Maandag 30/11/2020

Das Mädchen kan het niet alleen

President Obama is vandaag in Duitsland voor een bezoek met een zware symbolische lading. Zonder dat ze dat echt wil, neemt Angela Merkel de fakkel over als leider van de vrije wereld. Een rol die de Duitse Bondskanselier onmogelijk in haar eentje kan waarmaken.

Het was de bekende Britse opiniemaker Timothy Garton Ash die Angela Merkel vorige week tot koningin van de liberale democratie kroonde. Nu Obama aan zijn laatste weken bezig is en Franse democraten als Hollande met een economische crisis worstelen, is Merkel volgens Garton Ash de enige wereldleider die weerwerk kan bieden aan het internationale front van populisten onder aanvoering van Trump.

Garton Ash geeft aan dat het voor Merkel een loodzware klus zal zijn om de invloed van populisten als Trump, Le Pen, Viktor Orbán en Wilders te temperen. Die laatsten staan klaar om hun groeiende macht aan te wenden om conservatieve ideeën te verdedigen en belangrijke principes en internationale akkoorden uit te hollen: tolerantie tegenover migranten, onafhankelijke media, klimaatakkoord, NAVO-afspraken, Europese eenheid.

Ook de goede relaties die Trump met de Russische president Poetin onderhoudt, zouden weleens voor een nieuwe wereldorde kunnen zorgen. Moskou zal de extra bewegingsruimte gebruiken om zijn militaire agenda uit te voeren: definitieve annexatie van de Krim, inmenging in Oost-Oekraïne, bombardementen op Syrische steden, intimidatie van de Baltische Staten en Polen, spionage bij Europese leiders.

Of Merkel in staat zal zijn om dit doemscenario op haar eentje tegen te houden, valt te betwijfelen. In de eerste plaats omdat zij de komende maanden vooral bezig zal zijn met haar eigen herverkiezing. Het staat zo goed als vast dat ze zich binnenkort kandidaat stelt voor een vierde termijn als bondskanselier.

Zij en haar CDU-partij maken een goede kans om het grootste blok te blijven. Maar de vrees dat het extreemrechtse Alternative für Deutschland een spectaculaire sprong voorwaarts zal maken, is groot. De Duitse kiezer zal de kaarten danig overhoop halen en Merkel zal veel tijd en energie moeten investeren in coalitiegesprekken met sociaaldemocraten en/of liberalen.

Kortom: Merkel zal het volgend jaar iets te druk hebben om het lot van de westerse liberale democratie veilig te stellen.

Maar zelfs als een herverkozen Angela Merkel in de herfst van 2017 de handen vrij heeft, blijft de vraag of zij in haar eentje de populisten kan bestrijden. Veel zal afhangen van de Franse verkiezingen. Als de centrumrechtse kandidaat Alain Juppé de presidentsverkiezingen wint, dan krijgt Merkel een sterke medestander en ontstaat er opnieuw een solide Frans-Duitse as die niet enkel bepalend zal zijn voor de toekomst van de EU, maar onder andere ook een grote rol kan spelen in de VN-Veiligheidsraad.

Maar als Marine Le Pen president van Frankrijk wordt, staat Merkel alleen en dreigt ze voortdurend tegengewerkt te worden door Le Pen en haar medestanders in Nederland, Scandinavië en het voormalige Oost-Europa. De EU dreigt op dat moment tot stilstand te komen en dat zal allerlei zware gevolgen hebben. Op internationaal vlak wordt Donald Trump dan het enige zwaargewicht van de westerse wereld.

Boegbeeld van vernieuwing?

Maar misschien het argument dat het sterkst doet twijfelen aan de capaciteit van Merkel om in tijden van nood de verlichte democratische waarden te verdedigen, is dat ze moeilijk als een boegbeeld van politieke vernieuwing beschouwd kan worden. Merkel is ondertussen al meer dan tien jaar bondskanselier en wordt door velen gezien als een establishmentfiguur. Sommigen vergelijken haar graag met Hillary Clinton: bekwaam, verstandig, pragmatisch, maar vervreemd met gewone mensen.

Een vroege les die uit de recente Amerikaanse verkiezingen wordt getrokken, is dat figuren als Clinton te elitair zijn om een geloofwaardige band te ontwikkelen met arbeiders, jongeren en middenklassers. Om de Trump-kiezers terug te winnen, zullen nieuwe politieke programma's geschreven moeten worden: nieuwe woorden, nieuwe ideeën, nieuwe mensen. De enige hoop voor het verlichte Europa is dan misschien dat figuren als Merkel sneller zijn dan Clinton om de fakkel van de macht door te geven aan vernieuwende politieke talenten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234