Vrijdag 20/09/2019
Mitch McConnell.

Amerika

Darth Vader, Cocaine Mitch en de Grim Reaper: de man die Trump mogelijk maakte, heeft veel bijnamen

Mitch McConnell. Beeld REUTERS

Van alle Amerikaanse volksvertegenwoor­digers die zonet zijn teruggekeerd van het reces, is de Republikeinse veteraan Mitch McConnell (77) de machtigste. Hij bepaalt wat er gebeurt in Washing­ton – en vooral ook wat er niet gebeurt. 

Mitch McConnell, een man die in zijn leven niet veel koosnaampjes zal hebben gehad, heeft jarenlang de bijnamen omarmd die hij van zijn politieke tegenstanders kreeg.

Ze noemden hem Darth Vader, vanwege het duistere geld dat hij de politiek binnenbracht. Prompt nam hij een lichtzwaard, het wapen van de Star Wars-dictator, mee naar een persconferentie.

Ze noemden hem Cocaine Mitch, vanwege een lading drugs die was gevonden op een van de schepen van zijn vrouw. Als antwoord tweette hij een plaatje uit de tv-serie Narcos, met zijn eigen hoofd omgeven door wit poeder.

Ze noemden hem de Grim Reaper, omdat hij alle wetsvoorstellen die Democraten indienden ten grave droeg. Hij liet T-shirts met die eretitel maken als campagnemateriaal.

Maar Moscow Mitch? Die naam raakt hem wel. Omdat het niet waar is? Of omdat het niet iets is om trots op te zijn? De Republikeinse leider in de Senaat kreeg de bijnaam deze zomer omdat hij weigerde de Amerikaanse verkiezingsprocedures beter te beveiligen tegen buitenlandse hackers. Bovendien stond hij toe dat Donald Trump de sancties tegen een Russisch bedrijf ophief – een bedrijf dat vervolgens 200 miljoen dollar beloofde te investeren in McConnells thuisstaat Kentucky. 

“Een poging me te besmeuren”, klaagde McConnell deze week over de bijnaam in een conservatief radioprogramma. “Modern McCarthyisme. Ik laat me niet intimideren.”

Samenwerking

Van alle Amerikaanse volksvertegenwoordigers die zonet zijn teruggekeerd van reces is de Republikeinse veteraan McConnell de machtigste. Hij bepaalt wat er gebeurt en vooral wat er niet gebeurt in Washington. Als leider van de Republikeinse minderheid in de Senaat, tijdens de jaren van Obama, saboteerde hij bijna elke poging tot partijoverstijgende samenwerking. Als leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat, tijdens de eerste jaren Trump, deed hij precies hetzelfde.

En met groot succes: er komen nauwelijks nog wetten uit Washington, er worden nauwelijks problemen opgelost. McConnell legde onder meer een wetsvoorstel naast zich neer voor beter antecedentenonderzoek van vuurwapenkopers. Het had de schietpartij van vorig weekend in Texas (zeven doden) kunnen voorkomen. “Ja, ik ben de Grim Reaper, als het gaat om het tegenhouden van de Democratische socialistische agenda”, reageerde McConnell trots tegen Fox News.

Maar wat wil hij dan wel?

Moeizaam

Addison Mitch McConnell (1942), een bleke jongen met dunne lippen en bolle ogen, wist al vroeg dat hij de politiek in wilde. Makkelijk was dat niet: bij gebrek aan vrienden en charisma moest hij verschillende pogingen doen om in de leerlingenraad te worden gekozen, zo beschrijft journalist Alec MacGillis in zijn biografie De cynicus. Ook zijn eerste serieuze verkiezing, tot districtsrechter in de voorsteden van Louisville, ging moeizaam. “Hij werd bijna verslagen”, aldus een toenmalige medewerker. “Dat zou zijn einde hebben betekend. Ik zou niet weten wat Mitch McConnell had moeten doen als het niet de politiek was geweest.”

McConnell leerde van die eerste pogingen: alleen met volledige inzet en een gedegen planning kon hij verkiezingen winnen. Het doel van elke gewonnen verkiezing, concludeerde hij, was de volgende verkiezing. “Ik was bezig met de 1984-race voor de Senaat vanaf het moment dat ik de eed aflegde als districtsrechter op 1 januari 1978’, zou hij later zeggen. De agenda waarmee hij was verkozen werd ingeruild voor de agenda waarmee hij verkozen moest worden.

Zo begon hij als een gematigde pro-abortusrechter die Ronald Reagan geen warm hart toedroeg in een liberaal provinciestadje. Maar hij wilde voor de veel conservatievere staat Kentucky de Senaat in. En dus ontpopte hij zich als een antiabortus Reagan-conservatief.

En daar bleef het niet bij. Terwijl hij begin jaren 70 nog pleitte voor een beperking van de rol van geld in de politiek, realiseerde hij zich tijdens zijn eerste grote verkiezingsrace dat geld allesbepalend was voor zijn eigen succes. “Hij wist dat hij zonder financieel voordeel kansloos zou zijn in de politiek”, zegt een voormalige collega-politicus in De cynicus. “Als hij kiezers moest overtuigen op de traditionele manier, zonder stevige advertentie-campagne, dan zou hij geen bal raken. Als je geen charisma hebt, dan heb je meer geld nodig.”

(Wat niet is veranderd: hij woont nog steeds in Louisville, in een parkachtige wijk van vrijstaande huizen, waar veel regenboogvlaggen aan muren hangen en opvallend veel bordjes in de goed onderhouden tuinen staan met de tekst ‘immigranten welkom’. Hij heeft er nauwelijks contact met de buurt, al zien ze hem weleens schuifelen door de Kroger, de plaatselijke supermarkt, waar hij zelf zijn boodschappen doet. Achterbuurman Brian zegt dat McConnell probeert extra bomen te planten tussen hun huizen, zodat hij de trampolinespringende buurkinderen niet meer hoeft te zien.) 

Darth Vader

McConnells belangrijkste politieke agendapunt was daarom om de rol van geld in de politiek te vergroten. Hij beriep zich daarbij op het eerste amendement van de Amerikaanse grondwet: sponsoring was volgens hem een vorm van meningsuiting. Het maakte hem tot mikpunt van linkse kritiek, maar daar putte hij kracht uit. Eindelijk kreeg zijn vormeloze gezicht smoel. Darth Vader.

Hij kreeg miljoenen van tabaksfabrikanten en mijnbouwbedrijven, die hij en zijn (tweede) vrouw Elaine Chao, minister van Werkgelegenheid onder George W. Bush, welwillend bejegenden. Zelfs zijn huwelijk met Chao, in 1993, had iets transactioneels: zijn schoonvader, een scheepvaartmagnaat met Chinese wortels, werd een belangrijke donor. McConnell, die tot dan toe vijandig stond tegenover China, pleitte na zijn huwelijk voor een status van ‘meest begunstigde natie’ voor China en ging op bezoek bij Chinese leiders in Peking. In het McConnell Centrum voor Politiek Leiderschap van de universiteit van Louisville verschenen ineens veel Chinese hoogwaardigheidsbekleders, die daar onder meer de gewelddadige onderdrukking van de Falun Gong-sekte verdedigden.

Beeld Getty Images

Zo rechts-van-het-midden-mogelijk

Natuurlijk heeft hij wel iets van een agenda. Toen The New York Times hem begin dit jaar groot portretteerde en vroeg wat hij nu eigenlijk wilde, zei hij dat hij, “afhankelijk van wat de aantallen waren, van wat haalbaar was, altijd zo rechts-van-het-midden-mogelijke resultaten” probeert te bereiken. Waarschijnlijk valt de belastingverlaging voor de rijken die hij met Trump door het Congres kreeg daaronder, maar heel gepassioneerd klonk het niet. Wel heel pragmatisch. 

Dat is onder Trump bevestigd. Hij was, met zijn schildpadachtige hoofd en waterige ogen, een typisch schepsel uit de swamp van Washington. Het moeras met zijn door het bedrijfsleven gecorrumpeerde politici, dat volgens de rebelse Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump drooggelegd moest worden. Toen Trump in 2016 de voorverkiezingen won, reageerde McConnell zuinigjes. “Ik heb beloofd dat ik de kandidaat zal steunen die door de Republikeinse kiezers wordt voorgedragen”, schreef hij in een verklaring. Het klonk niet echt van harte.

