Zaterdag 27/02/2021

‘Dan word ik maar taxichauffeur’

Drie jaar geleden lag Hvzi C. in Charleroi aan de basis van de arrestatie van een bende Roma-maffiosi bij wie de justitie 15 miljoen euro criminele cash in beslag kon nemen. Hij is een buitengewoon zeldzame - en in Franstalig België de enige - beëdigde tolk die wat kan brouwen van het bargoens van Roma-zigeuners. Nu is het afgelopen. ‘Justitie betaalt niet, of met járen vertraging. Het kan zo niet verder. Dan word ik maar taxichauffeur. In die sector betaalt de klant over het algemeen wel.’door Douglas De Coninck

Na een staaltje van knap speurwerk wist de politie in Etterbeek vorige week drie beroepsinbrekers te klissen. Het waren Roma-zigeuners, die op het commissariaat met gebarentaal duidelijk maakten dat ze behalve hun eigen bargoens niets, absoluut niets, konden spreken of begrijpen. Geen nood, de politie belde Hvzi C., al jaar en dag de vaste beëdigde Roma-tolk in Franstalige strafzaken. Het antwoord van de anders zo behulp- en minzame C. was kort en krachtig: “Trek uw plan.”

De drie inbrekers zijn inmiddels vrijgelaten. Behoudens de snelle vorming van een regering-Di Rupo-De Wever I wordt dit de komende maanden wellicht een vaker terugkerend scenario telkens als de politie in Brussel of een van de dertien Waalse gerechtelijke arrondissementen een Roma-zigeuner arresteert. “Ik ben de enige beëdigde tolk in het hele Franstalige landsdeel”, zegt Hvzi C. “Tenminste, als ik mijn zoon en mijn dochter niet meetel. Maar zij zitten in dezelfde situatie als ik.” Vorige week woensdag stapte Hvzi zelf naar het parket. Of liever: naar meerdere parketten. Met een lange lijst klachten over achterstallige betalingen. Hij is een van de vele gerechtelijke experts die geen uitweg meer zien.

IN DE SCHULDBEMIDDELING

Hvzi C. (66) komt uit Macedonië. Hij ontvluchtte halverwege de jaren negentig het oorlogsgeweld in de Balkan en vestigde zich in Brussel, waar hij aan de slag kon als taxichauffeur. C. was een beetje overgekwalificeerd. In zijn thuisland was hij officier in het Joegoslavische leger geweest en politieman. “Het is een groot misverstand te denken dat Roma allemaal dezelfde taal spreken”, zegt Hvzi. “Er zijn in het Romanes veel dialecten. Ik spreek er zelf vier: het Erli, Bugurdži, Kalajdži en Džambazi. Deze dialecten verhouden zich tot elkaar als Portugees, Spaans, Frans en Roemeens. Ik zou u niet direct kunnen zeggen waar een eventueel bereidwillige jonge criminoloog deze talen zou kunnen aanleren. Roma vinden lezen en schrijven niet belangrijk. Romanes is een spreektaal, er zijn geen boeken, laat staan lesboeken. Er zijn, bij wijze van spreken, evenveel spellingsregels als er Roma zijn.”

Hvzi wil liever niet te veel kwijt over zijn vorig leven. Hij kreeg enkele jaren geleden inbrekers over de vloer die zijn hele inboedel kort en klein sloegen en duidelijk te kennen gaven dat verraad onder Roma niet wordt geapprecieerd. “Laat ons het erop houden dat de problematiek van rondtrekkende daderbendes ook al bestond in het Joegoslavië van maarschalk Tito. Ook in die tijd had de politie nood aan mensen die informatie wisten te vergaren over dit milieu. Ik heb zelf ook zware bedenkingen bij wat president Sarkozy in Frankrijk allemaal zegt en doet ten aanzien van de Roma, maar enkel een blinde kan ontkennen dat er met deze mensen een probleem is.”

“Ik spreek en begrijp niet alleen die vier dialecten, ik spreek ook het argot, een subtaaltje van Roma-criminelen. Ik heb de afgelopen jaren uren doorgebracht in politiekantoren, omringd door speurders die me lieten luisteren naar opnamen van telefoongesprekken. Ze verstonden niet één woord van wat er werd gezegd.”

