Dinsdag 19/01/2021

Dans, met de zon als decor

Dansensemble Rosas brengt met En atendant en Cesena een uniek tweeluik naar de abdij van Villers-la-Ville. Zon of geen zon.

Vanaf vanavond kun je in de ruïnes van de abdij van Villers-la-Ville op één dag zowel En atendant (2010) en als Cesena (2011) van Rosas, het dansensemble rond choreografe-danseres Anne Teresa De Keersmaeker, zien. Het ene tegen het vallen van de avond, het andere bij het krieken van de dag.

Dat beide stukken na elkaar getoond worden is uniek maar geen toeval, want ze vormen een tweeluik. Beide delen werden niet alleen gecreëerd voor het Festival van Avignon, je kunt En atendant ook als een voorstudie op Cesena beschouwen. Beide werken zijn namelijk gebaseerd op middeleeuwse muziek, een gebied dat De Keersmaeker nooit eerder verkende. Het gaat trouwens om bijzondere muziek: de polyfonie van de 'Ars subtilior' uit de 14de eeuw is erg complex en intellectueel van karakter. Het is die muziek nauwelijks aan te horen dat ze ontstond in tijden van grote maatschappelijke onrust. De dans verwijst daar echter wel naar. De parallel met de huidige maatschappelijke onrust is dan ook nooit weg.

In de 'Ars subtilior' is de menselijke stem het belangrijkste instrument. Zang speelt zo de hoofdrol, in beide stukken. Aan Cesena komen zelfs helemaal geen instrumenten te pas: de zangers van Björn Schmelzers 'Grain de la voix' én de dansers van Rosas brengen samen de muziek, maar omgekeerd dansen de 'echte' zangers ook. Tussen beide stukken is er echter ook een grote vormelijke verwantschap.

Spectaculaire ruïne

Beide stukken speelden oorspronkelijk in open lucht. De ene keer op het binnenplein van een klooster, de andere keer op de 'Cour d' Honneur' van het Pauselijk paleis. Dat leidde, op voorstel van kunstenaars Michel François en Ann Veronica Janssens, tot een radicaal, betoverend experiment: het enig licht in deze voorstellingen is het natuurlijk licht van de valavond of de dageraad. In En atendant deemsteren de figuren van de dansers langzaam weg, in Cesena zie je ze langzaam opdoemen uit de schaduwen. Die condities vind je niet in een gewoon theater. Wel in de grote glazen Jahrhunderdhalle in Bochum waar beide stukken recent als tweeluik stonden. Of dus in de abdij van Villers-la-Ville.

Een mooier decor dan die voormalige cisterciënzerabdij kun je je niet wensen voor deze stukken. De abdij werd gesticht in de twaalfde eeuw. Na de Franse Revolutie werden de monniken verdreven en verviel het complex tot een ruïne. Een spectaculair mooie ruïne, dat wel. Even spectaculair is het ongerepte boslandschap rondom, al passeert dan vlakbij een trein. Het is echter niet alleen een mooi, maar ook een erg passend decor. De grote bloei van de abdij begon immers in de 13e eeuw, kort voor de 'Ars subtilior' ontstond.

Rosas moest alle hens aan dek roepen om dit mogelijk te maken. Er waren zelfs nieuwe kostuums vereist. De dansers rollen nogal wat over de grond, maar die bestaat hier niet uit planken, maar uit fijn grind en zand. Daar kunnen de fijne stoffen van de oorspronkelijke kostuums niet tegen, stelde kostuumontwerpster Anne-Catherine Kunz vast. En moest er met de spoorwegen overlegd worden om vrachtvervoer per spoor om te leiden.

'Een soort roes'

Ook artistiek is dit geen routineklus. Na een repetitie houdt De Keersmaeker om 7 uur 's ochtends conclaaf met alle dansers en medewerkers. Er valt immers nogal wat afgesteld te worden. Het publiek zit hier niet frontaal tegenover de dansers, maar kijkt vanuit het koor en de zijbeuken van de oude kerk toe. De speelvloer is even lang als het schip van de kerk maar hier en daar wel bezaaid met obstakels. Daar moeten de dansers mee leren omgaan. Ze toont vol energie voor wat volgens haar werkte en wat niet, waar de dansers teveel uit het gezicht bleven en waar ze goed stonden. Danser Sandy Williams merkt achteraf op: "Je moet voortdurend onderhandelen met die ruimte. Wat goed voelt ziet er niet noodzakelijk ook goed uit. Daar moet je zien achter te komen."

Peter de Caluwe, directeur van de Munt, staat als aan de grond genageld. "Als Anne Teresa die dansers vraagt om meer diagonaal te spelen, dan doen ze dat op slag. Die wendbaarheid, dat zou in een opera nooit zo lukken". De Keersmaeker is echter ook geïntrigeerd door de mogelijkheden van zo'n ongewone opstelling. "De laatste jaren speelde ik steeds vaker op ongewone plekken als Moma New York, of recenter de 'Tanks' van Tate Modern. Dat dwingt je tot een meer precieze overweging van de ruimte en de relatie met de kijker."

Ook de dansers houden van die ongewone uitdaging. Carlos Garbim: "Een concrete architectuur als deze prikkelt je verbeelding, je hebt iets om op te reageren". "Het brengt het stuk weer tot leven", vult Sandy Williams aan. "It brings back 'that loving feeling'"'.

Genoeg om er ook het lijden bij te nemen. Want lastig is dit wel. Vijf dansers spelen in beide voorstellingen tegelijk. Tussen het einde van de ene en de opwarming voor de andere liggen maar een paar uren. En opwarmen is hier wel de boodschap. Als ik voor dag en dauw ga kijken naar een repetitie van Cesena blijkt de temperatuur onderweg steeds verder te zakken tot een rillerige 12 graden op de locatie zelf. Als je dan weet dat Mikael Marklund of Carlos Garbin soms nauwelijks kleren om het lijf hebben begrijp je meteen wat een uitdaging dit is. "Het is een soort roes", zegt Marklund. "En je past je aan", vult Garbim aan. "Je slaapt 2 tot 3 uur, je warmt op en je speelt en dan weer slapen en opwarmen."

Rosas danst En atendant en Cesena vandaag, morgen en overmorgen om respectievelijk 19u en 5u20 in de abdij van Villers-la-Ville.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234