Zaterdag 23/01/2021

Daar zijn de Duitsers weer

De beladen context van net na 1945 bestaat nog altijd. Tot op de dag van vandaag voetbalt Duitsland niet alleen tegen andere nationale elftallen maar ook tegen zijn eigen nationale geschiedenis. Ook nu nog, op dit EK 2008

Na de 1-0-nederlaag tegen Kroatië in de eerste ronde van dit EK had niemand het verwacht, maar Duitsland speelt de finale tegen Spanje. Niet het sprankelende Portugal of het zichzelf bewierokende Oranje. Wel Duitsland. Opnieuw Duitsland. Weer Duitsland. Duitsland heeft misschien niet de beste, maar wel de sterkste ploeg van het continent.

Door Walter Pauli

Eindeloos vaak zal weer de wijsheid van de Britse voetbalcommentator en ex-spits Gary Lineker herhaald worden: "Football is a simple game: 22 men chase a ball for 90 minutes and at the end, the Germans win." Volgens anderen: "Football is a game played by 22 people for 90 minutes and in the end the Germans win", of "A football match lasts 90 minutes and in the end, the Germans win". Er is één constante: 'The Germans win'.

Nu hebben de Duitsers tegen de Spanjaarden natuurlijk geen gewonnen spel. Integendeel, in dit tornooi haalde het elftal van Luis Aragones een hoger niveau dan de Duitsers, en op het gelijkspel tegen de Italianen na legden de Spanjaarden veel meer continuïteit in hun prestaties.

Toch onderschat niemand de Duitsers. Niet omdat deze ploeg zoveel vedetten bevat, of omdat het Duitse spel imponeerde. Duitsers respecteert men omdat het Duitsers zijn.

De Brazilianen (vijf) en Italianen (vier) wonnen wel meer wereldbekers dan de Duitsers (drie), maar gecombineerd met de EK's (de Duitsers wonnen er vier) is er geen enkel elftal dat zo zijn stempel op grote toernooien drukte als Die Mannschaft.

Het eerste WK dat de Duitsers wonnen, was nog atypisch. Het waren de laatste jaren van de oertijd van het voetbal: nog geen Europees clubvoetbal, de Engelsen die zich pas sinds 1950 verwaardigden op een WK aan te treden. Het waren ook de eerste jaren van de wederopbouw, jaren ook dat Duitsland amper over mannen beschikte - die waren met miljoenen achtergebleven in de Russische steppen. Het was het land waarover Marlène Dietrich al rouwend zong:

Sag wo die Soldaten sind,

wo sind sie geblieben?

Sag wo die Soldaten sind,

was ist geschehen?

(...)

Sag mir wo die Gräber sind,

wo sind sie geblieben?

Sag mir wo die Gräber sind,

was ist geschehen?

Zo was het in 1954, toen voor de eerste keer na de Tweede Wereldoorlog het Duitse nationale elftal een WK-eindstrijd haalde. Aanvoerder Fritz Walter had als infanterist de inval in Frankrijk meegemaakt, voor hij aan het Oostfront in Russische krijgsgevangenschap belandde. Zijn broer en teamgenoot Ottmar Walter werd zwaar gekwetst toen hij diende bij de Kriegsmarine. Rechtshalf Max Morlock en doelman Toni Turek hadden in de Wehrmacht gediend. Ook in de Roemenië geboren stopper Jupp Posipal ontving na de oorlog een brief van zijn moeder: "Blijf in Duitsland", want "wij Rumäniendeutschen" worden naar de Sovjet-Unie in dwangarbeid gesleept. Trainer Sepp Herberger had het elftal onder het nationaal-socialisme geleid, bleef op post ondanks alle door de nazi's opgelegde zuiveringen van zijn spelerskern, maar werd tijdens de denazificatie slechts als 'Mitlaufer' aangeduid.

