Zondag 25/10/2020

Dank u Heer, dat we homo's mogen discrimineren

De Cedar Park Assembly of God-kerk in Bothell, in de Amerikaanse staat Washington. Een auditorium met honderden comfortabele stoelen, twee lcd-schermen die de dienst met beelden verlevendigen en een liveband die mainstreammuziek speelt. 'Dank u, Heer', begint predikant Joe Fuiten op deze zondagmorgen, 'voor de overwinning die u ons afgelopen week in de politieke arena hebt gegeven.' Hij heeft het over het opdoeken van een wetsontwerp tegen homodiscriminatie. Of hoe de macht van de christelijk-evangelische lobby in de VS almaar uitbreidt.

Helène Schilders

De overwinning' van Fuiten en zijn volgelingen was nipt. Het wetsontwerp dat discriminatie van homoseksuelen in de staat wilde verbieden, werd weggestemd met een meerderheid van maar één stem. Maar het werd wel tegengehouden, mede dankzij de christelijk-evangelische lobby. Dat de evangelisten dat voor elkaar hebben gekregen in Washington, dat bekendstaat als een van de progressiefste staten van het land, is tekenend voor het feit dat ze politiek beter georganiseerd zijn dan ooit. Nadat een predikant met een landelijke boycot had gedreigd, trok Microsoft, dat tot voor kort voormalig Christian Coalition-leider Ralph Reed als adviseur had, zelfs zijn steun voor het wetsvoorstel tijdelijk terug.

De macht van de evangelische christenen drong voor het eerst tot de Amerikanen door na de presidentsverkiezingen vorig jaar. Blanke evangelisten vertegenwoordigden bijna 40 procent van de Republikeinse stemmen. Op verzoek van het Witte Huis coördineerde Joe Fuiten de 'Get Out the Vote'-campagne in Washington. Hij zorgde ervoor dat 1.500 kerken hun congregaties overhaalden zich te laten registreren en te stemmen. "Predikant Joe heeft mij doen inzien dat ons geloof niet losstaat van onze politieke opvattingen, dat we ophef moeten veroorzaken", zegt Yvette Houser, die politiek actief werd vanwege het homohuwelijk. "Wat staan we daarna toe? Polygamie? Volwassenen met kinderen?", zegt Laura Jarrell, die op haar lange zwarte rok na als een moderne, jonge vrouw oogt. "Mensen zien christenen als lammetjes die zich naar de slachtbank laten leiden. Maar nu roepen we dat we niet geslacht willen worden."

Gesterkt door de herverkiezing van Bush en een door Republikeinen gedomineerd Congres propageren evangelische leiders in heel Amerika met behulp van miljoenenbudgetten en een netwerk van honderden christelijke radio- en tv-stations dat hun volgelingen zich niet meer alleen met het leven na de dood moeten bezighouden. "Nog nooit heeft God Amerikaanse evangelisten zo'n geweldige kans gegeven om het overheidsbeleid te vormen op manieren die kunnen bijdragen aan het welzijn van de hele wereld. Onbetrokkenheid is geen optie", meldde de National Association of Evangelicals (NAE), die 30 miljoen leden telt, in maart in het document 'For the Health of the Nation: An Evangelical Call to Civic Responsibility'.

"We willen christelijke leiders die hun wetten op Bijbelse principes baseren", verklaart Gary Cass, directeur van het Center for Reclaiming America, de politieke arm van het christelijk media-imperium Coral Ridge Ministries van D. James Kennedy. Die dominee schreef in maart dat "wij als viceregenten van God goddelijk gezag en invloed moeten uitoefenen over elk aspect en elk instituut van de menselijke samenleving".

Die gedachte is rechtstreeks ontleend aan de dominionisten ofwel christelijke reconstructionisten, een militante stroming die niet alleen de scheiding van kerk en staat wil opheffen, maar teruggrijpt naar Bijbelse wetten uit het Oude Testament. "Wij willen dat niet tot in de details doen, zoals de doodstraf voor homoseksualiteit opnieuw invoeren", zegt Cass. "Wel willen we dat ons land terugkeert naar hoe de Founding Fathers het bedoelden."

Een opvallend groot deel van de Amerikanen staat achter dergelijke opvattingen. Blanke evangelisten maken een kwart van de bevolking uit. Vooral in het zuiden en westen, waar de bevolking het snelst groeit, schieten de evangelische megakerken uit de grond. Doorgaans hebben ze duizenden volgelingen. De Saddleback Church in Zuid-Californië bijvoorbeeld heeft ruim 20.000 leden.

Het westen is van oudsher de minst religieuze regio van het land, maar de voorsteden, waar de nieuwkomers zich hoofdzakelijk vestigen, vormen de ideale voedingsbodem voor de 21ste-eeuwse versie van evangelisme. In de suburbs, waar een continue doorstroom van inwoners is, biedt die religie het Amerika uit de jaren vijftig zoals Norman Rockwell dat in zijn schilderijen romantiseerde: een tijd waarin de rollen voor mannen en vrouwen duidelijk waren, waarin buren elkaar hielpen en er gemeenschappelijke normen en waarden bestonden. Een tijd vóór de cultuuroorlogen, vóór de burgerrechten- homo- en feministische bewegingen van de jaren zestig en zeventig het land permanent veranderden. De voorsteden zijn de shining cities on the hill, zoals de puriteinse kolonisten die al in de zeventiende eeuw probeerden te vestigen. "De beschaafde wereld", stelt Fuiten.

Hier creëren evangelische megakerken hechte instantgemeenschappen door, net als een winkelcentrum, voor elk wat wils te bieden. Rond de spierwitte Assembly of God-kerk in Bothell, die 400 werknemers heeft, liggen onder meer een privé-school, een speeltuin en een tweedehandswinkel. In de kerk van deze voorstad van Seattle zijn praatgroepen en Bijbelcursussen, sportclubs en muzieklessen, een mediaopleiding en zelfs een skatepark waar jongeren tussen het skaten door over de gospel leren. Om leden te trekken zorgen de megakerken ervoor dat hun gebouwen informeel zijn en de preken praktisch. Kom en je hoort erbij, is de boodschap.

'Deze mensen zijn onze familie, soms meer dan onze echte families. Zo'n netwerk is vooral aantrekkelijk nu zoveel mensen ver van hun familie wonen", zegt Laura Jarrell. "Als wij naar een andere stad zouden verhuizen waar we niemand kennen, zouden we eerst een kerk zoeken", vult haar man Jack aan. Zoals veel evangelisten horen de Jarrells tot de blanke middenklasse. Jack is financieel directeur. Laura gaf haar baan als grafisch ontwerper op om haar twee zonen op te voeden. Ze groeide op in een regulier protestants gezin, maar nam later de beslissing om "helemaal voor God te leven".

Evangelisten noemen zichzelf dan ook born again: ze zijn spiritueel herboren en beginnen zonder zonden. Hun religie wordt gekenmerkt door een persoonlijke relatie met God, waarin tussenpersonen en decorum ontbreken. Even belangrijk is dat het evangelisch protestantisme de diepste Amerikaanse waarden belichaamt omdat het is gericht op groei en op de toekomst, op hoop en vernieuwing.

Die combinatie van duidelijke morele waarden - ruim 80 procent van de evangelische Amerikanen gelooft de Bijbel letterlijk - in een dynamische verpakking trekt eveneens een recordaantal latino's, die doorgaans katholiek zijn. Bijna een kwart noemt zichzelf nu al evangelisch. De meesten van hen horen tot de pinkstergemeenschappen of charismatische stromingen, wat inhoudt dat ze geloven dat de Heilige Geest zich in hen manifesteert. In die vormen van evangelisme wordt aan gebedsgenezing en duiveluitdrijving gedaan.

Hoewel gekleurde evangelisten vaker Democratisch stemmen dan blanke, proberen de evangelische kerken dat reservoir van conservatieve stemmen aan te boren door het aantal Spaanstalige diensten snel uit te breiden. In een van de acht kerken van de Cedar Park Assembly of God zitten op een dinsdagavond zo'n twintig Mexicaanse immigranten op hun knieën in een kring. Ze houden elkaars hand vast. Ze schokken, schreeuwen, huilen. "Heer, geef zuster Yadira een baan!"

Fernelli Hernandez is naar de VS gekomen om als ober zijn zieke ouders in Mexico te onderhouden. Hij heeft hen al anderhalf jaar niet gezien. "Ik heb God nodig omdat ik zover van mijn familie vandaan zit", zegt Hernandez. In de katholieke kerk vindt hij God niet. "Daar ga je heen omdat je familie dat al generaties doet. Ik voel er niets. De mensen die hier komen, zijn juist altijd blij. Hun God leeft."

Met de herverkiezing van Bush als troef eist het groeiende leger evangelisten dat de Republikeinse partij over de brug komt. Een van de plaatsen van waaruit de meeste druk wordt uitgeoefend, is Colorado Springs, Colorado, dat de reputatie van 'evangelisch Vaticaan' heeft verworven. Op de heuvels prijkt, in de luchtmachtkleuren blauw en zilver, de New Life Church. Ted Haggard, de predikant daarvan en tevens president van de NAE, heeft nauw contact met Bush. Tussen de identieke nieuwbouwwoningen huizen ruim honderd evangelische organisaties, waaronder Focus on the Family. Oprichter James Dobson, volgens het blad Time een van de 25 invloedrijkste evangelisten, is elke dag te zien op honderd tv-stations in de VS en heeft Bush gewaarschuwd dat hij zijn steun intrekt als de president zijn schuld niet inlost.

