prestigieuze Nederlandse prijs die in oktober zal worden uitgereikt. Inmiddels verscheen van haar een bijzonder nieuw boekje voor kinderen vanaf een jaar of tien. In Het kistje van Cleo is een soort Guus Kuijer-Polleke aan het woord, een taai en pienter meisje dat het moet zien te redden in een problematisch éénoudergezin en tussen de marginale bewoners van een troosteloos sociaal woonblok. Haar oudere zus Beverly droomt van een carrière als schoonheidsspecialiste of fotomodel, haar moeder (ook al met een tehuisverleden) zoekt soelaas in eindeloos videokijken, haar door haar partner mishandelde tante Jessica vindt bij hen onderdak... Misère troef, dus, en alles is in huis voor een tearjerker van formaat. Vandermeeren trapte niet in die valkuil. Door Cleo als broodnuchtere en soms naïeve ik-observator op te voeren, wordt het verhaal een afstandelijk, bijwijlen geestig en ontroerend relaas over een 'Ken Loach-samenleving', met opdringerige sociale werkers, problemen die van generatie op generatie worden doorgegeven, drugstrafiek en jeugdcriminaliteit. De groeiende vriendschap tussen Cleo en Punch, die zijn wanhoop kwijt kan in zijn tekeningen, wordt mooi en suggestief weergegeven. Een aangrijpend beeld van onfortuinlijke levens.

Voor aankomende adolescenten is Zazoo van de Amerikaanse schrijver Richard Mosher een prachtige literaire belevenis. Geen flitsende thriller of een hip sciencefictionverhaal, deze keer, maar een trage, ontroerende en knap gecomponeerde roman over toen en nu, over vergeten en vergeven, over onvoorwaardelijke liefde en tederheid, over moeiteloze overbrugbaarheid van generaties. Het verhaal moet het vooral hebben van de rustige, lang uitgesponnen dialogen en introspecties, en van de bijzondere natuurevocaties als achtergrond. Een Franse film, haast, waarin het leven à l'aise verderkabbelt en waarin de handeling uit gesprekken moet worden gedistilleerd. Zazoo werd door oorlogsveteraan Grand-Pierre, inmiddels sluiswachter aan een kanaaltje op het Franse platteland, meegebracht uit Vietnam en als zijn kleindochter geadopteerd. Bijna veertien, komt Zazoo stilaan achter het gruwelijke en geheime oorlogsverleden van haar grootvader, en ontdekt ze meteen ook een en ander over de complexe verhoudingen in het dorp. In de jonge Marius, net als zij op zoek naar verklaringen, vindt ze een bond- en zielsgenoot. Mosher toont zich hier een uitzonderlijk sfeerbouwer: het kanaal en de rivier, en de oude molen daartussenin, het eeuwige water als bron van troost in de herfst en de winter, de vogels als voorzichtige verwijzing naar het verleden... het wordt allemaal ingehouden en toch veelzeggend beschreven. Zazoo speelt haar rol van argeloze katalysator die onverteerde pijn en herinneringen omzichtig loswoelt en leefbaar maakt erg geloofwaardig. Ook Grand-Pierre, de vermeende oorlogsheld, wordt prachtig geportretteerd: een zonderlinge einzelgänger en verbitterde oorlogsheld, getergd door schimmen uit het verleden, en stilaan wegglijdend in een verwarde isolatie, maar tegelijk overlopend van tederheid in zijn omgang met zijn kleindochter. Het boek wordt nooit nadrukkelijk boodschapperig en de soms ingewikkelde verhaallijnen vallen moeiteloos in de plooien. Het wel erg romantische happy end is niet eens irritant. Integendeel: net als bij zo'n Franse film kreeg ik het zelfs heel even kwaad.

Nog meer herinneringen aan hoe het was, maar dan luchtiger van toon, in De driehoeksdans van Rita Verschuur, het vijfde deel van haar autobiografische cyclus over de kleine Rita tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. In de vorige verhalen (Hoe moet dat nu met die papillotten, Mijn hersens draaien rondjes, Vreemd land en Hoofdbagage) leerden we de jonge vertelster al kennen als een wat tobberig, eigenzinnig en geestig kind dat de wereld van de volwassenen - in het bijzonder die van haar twee moeders - met een heel originele blik verkent. Dat is hier niet anders. Alleen groei je, als lezer, mee op. Rita is inmiddels veertien: versjes van Annie M.G. Schmidt moeten wijken voor Vondel, de eerste behaatjes, nylonkousen en jarretelhouders, maandverbanden én verliefdheden dienen zich aan en de onvermijdelijke dansschool wordt een nieuwe biotoop. Ze denkt en spreekt ook anders, ouder en wat wijzer..., maar de eindeloze gedachtestromen en de vaak grappige associatieve hersenspinsels zijn gebleven. Zo analyseert ze de scheiding van haar ouders en haar moeilijke relatie met haar stiefmoeder met de pienterheid van een opgroeiende puber. Haar twijfels over 'trouw tot de dood' projecteert ze dan weer als een rasechte dweperige bakvis op haar admiratie voor filmsterren van die tijd. Gregory Peck, Kirk Douglas en Daniel Gélin moeten het tenslotte afleggen voor Floris en Dolf. Rita Verschuur vond alweer het geschikte register om de stemmingswisselingen van een verliefd pubermeisje geloofwaardig te maken: "Met dat gevoel van alles en niks tegelijk. Niks omdat je toch geen kans hebt, en alles omdat je nergens anders aan kunt denken. Maar meer alles dan niks, want je zou nooit willen dat je niks van dat alles voelde." Mooi.

Annemie Leysen

Gijs Scholten van Aschat & Annemarie van Haeringen (ill.)

De vuurvogel

Boek en cd

Gottmer, 32 p., 14,95 euro.

Hilde Vandermeeren & Harmen van Straaten

Het kistje van Cleo

Davidsfonds/Infodok, 96 p., 13,50 euro.

Rita Verschuur

De driehoeksdans

Van Goor, 133 p., 15,95 euro.

Richard Mosher

Zazoo

Facet, 312 p., 19,95 euro.

Toon Tellegen & Jan Jutte (ill.)

Teunis

Querido, 61 p., 13,50 euro.

Annie M.G. Schmidt & Fiep Westendorp (ill.)

Het grote Annie M.G. Schmidt voorleesboek

Querido, 218 p., 22,50 euro.

annie M.G. Schmidt & Fiep Westendorp

Floddertje. Schuim

Floddertje. Allemaal kaal

Querido, 24 p., 3,95 euro (per deeltje).

Edward van de Vendel & Fleur van der Weel (ill.)

Superguppie krijgt kleintjes

Querido, z.p., 10,95 euro.

Henri van Daele & Thé Tjong-Khing (ill.)

Er was eens een prinses. De mooiste sprookjes over prinsen en prinsessen

Davidsfonds/Infodok, 170 p., 22,50 euro.

Diverse auteurs & illustratoren

Hoera, vakantie! Voorleesverhalen

Leopold, 121 p., 14,95 euro.

Pieter van Oudheusden & Isabelle Vandenabeele (ill.)

Mijn schaduw en ik

De Eenhoorn, 32 p., 14,50 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden