Dinsdag 25/02/2020

Vliegtuigcrash Iran

Dacht Iran dat de Amerikaanse aanval was begonnen? Dit weten we tot nu toe over de vliegramp

Een onderzoeker overschouwt lijkzakken met de gevonden slachtoffers.Beeld AP

Over de oorzaak van de vliegramp met een Oekraïens toestel in Iran, waarbij alle 176 inzittenden om het leven kwamen, bestaat nog veel onduidelijkheid. Wat weten we wel tot nu toe? Een overzicht.

Vliegtuig net na vertrek neergestort

Enkele minuten nadat woensdagochtend (2.38 uur Belgische tijd) een Boeing 737-800 van Ukraine International Airlines opsteeg vanaf de luchthaven van de Iraanse hoofdstad Teheran, crashte het toestel. Alle 176 inzittenden kwamen daarbij om het leven. Aan boord zaten onder meer 82 Iraniërs, 63 Canadezen (van Iraanse afkomst), 10 Zweden en 10 Oekraïners (onder wie 9 bemanningsleden). Het vliegtuig had als bestemming de Oekraïense hoofdstad Kiev.

Oorzaak

Over de oorzaak kan nog niets met zekerheid worden vastgesteld. Verschillende landen, waaronder de VS, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Nederland, zeggen over inlichtingen te beschikken dat het vliegtuig met een raket is neergehaald.

De VS beschikken over militaire satellieten, sensoren en geavanceerde radars die het afschieten van een luchtdoelraket kunnen waarnemen. Ook kunnen de VS de Iraanse militaire communicatie afluisteren. Amerikaanse functionarissen zeggen dat uit satellietgegevens blijkt dat de Boeing twee minuten in de lucht was toen twee luchtdoelraketten werden afgevuurd. Daarna was in de buurt een enorme ontploffing te horen. Er zijn ook berichten dat delen van de luchtdoelraketten zijn gevonden in de omgeving, maar dat is niet bevestigd.

Daarnaast zijn er videobeelden, naar buiten gebracht door onderzoekscollectief Bellingcat, die erop wijzen dat het vliegtuig in de lucht door een projectiel is geraakt.

De Iraanse burgerluchtvaartautoriteit ontkent met grote stelligheid dat het toestel is neergehaald. Volgens het hoofd van de burgerluchtvaartdienst, Ali Abedzadeh, is dit zelfs “wetenschappelijk onmogelijk”. Iran beweert dat een technische fout de reden is van de crash.

Wat zeggen luchtvaartdeskundigen?

Ook zij noemen het een zeer waarschijnlijk scenario dat de Boeing uit de lucht is geschoten. De video’s die circuleren van de ramp, zouden dit bevestigen. “Er is plotseling iets gebeurd”, zegt Joris Melkert, docent luchtvaarttechniek aan de TU Delft. “Op de radarbeelden zie je dat het vliegtuig is gestart, dat het opstijgt maar dat kort daarna alles abrupt stopt. Er is plotseling niets meer. Dit duidt op een raketinslag. Als er een technisch probleem zou zijn geweest met het toestel, bijvoorbeeld doordat de motoren stoppen, dan zou je zien dat het nog gewoon doorvliegt. Het wordt dan een zweefvliegtuig. Op de radar zou je dan moeten zien dat het daalt. Maar dat zie je niet.”

Spanningen

Hoewel uit informatie van de inlichtingendiensten zou blijken dat de raket waarschijnlijk niet met opzet is afgevuurd, komt de verdenking op een moment dat de spanningen tussen Iran en de Verenigde Staten hoog zijn opgelopen. Aanleiding hiervoor is de luchtaanval die vorige week in opdracht van de Amerikaanse president Donald Trump plaatsvond in de Iraakse hoofdstad Bagdad. Daarbij kwam de bekende Iraanse generaal Qassem Soleimani om het leven. Als vergelding vuurde Iran dinsdagnacht – enkele uren voor de vliegtuigcrash – nog zo’n vijftien raketten af op twee Amerikaanse luchtmachtbases in Irak.