Dobson en andere evangelische leiders voerden het offensief aan voor de afschaffing van de filibuster, een obstructietactiek waarmee de Democraten tien van Bush' genomineerden voor federale rechtbanken hebben tegengehouden. Met behulp van meer conservatieve rechters willen evangelisten een verbod op het homohuwelijk realiseren. Als dat niet lukt, moeten progressieve rechtbanken eenvoudig worden opgeheven, meent Dobson. Via de rechtbanken hopen sociaal-conservatieven, zoals christelijk rechts zich vermomt, ook meer restricties op abortus erdoor te krijgen. Sinds Bush president is, heeft het Congres al vier wetten aangenomen die abortus moeilijker maken.

De eisenlijst van christelijk rechts gaat evenwel veel verder dan traditioneel het geval is. Het wil wettelijke verboden op stamcelonderzoek, klonen, euthanasie en pornografie, evenals wettelijke vrijheid voor christelijke apothekers om de pil en de morning-afterpil niet te verkopen, wat een toenemend aantal nu al doet. Christelijk rechts wil daarnaast ook de garantie dat predikanten tegen homoseksualiteit mogen blijven preken. En staat voor de invoering van de theorie van het intelligent ontwerp, een pseudo-wetenschappelijke versie van de scheppingsleer, in het openbaar onderwijs, waar nu de evolutietheorie wordt onderwezen. Vijfenveertig procent van de Amerikanen gelooft dat God de mens heeft geschapen.

Om die wensen te verwezenlijken is de evangelische beweging druk bezig om haar niet-stemmende achterban - naar schatting de helft - te mobiliseren. Verder zet ze actiecomités op, neemt ze lobbyisten aan en, het meest opzienbarend, gaat ze politieke allianties aan met conservatieve katholieken en met de mormoonse kerk, terwijl ze de laatste vanaf de kansel nochtans radicaal verwerpt.

Het Center for Reclaiming America, dat een jaarbudget van 37 miljoen dollar heeft, is een strategie-instituut aan het opzetten om de tactieken van tegenstanders te bestuderen. Cass: "Wij zullen ervoor zorgen dat de kiezer precies weet welke wetgevers, ook Republikeinse, tegen religieuze kwesties stemmen, zodat die hopelijk worden vervangen als een deel van het Congres volgend jaar wordt gekozen."

Gealarmeerd door de voortvarendheid van christelijk rechts is progressief Amerika eindelijk in actie gekomen. Linkse religieuze organisaties werken samen met onder meer MoveOn en burgerrechtenorganisatie ACLU om advertentiecampagnes te lanceren, rechtszaken aan te spannen, hun achterban te mobiliseren en in lokale verkiezingen zetels te winnen. "We liepen achter op christelijk rechts, maar door hun tactieken te kopiëren beginnen we resultaat te boeken", zegt dominee Steven Baines, religieus organisator voor People for the American Way.

Baines schat dat religieus links uit 3 tot 5 miljoen Amerikanen bestaat. Vooral onder gematigde Amerikanen in conservatieve streken als de Midwest wint die beweging aan aanhangers. "Deze regering staat op het punt zichzelf voorbij te schieten", meent Baines. "Het Amerikaanse systeem werkt het best als er scheiding van kerk en staat is. Dat vonden de Founding Fathers ook. In de grondwet wordt God niet één keer genoemd."

De ultrarechtse, christelijke agenda wordt in evangelische kringen evenmin unaniem gesteund. In de beweging is een richtingenstrijd gaande, geleid door de NAE, die wil dat evangelisten een leidende rol spelen op het gebied van onder meer armoedebestrijding, een vreedzaam buitenlandbeleid en het milieu. Eerder werkte de NAE samen met progressieve organisaties om wetten tegen vrouwenhandel en voor aidsbestrijding aangenomen te krijgen. "Ik geloof niet in de alles-of-nietsaanpak van christelijk rechts", zegt Richard Cizik, vicevoorzitter bestuurlijke kwesties van de NAE. "Alle partijen, ook de tegenpartij, moeten de retoriek matigen. We begrijpen elkaar niet altijd goed."

Maar is consensus nog wel mogelijk in de diep gepolariseerde Verenigde Staten? De Bijbel is hun norm en daarin kunnen ze geen concessies doen, zeggen evangelisten. Uiteindelijk zullen progressieven zich bij de politieke winst van de beweging neerleggen, meent Jack Jarrell. "Omdat ze inzien dat deze beslissingen de juiste zijn om de samenleving bij elkaar te houden."

Wie dat niet gelooft, hoeft alleen maar naar Europa te kijken, stelt Gary Cass van het Center for Reclaiming America. "In de naam van humanisme en scepsis is dat continent weggedreven van zijn christelijke wortels. En kijk nu: er is geen goed en slecht, alles is grijs. Het gebrek aan hoop heeft tot nihilisme geleid en de cultuur is in verval. Daardoor dreigen de moslims de zaak over te nemen. Die kant willen wij niet op."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234