Zaterdag 06/06/2020

Dances with Wolves in Japan

Hoe zou Gladiator eruit gezien hebben met Tom Cruise in de hoofdrol? En hoe zou The Last Samurai geëindigd zijn met Russell Crowe in de titelrol? Vergelijkingen zijn zelden eerlijk, maar soms toch onvermijdelijk. Met Tom Cruise was de gladiator wellicht in leven gebleven. En in The Last Samurai zou Russell Crowe waarschijnlijk niet tot het einde gewacht hebben om de Japanse keizer eens goed zijn gedacht te zeggen.

In het (min of meer) historische epos The Last Samurai is het wel degelijk Cruise die de hoofdrol speelt als cavaleriekapitein Nathan Algren, een heldhaftige veteraan van de Amerikaanse Burgeroorlog. Correctie: hij was ooit heldhaftig, maar als we bij het begin van de film kennismaken met Algren komt hij, anno 1876, aan de kost als pr-man voor wapenbedrijf Winchester. Hij heeft zo'n hekel aan zichzelf gekregen dat hij zich eerst lazarus moet drinken vooraleer hij op een of andere wapenbeurs het podium kan opstappen, wat eigenlijk nogal riskant is als hij aan het talrijk opgekomen publiek zijn schietvaardigheid moet demonstreren. Snel wordt duidelijk dat kapitein Algren last heeft van demonen, die hem achtervolgen sinds hij tijdens de indianenoorlogen op bevel van hogerhand met zijn troepen weerloze vrouwen en kinderen moest aanvallen. Dat had nog weinig te maken met de moed, eer en zelfopoffering die Algren altijd hoog in zijn militaire vaandel voerde.

Een loyale sergeant weet een mogelijkheid om zijn fiere kapitein van weleer een waardig levensdoel te bezorgen. De jonge Japanse keizer vindt dat zijn land zich moet openstellen voor de moderne tijd, in casu voor het Westen. En dus wil hij ingenieurs uit Duitsland importeren, advocaten uit Frankrijk en architecten uit Holland. En uit Amerika? Van daar wil de keizer graag 'krijgers' importeren, dappere krijgers, die moeten helpen zijn leger te moderniseren. En dat is nogal dringend, want de moderniseringsdrift van de keizer stuit in eigen land op hevig protest van rebellerende samoerai.

In ruil voor veel geld is kapitein Algren best bereid zijn militaire kennis en ervaring te exporteren naar het verre Japan, maar het keizerlijke leger is nog lang niet klaar voor de strijd als het al het slagveld wordt opgestuurd tegen de samoerai-rebellen. Ondanks hun moderne wapens kunnen de bange rekruten weinig of niets ondernemen tegen de 'traditionele' stormloop van de samoerai-ruiters. Zelf demonstreert kapitein Algren met ware doodsverachting zijn capaciteiten als vechtersbaas, wellicht ook de reden waarom samoerai-leider Katsumoto (rol van Ken Watanabe) hem niet doodt, maar hem gevangenneemt.

Nadat hij van zijn verwondingen hersteld is, zal Algren de kans krijgen om de Bushido-levenswijze of way of the samurai van dichtbij te leren kennen. Hij is, net als het personage van Kevin Costner in Dances With Wolves, behoorlijk onder de indruk. "Wat een intrigerend volk" en "Ik heb nog nooit zo'n discipline gezien, zijn maar enkele van zijn bewonderende uitspraken. En dat dappere krijgersvolk zou moeten verdwijnen omdat de Japanse keizer zich door Amerikaanse wapenhandelaars (en hun Japanse medewerkers) laat wijsmaken dat hij absoluut hun moderne wapens nodig heeft? No way! En dus besluit Algren - in een soort negentiende-eeuwse variant op het Stockholm-syndroom, waarbij gegijzelden de kant van hun gijzelnemers kiezen - mee te vechten met de rebellen. Vervolg - en dat is nog heel wat, ook op romantisch vlak - op het scherm.

Thematisch is The Last Samurai een erg complexe en dus interessante, maar ook wel zeer dubbelzinnige film. Hoelang blijft een Amerikaanse held, zeker wanneer die vertolkt wordt door Tom Cruise, een rebel with a cause? En wanneer verdient hij het predikaat 'overloper' of 'terrorist'? Boeiende vraag, maar verwacht geen antwoord van deze film. Als actiefilm is The Last Samurai goed geslaagd en de talrijke martial arts-sequenties, zowel de trainingen als de bloederige gevechten, worden spannend en efficiënt in beeld gebracht zonder de knipogende taranteske overdrijvingen van Kill Bill of de lyrische magie van Hero of Crouching Tiger, Hidden Dragon. Maar het blijft uiteindelijk onduidelijk wat de film eigenlijk wil vertellen. Dat de moderne tijd veel belangrijke tradities kapot heeft gemaakt? Het zal wel, maar was het feodale en autoritaire systeem dat door de samoerai in stand werd gehouden dan zoveel beter? Dat de hebzuchtige Amerikanen alleen maar aan hun eigen handelsprofijt denken en geen oog (willen) hebben voor andere culturen? Dat zal óók wel, maar betekent dat dan dat we Tom Cruise moeten volgen in zijn (film)rebellie tegen het Amerikaans/Japanse imperialisme? Dat de begrippen van militaire moed en eer, net als de nostalgie, niet meer zijn wat ze ooit waren? Het zal wel, maar maakt het voor de slachtoffers zoveel verschil of ze door Winchester-kogels dan wel door een vlijmscherp samoerai-zwaard gedood worden?

Ten slotte bewijst The Last Samurai dat veel grootschalige en dure Amerikaanse films nog steeds doodsbang zijn om een happy end achterwege te laten. Zeer ten onrechte, want nu is het echt meligheid troef.

Jan Temmerman

Thematisch is The Last Samurai een erg complexe en dus interessante, maar ook wel zeer dubbelzinnige film

HH

VERTOLKING Tom Cruise, Ken Watanabe, Timothy Spall, Billy Connolly, Tony Goldwyn, Hiroyuki Sanada, Koyuki REGIE Edward Zwick GENRE Historische actiefilm LAND USA SPEELDUUR 144 minuten

KORT SAMENGEVAT

Anno 1876: een Amerikaans kapitein wordt door de Japanse keizer ingehuurd om zijn leger te helpen moderniseren. Dat is nodig, want de keizer heeft last van rebellerende samoerai-krijgers die zijn moderniseringsplannen niet zien zitten. Bij een eerste treffen wordt de zwaargewonde kapitein Algren (rol van Tom Cruise) gevangen genomen. Na zijn herstel leert hij de Bushido-levenswijze van zijn samoerai-tegenstanders beter kennen en jawel, heel erg waarderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234