Gelukkig voor Duitsland werd dat WK in Zwitserland gespeeld, op neutraal terrein. En verliep de finale tegen Hongarije, in de jaren 40 een bondgenoot van de asmogendheden. De Hongaren waren de beste ploeg, stonden na acht minuten 0-2 voor, maar toch wonnen de Duitsers in 'het wonder van Bern', met een laat maar historisch doelpunt van Helmut Rahn.

Lineker was in 1954 nog niet geboren, maar het klopte al: and in the end, the Germans win. Wat hun niet lukte in de oorlogen, konden ze wel in de voetbalsport. En het doelpunt van Rahn markeerde het begin van het Wirtschaftswunder: de heropbouw van een land, niet alleen materieel, maar ook spiritueel: een herwonnen zelfvertrouwen, zelfs een zelfbewustzijn. 'Wir sind wieder wer' - wij zijn weer iemand. En dat geen tien jaar na de Götterdämmerung van 1945.

Maar de beladen context van toen bestaat nog altijd. Tot vandaag. Duitsland voetbalt niet alleen tegen directe tegenstanders, andere nationale elftallen. Altijd en overal zal Duitsland ook tegen zijn eigen nationale geschiedenis spelen. Nu nog altijd, op dit EK 2008. Groep B, met Duitsland, gastland Oostenrijk, Kroatië en Polen werd prompt omgedoopt tot 'de Anschluss-groep'.

Zo was het vroeger ook. De extra bitterheid in de duels tussen Oranje en Duitsland heeft natuurlijk te maken met dat opgeklopte 'trauma' van het WK 1974, maar dieper speelt natuurlijk ook het bombardement op Rotterdam mee, de hongerwinter 44-45, de slag bij Arnhem, zelfs de jodenvervolging. Een collectief trauma uit het Nederlandse verleden stopt niet als heel Nederland zich in een stadion of voor het tv-scherm verzamelt.

De echte Duitse succesperiode begint pas in 1966. Herberger was in 1964 opgevolgd door Helmut Schön - pet, pijp - en die bouwde zijn ploeg rond de vroeg kalende spits Uwe Seeler (1936) en een jonge kern van Bayern München. Nu is dat een Europese topclub, toen een nieuwkomer. Bayern München slaagde er pas aan het einde van het seizoen 1965-1966 promotie naar de 1. Bundesliga af te dwingen, met piepjonge talenten Franz Beckenbauer (°1945) en Gerd Müller (°1944). Eén jaar later doelman Sepp Maier (°1945) erbij.

De andere ploeg waaruit Schön selecteerde, was Borussia Dortmund: doelman Horst Tilkowski (die later de duimen legde voor Maier), en aanvallers als Sigi Held, Reinhard Libuda en Lothar Emmerich, al zouden de laatste twee pas op het WK 1970 volledig tot ontbolstering komen.

In 1966 waren de wonden van de Tweede Wereloorlog al meer geheeld. Maar fel gevochten werd er wel: de Engelse 4-2-thuiszege in de finale, na verlengingen, kwam er pas na een onterecht doelpunt van Geoff Hurst. De bal botste via de dwarslat op (maar niet over) de lijn en terug het veld in. De lijnrechter zag het anders.

Toch betekende dit verlies voor Duitsland het begin van een wonderlijke succesreeks. Tussen 1966 en 1982 speelden de Duitsers voortdurend een hoofdrol op internationale toernooien. De enige uitzonderingen waren 1968 (toen Joegoslavië de Duitsers al in de voorronde verraste) en 1978 (toen Arie Haan Nederland naar de finale knalde). Maar voor de rest? WK 1970: Duitsland in de halve finale. EK 1972: Duitsland winnaar. WK 1974: Duitsland winnaar. EK 1976: Duitsland verliezend finalist (de Panenka-strafschop!). EK 1980: Duitsland winnaar. WK 1982: Duitsland verliezend finalist (van het Italië van Paolo Rossi).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234