Maandag 29/11/2021

...dat dromers opstaan

Rutger Bregman (1988) is historicus, schrijver en columnist, weldra bij De Correspondent en tweewekelijks voor de Volkskrant.

Op 28 augustus 1963 sprak hij meer dan 200.000 mensen toe op de uitgestrekte velden van de National Mall, het politieke hart van de Verenigde Staten. De avond ervoor wist hij nog niet dat hij die dag zou spreken, laat staan dat zijn woorden zouden doorklinken tot in onze tijd. Maar vijftig jaar later weten we dat een dromer, een utopist, de geschiedenis toen van richting veranderde.

Martin Luther King leert ons minstens twee lessen, die we juist nu - in een tijdperk waarin steeds meer vanzelfsprekendheden op losse schroeven komen te staan - mogen herinneren.

In de eerste plaats: onze dromen kunnen ons niet verraden. Het is juist de werkelijkheid die ze tekortdoet. Neem de beroemdste zin uit Kings rede (ik zou hem niet in knullig Nederlands durven te vertalen): "I have a dream that one day this nation will rise up and live out the true meaning of its creed: 'We hold these truths to be self-evident: that all men are created equal.'"' King was zijn vertrouwen in de oude woorden van Thomas Jefferson, een van de Founding Fathers, nooit verloren. Dat Jefferson zelf slaven had bezeten maakte de passage uit zijn Onafhankelijkheidsverklaring niet minder waar, daar op de trappen van het Lincoln Memorial.

De droom was gedroomd, nu de werkelijkheid nog. King verkondigde dat de massa's naar Washington waren gekomen om een oude cheque te verzilveren. Bijna tweehonderd jaar geleden was álle Amerikanen het recht op life, liberty and the pursuit of happiness beloofd. Die belofte was nooit ingelost, maar King was ze niet vergeten. "We refuse to believe that the bank of justice is bankrupt. (...) Now is the time to make real the promises of democracy."

Heden repareren

Want King leert ons nog een tweede les: onze dromen kunnen de wereld veranderen. Hij greep terug naar een oud idee over gelijkheid en drong het op aan de werkelijkheid. Dat deed hij niet met geld of geweld, maar met de kracht van de idee zelf. De ontroerendste passages in zijn rede doen bijna pathetisch aan, in ons technocratische tijdperk. "Again and again, we must rise to the majestic heights of meeting physical force with soul force." Dan zouden op een dag kleine zwarte jongens en meisjes hand in hand gaan met kleine witte jongens en meisjes. Als zusters en broeders.

Benjamin Franklin, een van de andere Founding Fathers, had aan het einde van de achttiende eeuw zijn slaven vrijgelaten. In 1790 stelde hij zelfs voor de slavernij af te schaffen, waarop hoofdschuddend werd gereageerd. Wie zou de slaafeigenaren compenseren? Wat zou er met de traditionele Amerikaanse waarden gebeuren? En was de slavernij niet een eeuwenoud instituut, dat er gewoon bij hoorde?

Franklin geloofde het niet. In 1790 was hij nog de wereldvreemde dromer, want zo begint alle beschaving.

Wie Martin Luther King wil herdenken, moet onthouden dat er ook vandaag nog dromers nodig zijn. "Al diegenen die de maatschappij veracht als ze leven, en eert als ze dood zijn", noemde de filosoof Bertrand Russell ze eens. We leven in een tijd waarin 'think different' het credo van computernerds is geworden, in plaats van de leuze van wereldverbeteraars. Politici proberen krampachtig het heden te repareren in plaats van de wereld te herscheppen. Democratie is verworden tot probleemmanagement; volksverheffing gedegradeerd tot kiezers hun eigen mening laten consumeren. Morele opwinding is er nog in overvloed, maar dan als losse flodder over een te hoge bonus, of een zielig geval.

King verbond zijn verontwaardiging aan een utopisch visioen. Zo gaf hij er richting aan, en maakte hij het productief. Ook wij hebben zulke dromers nodig, om het vuurtje van de democratie weer op te stoken. Misschien ageren ze nu wel tegen de vleesindustrie en worden ze als milieugekkies weggezet. Misschien pleiten ze (net als King in zijn laatste boek) voor een basisinkomen en worden ze als economische onbenullen weggehoond. Misschien stellen ze vragen bij de moraliteit van grenzen en krijgen ze cynische blikken toegeworpen - want hoort de wereldwijde ongelijkheid er niet gewoon bij?

Wereldvreemd

Een dromer weigert genoegen te nemen met zo'n werkelijkheid. Wat ooit volstrekt normaal was - horigheid, slavernij, seksisme en racisme - is in de mars der beschaving ook steeds verder teruggedrongen ten opzichte van wat ooit als wereldvreemd werd beschouwd. En over vijftig jaar, als we terugkijken op onze tijd, zullen we ons weer verwonderen over de vanzelfsprekendheid waarmee we sommige barbaarsheden nu de rug toekeren.

Maar vooruitgang is geen natuurwet, wist King. Kort voor zijn dood zei hij nog: "Every step toward the goal of justice requires sacrifice, suffering, and struggle; the tireless exertions and passionate concern of dedicated individuals." Ook die les klinkt door tot in onze tijd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234