Na wekenlang onderzoek van de cel-mensenhandel kon de federale politie in Charleroi in 2007 beslag leggen op 15 miljoen euro cash. Het was de spaarpot van een wijdvertakte bende van pooiers en zakkenrollers. “Die bende, dat weet ik nog, zette in tal van steden kinderen aan het bedelen”, zegt Hvzi C. “De bende is in beeld gebracht via telefoontap. Het was knap van de speurders dat ze het spoor wisten te volgen. Maar was ik er niet geweest, dan hadden ze niks begrepen van wat er aan de telefoon allemaal werd gezegd. Dan hadden ze nooit zo snel zulke harde bewijzen kunnen verzamelen. Door die actie zijn een aantal kindbedelaartjes van de straat gehaald. Het was een moment waarop ik dacht: ik mag eigenlijk best trots zijn op wat ik doe.”

DRUK DRUK DRUK

De loopbaan van Hvzi als beëdigd tolk-vertaler begon ooit bescheiden, als bijberoep. Sinds een jaar of tien heeft de man geen leven meer. “Ze hebben me de hele tijd nodig. Er gaat geen dag voorbij of ergens in het land worden Roma-zigeuners gearresteerd. Nu er ook zoveel over de Roma wordt gesproken, lijkt de politie het interessanter dan vroeger te vinden om er te arresteren. En zelfs al spreken de verdachten heus wel een aardig mondje Frans, Engels of Nederlands, dan nog doen ze alsof ze de politieman niet verstaan. Zo zijn inbrekers nu eenmaal.”

Je zou dan denken: gouden tijden voor Roma-tolken, zeker als er al zo weinig zijn. Hvzi C. stapte deze week niet alleen naar het parket met een klacht, maar ook naar het OCMW met een verzoek tot schuldbemiddeling.

Er valt volgens de tolk niet meteen een bedrag te plakken op wat de justitie hem nog moet. Het bedrag ligt in elk geval substantieel hoger, zegt hij, dan de afrekening die hij onlangs kreeg van de fiscus: 15.000 euro. De schuld zit verspreid over de parketten van Brussel, Charleroi, Nijvel, Bergen, Luik, Aarlen, Antwerpen, Veurne en Brugge.

“Ik moet wel eens tolken in Vlaanderen”, zegt hij. “Er zijn in Vlaanderen wel degelijk Roma-tolken, maar niet voor alle dialecten. Soms moet een verdachte worden geconfronteerd met een andere, en dan hebben ze mij weer nodig. De parketten doen allemaal hetzelfde. Je stuurt ze een factuur voor - ik zeg maar wat - 500 euro. Ze betalen even later 200 euro. Dan ga je boze brieven schrijven, en dan betalen zij nog eens 100 euro. Het is één grote soep. Je blijft maar boze brieven schrijven en aan het eind van de rit krijg je wel je geld, maar de ritten duren steeds langer.”

De parketten van Brussel, Luik en Aarlen spannen de kroon. Het hoofdstedelijke parket moet Hvzi nog een kleine 5.000 euro. Eén partieel betaalde factuur dateert van 2003. Het is niet zo dat de justitie de afrekeningen op zich betwist, de betalingen gebeuren volgens het ritme van de zoveelste boze brief. “Op de duur vind je van jezelf dat je goed bezig bent als je, drie jaar na datum, eindelijk je centjes op je rekening ziet verschijnen. Eén keer maakte ik het mee dat ik werd opgevorderd door een Brusselse onderzoeksrechter. Ik zei: ‘Ik weiger te tolken zolang jullie me niet betalen voor de vorige keer.’ De man nam zijn telefoon, fluisterde iets in de hoorn en zei: ‘Overmorgen hebt u uw geld.’ En effectief, twee dagen later hadden ze gestort. Na meer dan een jaar wachten! Het spijt me, dit is niet normaal. Het is niet normaal dat je moet meegaan in die logica van afdreigen en zeuren. Mijn besluit staat nu vast. Ik nok ermee.”

