Maandag 22/07/2019

reportage

Dankzij de sancties zijn er weer banen voor Chinezen, maar: "Ik ben twee keer zo duur als zo'n Noord-Koreaan"

Zuid-Koreaanse toeristen nemen foto's van Noord-Korea bij de grens met China in Hunchun. Beeld AFP

De Chinese grensplaats Hunchun is de graadmeter voor de internationale spanning rond buurland Noord-Korea. Daar voelen ze de gevolgen van sancties tegen het regime van Kim Jong-un: minder Koreaanse 'gastarbeiders', gesloten Koreaanse winkels. Een Chinese inwoonster is er niet rouwig om: nu maakt ze wel kans op een job.

In het geel gesausde Chinese nieuwbouwwijkje mist niemand de Noord-Koreaanse gastarbeiders. Ze liepen in september bij honderden met hun rolkoffertjes en bundels beddengoed naar de grens, daags nadat Beijing nieuwe economische sancties had aankondigd tegen het regime van Kim Jong-un in Pyongyang. Inwoners van het grensstadje Hunchun stuurden elkaar filmpjes van de uittocht. Van de drieduizend Noord-Koreanen zijn er nu nog maar een handjevol over. Ook die vertrekken uit Hunchun, uiterlijk rond de jaarwisseling.

"Ik ben er niet rouwig om. Je hebt er geen contact mee, want ze mogen alleen in groepjes over straat en een praatje maken is er niet bij." Een buurtbewoonster van middelbare leeftijd wijst naar lege etages: daar sliepen de Noord-Koreanen. Hun vertrek is mijn nieuwe baan, zegt ze. "Ik doe nu omscholing voor werk in de visverwerkende industrie. Die fabrieken willen nu ineens wel Chinezen. Ik ben twee keer zo duur als zo'n Noord-Koreaan. Die kosten maar 259 euro per maand."

Zonder haar naam te geven, kapt ze het praatje af. Alles wat met Noord-Korea te maken heeft, ligt hypergevoelig in Hunchun. Deze uithoek in het noordoosten van China - de regio Yanbian - pal aan de grens met Rusland en Noord-Korea, is zwaar getroffen door de sancties. Steenkool, textiel, zeevruchten, arbeiders, investeerders: China hoeft even niets meer uit Noord-Korea.

"We hebben nooit eerder zulke harde maatregelen genomen", zegt Korea-expert Jin Qianyi (61). "De handel met Noord-Korea is helemaal stilgelegd. Juist nu in Noord-Korea een prille markteconomie op gang komt, die beetje bij beetje voor een omslag in het denken van gewone Noord-Koreanen kan zorgen. Het is in ons eigen belang dat Noord-Korea buurlanden als China niet als vijand ziet. Handel zou de communicatiekanalen openhouden."

Het hoofd Korea-studies aan de universiteit van Yanbian is een nauwkeurig formulerende wetenschapper, die kalmpjes uitlegt dat de wereld op het randje van de afgrond balanceert. Jin Qianyi: "Chinese sancties waren onvermijdelijk, maar feitelijk verhogen ze de dreiging. De situatie is nog nooit zo gevaarlijk geweest als nu, en ik zie totaal geen oplossing."

Kiem voor de-escalatie

In Hunchun was juist in 2013 met een fors bedrijvenpark een kiem gelegd voor de-escalatie van de spanningen op het Koreaanse schiereiland. Rusland, Noord-Korea en China zouden er samen een economisch mirakel creëren. Stel dat Noord-Korea zijn economie opengooit, "dan stort heel Noord-Azië, vriend of vijand van Pyongyang, zich op die nieuwe economische corridor", zegt Jin. "De logica van economische ontwikkeling drukt de geopolitieke bemoeienis van de Amerikanen met dit deel van Azië weg. Dan zijn de Amerikanen hier niet meer relevant."

Klein punt van zorg: de Noord-Koreaanse kernwapens. Die dreiging moet de regio dan stilzwijgend op de koop toe nemen. Dat probleem was indertijd ook geen reden om niet aan Hunchun te beginnen.

Jaarlijks is 3,5 miljard dollar in de economische zone geïnvesteerd - de Chinese staat deed er een royaal pakket infrastructuur bij, tot een hogesnelheidslijn aan toe. Ook enkele Zuid-Koreaanse bedrijven waagden de gok. Al beperken sancties hun mogelijkheden, Hunchun is een ideale springplank naar Noord-Korea als het regime in Pyongyang ooit instort. Dominant in de zone zijn grote Chinese kledingfabrieken die profiteren van goedkope Noord-Koreaanse arbeid en de visverwerkende industrie, die populaire Noord-Koreaanse zeevruchten invriest.

Nu is de economische zone verlaten. Visverwerkers hebben hun poort met kettingen op slot gedaan, kledingfabrieken hebben de helft van hun naaimachines aan de kant gezet. Zeecontainers met koeling doen nu dienst als papierbak. De economie teert op een handjevol Russen die goedkoop komen shoppen. Het toerisme heeft volgens Jin een oplawaai gekregen na de laatste kernproef in september: met overal roadblocks is zelfs het drielandenpunt, dat vanuit China uitkijkt over Noord-Korea en Rusland, geen leuke attractie meer, als de gespannen militairen een bezoek al zouden toestaan.

Yanbian is 'het Derde Korea'. Een op de drie inwoners is een etnisch Koreaanse Chinees. Daar heeft China er ruim twee miljoen van. De hoogste concentratie zit in Yanbian. Hier zijn Pyongyang en Seoul cultureel dichterbij dan Beijing. Jin heeft ook familie over de grens. "Tijdens de hongersnoden in de jaren negentig stuurden we ze vrachtwagens met voedsel en noodhulp. Nu is het contact verwaterd. Wij in Yanbian zijn moedeloos van de hopeloze situatie en de familie daar laat ook niets horen."

De Korea-wetenschapper is officieel niet meer welkom in Noord-Korea. "Ik zal wel iets hebben gezegd wat niet goed viel, want de laatste keer werd ik bij de grens geweigerd."

Dan is er de stress van de kernproeven: elke keer zwaaien de lampen in Yanbian aan het plafond. Chinese wetenschappers waarschuwen dat de berg waar kernproeven worden gehouden, op instorten staat. "We moeten ons grondwater en de lucht permanent op radioactieve besmetting testen", zegt Jin.

Gewone burgers in Yanbian zien maar een fractie van de problemen en maken zich al zorgen - Jin heeft na een half leven Korea-studies een goed overzicht van alles wat er speelt. "Ik zie de verbanden en daar word ik pessimistisch en nerveus van. Ik schat dat Pyongyang nog drie jaar nodig heeft. Dan bereiken hun raketten het Amerikaanse grondgebied. Nu we die rode lijn naderen, wordt het gevaar levensgroot, zeker met zo'n roekeloze tegenspeler als Trump. Er is bijna geen tijd meer iets te doen."

Spreek een restauranthouder, een taxichauffeur of een geleerde en ze hebben hun vluchtplan klaar. Een tweede appartement in het Siberische noorden, een kamer bij familie in Beijing of een flatje in tropisch Hainan. Jin: "Chinese collega's maken zich druk over vluchtelingen uit Noord-Korea in het geval van oorlog of nucleaire ongelukken. Alsof Yanbian rustig wacht op de radioactieve wolk. De Noord-Koreaanse vluchtelingenstroom valt in het niet bij de aantallen binnenlandse vluchtelingen uit deze streek."

"Waarom geen overleg?"

Daar praat niemand over, zegt Jin. "Waarom is er geen internationaal overleg, desnoods zonder Noord-Korea, over de gevolgen van alle opties en scenario's, van militair ingrijpen tot hervormingen van de Noord-Koreaanse economie? Het Westen denkt simpel: vervang het regime, dan ruimt het Zuid-Koreaanse leger de kernwapens even op. Pyongyang heeft 4.000 ton chemische en biologische wapens liggen: als een paar Noord-Koreanen daarmee een guerrilla beginnen, zijn we hier in Yanbian afgeschreven."

In de privé-eetkamers van restaurant Korea City wordt alcohol niet per fles geconsumeerd, maar per krat. "Nare, dronken Chinese mannen die zeggen dat hun socialisme beter is dan het onze", zo typeert serveerster Lee (24) de clientèle. Dat ze zonder toezicht van andere Noord-Koreaanse collega's met een gast kletst, komt niet vaak voor. Lee is een elitemeisje uit Pyongyang, dat midden in haar universitaire studie zat toen ze voor drie jaar werd uitgezonden naar een van de honderd Noord-Koreaanse restaurants in China. Deze 'eer' valt jaarlijks zo'n tweeduizend Noord-Koreanen te beurt. Per maand verdienen deze serveersters 259 euro, waarvan het grootste deel naar de Noord-Koreaanse staat gaat. De rest stuurt ze naar haar ouders. Ze houdt "genoeg" over om te winkelen, zegt ze. "Spijkerbroeken, die koop ik graag."

De koolvis in Korea City is half bevroren, de stenen kommen bibimbap-rijst komen lauw op tafel. In dit etablissement gaat het niet om het eten, maar om de zwaar opgemaakte serveersters die tussen het bedienen door Noord-Koreaanse liedjes zingen. Vuist in de lucht, dansen op hoge hakken en hopen op een fooi. Dag in, dag uit. Lee is dan ook dolblij dat Kim Jong-un zo boos is over de Chinese sancties dat hij alle 30.000 Noord-Koreaanse arbeiders uit China terughaalt. "Ik ben voor het eind van het jaar thuis bij mijn ouders, misschien mag ik zelfs weer studeren. Het leven is daar beter dan hier."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden