Maandag 26/09/2022

AnalyseCoronacijfers

Daar is het coronavirus weer. Kan de zomervakantie in het water vallen?

null Beeld Eric de Mildt
Beeld Eric de Mildt

Net wanneer iedereen het vizier op de zomervakantie richt, duikt plots een mogelijke kaper voor de kust op: stijgende coronacijfers. Staan we dicht bij een nieuwe golf, of valt het allemaal best mee?

Pieter Gordts

Staan we voor een zomergolf?

Dat weten we niet. “Dat het aantal gevallen nu stijgt, in een periode waarin we eigenlijk weinig testen doen, doet vermoeden dat we voor een golfje staan”, zegt infectiologe Erika Vlieghe (UZ Antwerpen). “Al kan het ook om een korte verhoging of soort van plateau gaan.”

Kortom, we kunnen de recente knik in de cijfers nog niet volledig verklaren. Want het staat wel vast dat de curves een knik omhoog vertonen. Voor het eerst sinds eind maart stijgt het aantal besmettingen. Tussen 1 juni en 7 juni telde gezondheidsinstituut Sciensano dagelijks gemiddeld 1.357 nieuwe coronabesmettingen. Dat is 3 procent meer dan in de week voordien. Ook aan de lange daling in het aantal ziekenhuisopnames lijkt een einde gekomen te zijn. Tussen 3 juni en 9 juni werden gemiddeld 55 mensen opgenomen in het ziekenhuis. Dat is 6 procent meer dan voordien.

Wat is de oorzaak van de stijgende cijfers?

Een combinatie van factoren speelt mee. Eerst en vooral zijn zo goed als alle voorzorgsmaatregelen de jongste tijd afgebouwd. Het verdwijnen van het mondmasker op het openbaar vervoer op 23 mei was zowat de laatste verdedigingslinie die wegviel. “Daarnaast herleeft het sociale en culturele leven”, zegt Vlieghe. “Bovendien is het contact tussen mensen opnieuw nauwer: heel wat mensen geven opnieuw een knuffel of kus.”

Op dat bedje van onvoorzichtige contacten hebben de twee laatste omikronvarianten, BA.4 en BA.5, steeds meer vrij spel. “Ik denk dat het wel veilig is om aan te nemen dat deze stijging aan deze varianten te wijten is”, zegt viroloog Marc Van Ranst (KU Leuven). “Wat wij zien, ligt in lijn met andere landen zoals Portugal, waar ze eerder al een piekje in de besmettingen zagen door deze twee varianten.”

De twee nieuwe varianten worden daarin steeds minder tegengehouden door de vaccins. Voor alle duidelijkheid: ze bieden nog altijd bescherming, maar hun effectiviteit neemt af naarmate de tijd vordert. “Zeker wat betreft de bescherming tegen een infectie is dat het geval”, zegt Dirk Ramaekers, hoofd van de Taskforce Vaccinatie. “De vaccins blijven beter hun werk doen als het gaat over het vermijden van een ernstige besmetting die leidt tot een ziekenhuisopname.”

Moet iedereen opnieuw een prik krijgen?

Daar lijkt het steeds meer op. Zo vroeg de Vlaamse overheid deze week aan de vaccinatiecentra om zich paraat te houden tot aan het einde van het jaar. Binnen de twee weken moeten ze kunnen opschalen voor een grote terugkeeractie. Echt verbazen doet dat niet: de Taskforce Vaccinatie hield bij het opstellen van haar plannen in februari sowieso al rekening met een tweede boosterprik.

Voor alle duidelijkheid: dit is nog niet officieel afgeklopt. Net zomin is het duidelijk hoe zo’n eventueel terugkeermoment er dan zou uitzien. Veel vragen liggen open: welke leeftijdsgroepen worden teruggeroepen? In welke periode zal dat gebeuren? Maar ook: welk vaccin gebruiken we voor de tweede boosterprik?

Zowel Pfizer als Moderna hebben momenteel studies naar een zogenaamd omikronvaccin lopen. De goedkeuring door het Europees geneesmiddelenagentschap (EMA) wordt in september verwacht, net het moment dat Vlaanderen zich lijkt warm te lopen voor een tweede boosterprik.

“Stel nu dat de resultaten van de studies halverwege september komen, dan kan het dat we de tweede boostercampagne met twee weken uitstellen”, zegt Ramaekers. “Al wordt het verschil met het vaccin dat we nu al hebben – en mits een booster die goed werkt – wellicht niet gigantisch. Vergelijk het met twee generaties iPhones: ze kunnen hetzelfde, maar de nieuwste is net dat tikkeltje beter.”

Dwingen de stijgende cijfers nieuwe maatregelen af?

Zo’n vaart lijkt het vooralsnog niet te lopen. De politiek beweegt niet in die richting. Ook viroloog Steven Van Gucht (Sciensano) zegt onomwonden “zich geen al te grote zorgen te maken”. Van Ranst is al een stukje voorzichtiger, maar denkt dat we “door volop in te zetten op ventilatie en zonder al te veel maatregelen” door deze fase raken. Vlieghe is het behoedzaamst. “Er is lang de indruk gewekt dat corona voorbij is. Dat is niet het geval. We moeten waakzaam blijven en de cijfers goed in het oog houden.” Loopt het aantal besmettingen of hospitalisaties plots wel fel op, dan moeten er wat haar betreft gradueel maatregelen komen. Maar ook pas dan.

Wat echter niet kan wachten volgens Vlieghe, is een betere bescherming van de meest kwetsbare patiënten, bijvoorbeeld voor de 80-plussers. Zij krijgen sinds eind mei het aanbod om een tweede booster te laten zetten. Volgens Vlieghe zou het slim zijn om een begeleidende campagne op te zetten om het nut van zo’n booster te verduidelijken. Vlaams minister van Welzijn Hilde Crevits (cd&v) heeft geen plannen in die richting. “Ongeveer 300.000 80-plussers hebben een uitnodiging gekregen”, zegt ze. “Daarvan zijn al meer dan 200.000 mensen ingepland om hun booster te krijgen of hebben die al gehad. De woon-zorgcentra zitten nog niet in die cijfers, maar daar zien we telkens een hogere bereidheid tot vaccinatie.”

Is Vlieghe dan te voorzichtig? “Neen. Zelfs de kleinste stijging van het aantal hospitalisaties heeft al een serieuze impact op het gezondheidssysteem. Ons ziekenhuis (het UZ Antwerpen, PG) ligt eigenlijk al vol. Er is nog steeds maar weinig buffer om zelfs een golfje op te vangen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234