PUTTEN VULLEN MET PUTTEN

Lieselot Bleyenberg is de woordvoerster van minister van Justitie Stefaan De Clerck (CD&V) en beging ooit de vergissing om haar mobiel nummer op een website achter te laten. “Ik krijg nu voortdurend telefoon van onbetaalde gerechtelijke experts”, zegt ze. “Ze hebben alles en iedereen geprobeerd, dus proberen ze het bij mij. En wat moet je zeggen? Wij zijn op het kabinet heel erg begaan met deze problematiek, maar het is er één die we hebben geërfd.”

De afgelopen tien jaar zijn de uitgaven voor gerechtskosten in België simpelweg verdubbeld, en naarmate iedereen zich blijft verbazen over wat er allemaal niet kan in CSI Miami blijven onderzoeksrechters en speurders jaar na jaar de grenzen verleggen.

In 2008 gaf de justitie 105 miljoen euro uit aan externe experts, in 2009 daalde dat cijfer tot 94,3 miljoen. In 2009 werd wel voor 12 miljoen aan ingediende facturen simpelweg niet uitbetaald. De begroting voorzag voor dit jaar 89,5 miljoen euro voor gerechtskosten, maar onlangs berekende de Commissie voor de Modernisering van de Rechterlijke Orde (CRMO) dat daarvan op 31 mei al 60 miljoen euro was opgesoupeerd en er alweer een achterstand was van 7 miljoen euro aan achterstallige kosten bij telefoonmaatschappijen. In een persmededeling erkende minister De Clerck op 22 juni dat tegen die tijd al meer dan 60 procent van het budget besteed was. Maar: “Dit is mede veroorzaakt door betalingen van een groot gedeelte facturen van 2009.”

Jaar na jaar wordt de put dus groter, doordat eerst en vooral die van het jaar daarvoor verder moet worden gedelgd. “Intussen zijn er steeds nieuwe technieken om telefoonlijnen af te tappen of DNA-onderzoeken te doen”, zucht Bleyenberg. “Door de mondialisering krijgen onze politiediensten ook te maken met steeds meer en steeds minder bekende talen. Om dat structureel aan te pakken is een begrotingswijziging nodig, maar dat kan alleen door een nieuwe regering. Wij gaan nu onderhandelen met de telefoonoperatoren over aangepaste tarieven voor telefoontap en het retroactief opsporen van nummers. Nu is de situatie: de justitie eist en de telefoonoperator geeft. Maar de operatoren bepalen zelf hoeveel ze voor hun diensten aanrekenen.”

Er zijn geen regels voor wat een onderzoeksrechter moet stimuleren of afremmen bij het inhuren van externe expertise. De enige regulator is de slimme advocaat die achteraf op het proces aanvoert dat zijn cliënt moet worden vrijgesproken op grond van twijfel aangezien er onvoldoende DNA-tests zijn uitgevoerd en te weinig telefoonlijnen van mogelijke andere daders zijn afgetapt.

“De minister wil nu richtlijnen uitvaardigen voor correcte verhoudingen tussen het te onderzoeken misdrijf en de in te zetten middelen”, zegt Bleyenberg. “Maar ja, dat maakt de zaak niet van de mensen die nu op hun centjes zitten te wachten.”

Hvzi C. heeft zijn besluit genomen. Vanaf volgende week rijdt hij weer door Brussel met zijn taxi. “Ik heb nu vijf deurwaardersexploten op de keukentafel liggen. Want je kunt dan wel inkomsten inschrijven, zoals ik doe, de fiscus wacht niet om je erop te belasten. Dus heb ik getekend bij mijn oude baas, en dan word ik maar opnieuw taxichauffeur. Ook in die sector heb je wel eens klanten die niet betalen. Maar in verhouding is hun aantal niet te vergelijken met het ministerie van Justitie. Heel veel strafdossiers tegen georganiseerde criminaliteit bij Roma-zigeuners zullen gewoon niet meer kunnen worden gevoerd. Da’s zeer jammer. Het was niet mijn beslissing.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234