Trump

Maar McConnell zou zich nooit tegen Trump keren. “Ik voel me comfortabel met hem, want hij gaat de filosofie van de Republikeinse partij niet veranderen”, zei hij al in mei 2016 in een interview. McConnell, die zelf nooit heel ideologisch was geweest, zou wel weer meebuigen. Hij wist dat zijn toekomst met die van Trump verbonden was.

Dus blokkeerde hij, de grote saboteur, in het najaar van 2016 weer een belangrijk voorstel van president Obama. Toen die vlak voor de verkiezingen een door beide partijen onderschreven verklaring naar buiten wilde brengen dat de Russen de boel probeerden te beïnvloeden, wilde McConnell die niet tekenen, zo onthulde The Washington Post twee jaar geleden. Hij was sceptisch over de onderliggende bevindingen van de inlichtingendiensten, zei hij. De waarschuwing werd daarna afgezwakt tot iets algemeens over cyberveiligheid. De Russen werden niet genoemd, noch WikiLeaks, noch hun voorkeur voor Trump.

McConnell steunde Trump met een andere, nog belangrijkere daad van passiviteit. Na het overlijden van Antonin Scalia, een rechter van het Hooggerechtshof, weigerde McConnell in te stemmen met de door Obama voorgedragen opvolger. Op die manier hield hij de vacature open die voor veel christelijke conservatieven het doorslaggevende argument was om op de zondaar Trump te stemmen: hij zou het Hooggerechtshof voor jaren een rechts-orthodoxe kant op kunnen sturen.

En zo geschiedde. Trump werd verkozen en benoemde de conservatieve opperrechter Neil Gorsuch, een conservatieve slag die nog decennia door kan dreunen. Allemaal te danken aan het geniale cynisme van McConnell.

Team

Nog vaak wordt McConnell gezien als een lid van het Republikeinse establishment, dat zich noodgedwongen moest aanpassen aan de onorthodoxe Trump. Maar het nihilisme van McConnell is geen gevolg van Trump – het nihilisme van McConnell heeft Trump mogelijk gemaakt. “Ook al zijn we in elk opzicht verschillend”, zei McConnell eerder dit jaar tegen The New York Times, “we werken toch goed als een team, om te bereiken wat we kunnen.”

En het team draait gewoon door.

Een van hun prestaties was het opheffen van sancties tegen het Russische aluminiumbedrijf Rusal, begin dit jaar. Dat is een bedrijf waarin Oleg Deripaska een belang heeft, de oligarch met lijntjes naar zowel het Kremlin als naar Paul Manafort, Trumps campagneleider. Toen de regering-Trump de strafmaatregelen tegen Rusal wilde schrappen, probeerden Democraten en een aantal Republikeinen dat tegen te houden. Maar McConnell wist dat te verijdelen.

Dat gebeurde nadat McConnells campagneorganisatie 1 miljoen dollar had gekregen van een van de aandeelhouders van Rusal, de tot Amerikaan genaturaliseerde Len Blavatnik. Vlak voor de stemming in de Senaat werd een lobbyist voor Rusals moedermaatschappij EN+ gesignaleerd in het kantoor van McConnell.

Drie maanden later kondigde Rusal aan 200 miljoen dollar te zullen investeren in een fabriek, Braidy Industries, die plaatmateriaal gaat maken voor auto’s in het oosten van Kentucky. Het is een kleine wereld: in het lobbyteam van Braidy zitten twee voormalige medewerkers van McConnell. McConnell zei in mei dat hulp aan Rusal “volledig onafhankelijk is van wat er mogelijk gaat gebeuren in mijn thuisstaat”.

Lang niet iedereen is overtuigd. Langs de weg die van Louisville naar het plaatsje Ashland gaat, waar de fabriek van Braidy Industries moet komen, staat een reclamebord met de tekst: “Russisch maffiageld… echt waar, Mitch?” Actievoerders met Russische bontmutsen op demonstreren bij elke gelegenheid waar McConnell opdraaft.

Misschien dat niet elk miljoen in de campagnekas bijdraagt aan de volgende verkiezingsoverwinning.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234