Zaterdag 27/11/2021

Dagboek van een Vietcong-dokter

'Ik ben volwassen en kan overweg met lijden, maar waarom wil ik dan nu zo graag de hand van mijn moeder die voor me zorgt, of een goede vriend, of gewoon van iemand die ik ken?'

De Vietnamese Anne Frank

Dang Thuy Tram was pas 27 toen ze stierf in de strijd tegen de Amerikaanse troepen tijdens de Vietnamoorlog, in een veldhospitaal in de provincie Quang Ngai. Vier decennia later zorgt de publicatie van haar dagboek voor opschudding in Amerika en haar thuisland.

Londen

The Independent

David McNeill

'Ik moest een blindedarmoperatie uitvoeren zonder de nodige medicijnen. Ik had slechts enkele buisjes Novocaïne, maar de gewonde soldaat gaf geen krimp. Hij bleef glimlachen en me bemoedigen. Ik zag de geforceerde glimlach op zijn lippen en ik wist hoe vermoeid hij was, ik had zo'n medelijden met hem. Ik streelde zachtjes over zijn haren. Ik zou hem willen zeggen, 'Patiënten zoals jij, die ik niet kan genezen, doen me het meeste verdriet en blijven voor eeuwig in mijn geheugen gegrift."

Zo begint het dagboek van Dang Thuy Tram, een Noord-Vietnamese legerdokter die tegen de Amerikanen vocht in de Vietnamoorlog. Ze stierf toen ze haar hospitaal verdedigde bij een Amerikaanse aanval. Het dagboek werd een fenomeen toen het dit jaar opnieuw opdook nadat het 35 jaar lang in het bezit van een Amerikaanse veteraan was geweest.

Er gingen meer dan 300.000 exemplaren over de toonbank, het werd vertaald in vele talen, er werd een tv-programma over gemaakt en bij jonge Vietnamezen veroorzaakte het een golf van vaderlandslievende nostalgie.

Volgens de lezers van het dagboek is dit het meest aangrijpende en eerlijke verslag van het conflict waarbij tussen twee en drie miljoen Vietnamezen en andere Aziaten, en 58.000 Amerikanen omkwamen. "Ze was mijn vijand, maar haar woorden breken je hart", zegt Fred Whitehurst, de voormalige soldaat die het dagboek van de verbranding redde. "Ze is de Vietnamese Anne Frank. Ik weet dat dit dagboek de hele wereld zal rondgaan."

Dr. Dang werd geboren in een rijke doktersfamilie. In 1967 nam ze vrijwillig dienst in een militair hospitaal op het slagveld van de provincie Quang Ngai in Centraal-Vietnam. Het dagboek begint in april van het volgende jaar, toen het Tet-offensief een keerpunt betekende waarna velen gingen geloven dat de oorlog tegen de communisten niet te winnen was, maar dat president Richard Nixon inspireerde tot een van de grootste luchtbombardementen uit de geschiedenis.

Toen de bombardementen het hospitaal naderden, heeft dr. Dang het in haar dagboek over steeds gruwelijker taferelen. Haar taalgebruik is afwisselend nuchter, medelevend en woedend. Vermoeid door de taak haar zwaargewonde kameraden te behandelen met aspirine en verband, schrijft ze in juni 1970: "De hond Nixon wordt steeds dwazer en gekker. Hoe weerzinwekkend! We zijn allemaal mensen, maar sommigen zijn zo wreed dat ze hun gouden boom willen begieten met het bloed van anderen." In een andere passage schrijft ze dat "de dood erg dichtbij kwam" toen de bommen "de bomen ontschorsten" en "huizen aan flarden scheurden".

Kort voor haar dood, op haar 27ste, doodden de bommen vijf van haar patiënten. Dr. Dang hielp de overblijvende patiënten en het personeel in veiligheid te brengen en vocht tegen een Amerikaanse grondeenheid die het verlaten hospitaal had aangevallen. Whitehurst: "Ze zeiden dat ze zich moest overgeven, maar ze bleef in de vuurlinie staan. Ze stierf toen ze haar patiënten en personeel beschermde, ze vocht tegen het zwaar bewapende Amerikaanse leger met een oud Chinees SKS-geweer. Ze kreeg een kogel in het voorhoofd."

Als 22-jarige FBI-medewerker bestudeerde Whitehurst documenten van de vijand. Hij stond op het punt het dagboek van Dang - "ter grootte van een pakje sigaretten" - te verbranden, toen iemand zei: "Verbrand dit niet, Fred, hier zit al vuur in." Whitehurst zegt: "Ik was zo ontroerd door zijn respect voor de vijand dat ik het bewaarde."

Later liet hij het document vertalen, samen met de andere dagboeken van Dang. "Het werd me duidelijk dat dit een heel mooi mens was. Ik dacht, 'Ik moet dit bezorgen aan haar familie'." Zo begon een vreemde en opmerkelijke reis die dit jaar eindigde toen Whitehurst "als een zoon" werd verwelkomd door de familie van zijn oude vijand en in Vietnam werd gehuldigd als een nationale ster.

Het dagboek raakt iedereen die het leest, van de huidige eerste minister Phan van Khai tot de legendarische Generaal Vo Nguyen Giap. Die laatste was verzetsleider tegen de Franse kolonialen toen Vietnam nog Indo-China was - vanaf de jaren 1940 tot de Franse terugtrekking na de nederlaag bij Dien Bien Phu - en daarna tegen de Amerikanen tot de val van Saigon in 1975. Whitehurst werd geïnterviewd door de staatstelevisie en zei dat het dagboek "toebehoort aan de hele wereld".

Op de vraag waarom hij verliefd zou worden op een vijandig soldaat, antwoordde hij: "De tranen op jouw gelaat zijn dezelfde als de tranen op het mijne. We huilen allemaal samen."

Hoewel dit niet het eerste gepubliceerde Vietnamese oorlogsdagboek is, zeggen vele Vietnamezen dat het verhaal van dr. Dang aanslaat bij jonge mensen omdat het gaat over menselijke emoties en niet gekleurd is door regeringspropaganda. Een groot deel van de officiële Vietnamese geschiedenis van het anti-Amerikaanse conflict bejubelt de heroïsche opofferingen van trouwe communistische strijders die immuun zijn voor angst, haat en de hunker naar liefde die alle soldaten ervaren.

Dr. Dang spreekt soms de taal van een hopeloos verliefde tiener die de mysterieuze 'M.' wanhopig mist, maar ook de taal van een vurig revolutionair die de woorden van 'Oom Ho', de Vietnamese communistenleider Ho Chi Minh, en Lenin in herinnering brengt: de revolutionair is iemand met een rijk hart dat gevuld is met liefde. "Ik ben al zo."

Nguyen Duc Tinh, een radiopresentator in Hanoi, zegt: "Ze schrijft eerlijk over haar gevoelens, en ondanks alles hield ze van mensen. Het komt recht uit haar hart. Ik denk dat vele jonge Vietnamezen onder de indruk zijn door de manier waarop ze haar leven wilde geven. Ik hoop dat mensen over de hele wereld het zullen lezen en zo de waarheid over de Vietnamese oorlog zullen begrijpen."

De laatste episode in het dagboek is enkele dagen voor de dood van dr. Dang geschreven en klinkt zeer aangrijpend: "Ik ben volwassen en kan overweg met lijden, maar waarom wil ik dan nu zo graag de hand van mijn moeder die voor me zorgt, of een goede vriend, of gewoon van iemand die ik ken? Kom alsjeblief naar me toe en hou mijn hand vast wanneer ik me eenzaam voel, hou van me en geef me de kracht om de moeilijke weg die voor me ligt te bewandelen."

De jongste telg van de familie Dang, Kim Tram, krijgt aanvragen voor de vertaling van het dagboek in het Engels, Japans, Koreaans, Chinees en Frans. Volgende maand reist ze samen met haar moeder naar de VS om er de dagboeken van dr. Dang op te halen aan de Texas Tech universiteit. Ze was pas veertien toen haar zus stierf en zegt dat ze haar herinnert als een "vriendelijk en kwetsbaar" persoon. Ze voegt eraan toe: "Ik wist niet dat haar leven zo moeilijk en gevaarlijk was. Ik wist wel dat ze verlangde naar onze ouders, naar ons huis in Hanoi. Maar nu ik haar woorden heb gelezen, kan ik haar eenzaamheid echt voelen." Kim Tram zegt dat ze dankbaar is dat ze Fred Whitehurst heeft ontmoet. "Ik vind hem een vriendelijk, eerlijk en erg diepzinnig man. Ik heb veel respect voor hem. En ik mag hem graag."

En de man die de dagboeken al die jaren in handen had, vraagt zich af of de wereld intussen is veranderd. "Op een dag maakt een Iraakse moeder hetzelfde mee als moeder Dang. Waarom zitten we in Irak? Ik weet het niet. Wanneer je een oorlog begint, moet die gebaseerd zijn op de waarheid; het is verkeerd om jezelf te verrijken met het bloed van andere mensen. Ik ben een overtuigd Republikein, maar onze president had niet de moed om naar Vietnam te trekken. Hij stuurde zijn papa. Je begrijpt pas de platheid van de oorlog wanneer je er geweest bent, wanneer het bloed van een vriend op jou is gespat."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234