Luchtruim niet gesloten ondanks dreiging

Omdat de Amerikaanse president Trump had gedreigd 52 doelwitten aan te vallen als de Iraniërs zouden toeslaan, waaronder diverse in Teheran, zette Iran zich schrap. Maar na de Iraanse raketaanval op twee Amerikaanse bases in Irak werd het luchtruim niet gesloten. Hoewel de Amerikaanse luchtvaartdienst FAA zondag al waarschuwde voor het gevaar dat burgervliegtuigen liepen, waren de luchthavens gewoon open.

“Er is een volledige coördinatie tussen de luchtverdediging en de burgerluchtvaart”, verklaarde Ali Abedzadeh, het hoofd van de Iraanse luchtvaartautoriteiten. Kortom: Iran vond zo’n vergaande maatregel niet nodig. Pikant is dat de FAA ervoor waarschuwde dat burgervliegtuigen voor militaire toestellen konden worden aangezien. Mogelijk heeft de Iraanse luchtverdediging de Boeing aangezien voor een Amerikaans gevechtsvliegtuig en direct ingegrepen.

De kans was immers groot dat, als de VS woensdag de Iraanse raketaanval zouden vergelden, er Tomahawk-kruisraketten zouden worden ingezet tegen doelen in en rond Teheran. Dacht de Tor -M1-eenheid om 6.12 uur dat de Amerikaanse aanval was ingezet? Melkert: “Wellicht is er in paniek gereageerd. Je bent als militair al uren op. Je bent op van de zenuwen. Op je radarscherm zie je dan plotseling iets bewegen. Technisch gezien is dit een realistisch scenario van wat er toen is gebeurd.”

Zwarte dozen

De zwarte dozen van de vliegtuigen worden vrijdag uitgelezen. De informatie is cruciaal om de oorzaak van de ramp te achterhalen. Het onderzoek kan volgens Teheran een tot twee jaar duren. De Iraanse regering zegt dat het mogelijk Rusland, Canada, Frankrijk of Oekraïne om hulp vraagt. Ook de Verenigde Staten zijn formeel uitgenodigd om deel te nemen aan het onderzoek.

De Oekraïense president Volodimir Zelenski heeft aangekondigd dat Oekraïne een onderzoeksteam naar de plek van de ramp stuurt. “Onze prioriteit ligt bij het vinden van de waarheid en de verantwoordelijken voor deze afschuwelijke catastrofe”, aldus Zelenski.

In de luchthaven Boryspil buiten Kiev is een gedenkplaats opgericht voor de bemanning van de vlucht van Ukraine Airlines.Beeld Photo News

MH17

De Canadese premier Justin Trudeau heeft donderdag met Nederlands premier Mark Rutte gebeld om te vragen naar zijn ervaringen rond vlucht MH17 van Malaysia Airlines, die in juli 2014 boven oorlogsgebied in het oosten van Oekraïne werd neergeschoten. Alle 298 inzittenden, onder wie bijna 200 Nederlanders, kwamen om het leven. Uit internationaal is toen gebleken dat de Buk-raket afkomstig was van een Russische legerbasis. Rutte heeft aangeboden om expertise en informatie te delen.

Boeing

De crash in Iran is een nieuwe tegenslag voor vliegtuigbouwer Boeing. Alle toestellen van het nieuwe type 737 MAX staan sinds maart 2019 aan de grond na twee fatale crashes binnen een half jaar die onder meer zijn veroorzaakt door technisch falen.

De Boeing 737-800 van Ukraine International Airlines, die woensdagochtend crashte, was slechts drie jaar oud.

Volg alle updates hieronder in deze liveblog. Download onze app en krijg een melding bij belangrijke updates ›

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234