Donderdag 20/01/2022

Daar is die rotvakantie weer

Vechtscheiden doet lijden. Tijdens de vakantie barst het getouwtrek om de kinderen helemaal los. 'Ex-partners kunnen elkaar dan makkelijk saboteren. Gewoon de identiteitskaart van het kind 'vergeten' en de ex kan niet met de zoon het vliegtuig in.' De kinderen zijn de dupe: naar hun zorgeloze zomer kunnen ze fluiten.

Het is zomer en dus heeft hij het weer razend druk. "Helaas wel", zucht Frederik Swennen, hoogleraar familierecht aan de Universiteit Antwerpen en advocaat. In juli en augustus heeft hij - zoals tijdens alle schoolvakanties - de handen vol met gescheiden vaders en moeders die gegijzeld worden door het pestgedrag van hun ex. "Gescheiden ouders kunnen elkaar zo makkelijk saboteren tijdens de grote vakantie. Het is verschrikkelijk."

De voorbeelden die Swennen aanhaalt, zijn hallucinant. "Ouders spreken af om de kinderen te 'wisselen' op de luchthaven. Vader staat klaar om met zijn kroost naar Kreta te vliegen voor een zonvakantie en dan geeft moeder doodleuk koffers vol skikleren mee. Of de medicatie van de dochter is helaas in de badkamer achtergebleven. Of mevrouw is de identiteitskaarten vergeten in de rugzak te stoppen. Dat kan de vader zelfs niet met zijn kinderen het vliegtuig in en valt de vakantie helemaal in het water. Ik verzeker je: dat zijn telkens kleine drama's."

Wat Swennen ook al heeft meegemaakt: "Moeder staat in de hal van de luchthaven te wachten op haar kinderen die met de vader op reis zijn geweest. Laat die even weten over de telefoon dat hij zijn vlucht heeft gemist en een weekje langer in Italië blijft."

Vakantieperiodes zijn voor gescheiden ouders en hun kinderen vaak één langgerekte ruzie. De boosheid en het verdriet om de (niet-verwerkte) scheiding spelen op, de machtsspelletjes gaan loos en het getouwtrek om de kinderen bereikt een dramatisch dieptepunt. "Elke dag kan er wel een nieuw conflict ontstaan", zegt Swennen. "Er is altijd wel een aanleiding. Moet het kind nu al met zijn stiefbroers en -zussen op reis? En meteen zo lang? Is dat verre Afrikaanse land niet veel te gevaarlijk voor zo'n jong kind? Wie moet het chirokamp betalen? En die nieuwe rugzak?" Swennen kijkt nergens meer van op. Niet van de trivialiteiten waarover ex-partners keet schoppen, niet van het kinderachtige getreiter waarmee ze elkaar de duvel aandoen en waarvoor ze zijn hulp inroepen.

Ondergaan en negeren

"Juridisch valt tegen dat gepest nochtans niet veel te doen", zegt Swennen. "Ouders moeten voor de vakanties, net als voor de schoolperiodes, een omgangsregeling voor de kinderen uitwerken. Die moet door de rechter bekrachtigd worden. Als je weigert om je kind over te dragen op het afgesproken tijdstip, bega je een misdrijf en daarvoor kun je veroordeeld worden. Daarvoor spannen we vaak genoeg een kortgeding in. Maar tegen kleine pesterijen is weinig te beginnen. Je kunt een proces verbaal laten opstellen wanneer je ex weer maar eens de paspoorten 'vergeet' mee te geven. Maar wat ben je daarmee? Dat pv voeg je toe aan het dossier en je hoopt dat de rechter daar rekening mee houdt wanneer de vakantieregeling herbekeken zou worden. Maar weinig rechters zijn geneigd om dat te doen. Ze weten ook dat het pesten meestal in twee richtingen gaat."

Swennen raadt zijn cliënten daarom aan om het getreiter koelbloedig te ondergaan. "Want wat wil de pester? Dat je schade lijdt en je frustratie daarover uit. Dan pas kan hij er plezier aan beleven. Als je het getreiter negeert, is er niets aan. En meestal stopt het na verloop van tijd dan ook."

Veel onheil kan voorkomen worden als ouders meteen bij de scheiding goeie afspraken maken. Swennen helpt hen daarbij. "Ik geef mensen die op scheiden staan huiswerk mee voor ik een vakantieregeling met ze opstel. Ik vraag ze om goed na te denken over de opvoedkundige principes die ze belangrijk vinden. Veel mensen zien een buitenlandse vakantie bijvoorbeeld als een luxeproduct en willen niet in een opbod stappen dat rotverwende kinderen voortbrengt. Daarom spreken ze een maximaal aantal buitenlandse reizen per jaar af. Waar ook veel discussies over ontstaan, is de vraag of tieners al oud genoeg zijn om er alleen met vrienden op uit te trekken. Als ouders dat soort knelpunten doorgesproken hebben vóór de vraag effectief rijst, vermijden ze hoogoplopende ruzies."

Letterlijk alles wat ze maar willen, kunnen ouders vastleggen op papier. Naar welke landen mogen de kinderen op reis en vooral ook naar welke niet? Hoe vaak en op welke manier houden de kinderen contact met de ouder thuis? Wie mag bij het kind zijn op vakantie? Swennen: "Ouders leggen soms vast dat de nieuwe partner niet mee mag als de kinderen die nog niet goed kennen. Dat is een gezond principe. Misschien is het even slikken voor de ouder met die nieuwe vriend of vriendin, maar het komt de kinderen wel ten goede als ze aan de situatie kunnen wennen." Hoe beter mensen communiceren en hoe meer goodwill ze tonen, hoe prettiger voor de kinderen. "Uit psychologische studies weten we dat kleintjes best niet te lang bij de primaire ouder weg zijn, dat is de ouder bij wie het kind tijdens de schoolperiodes meestal verblijft. Een goeie vuistregel is: niet meer dagen dan zijn leeftijd in jaren. Een kind van zeven jaar dat in hoofdzaak bij de moeder woont, gaat best niet langer dan zeven dagen onafgebroken met de vader weg. Dan komt het bij voorkeur een weekend terug naar zijn mama voor de papa er eventueel opnieuw mee vertrekt."

Tot slot benadrukt Swennen dat het elk jaar puzzelen blijft met agenda's. "Zelfs al zijn ouders het in grote lijnen eens over de principes. Wat daarom minimaal in iedere vakantieregeling zou moeten staan, is het engagement om al in de eerste week van januari - dus vroeg genoeg - samen rond de tafel te gaan zitten om de zomer te plannen."

Speelbal van dienst

Dat veel kinderen zich met name tijdens de zomermaanden de speelbal voelen van hun gescheiden ouders, ervaart Lut Celie iedere dag. Ze is psychotherapeute en begeleidt in het centrum De Bleekweide in Sint-Amandsberg tientallen jongeren die met zichzelf en het leven in de knoop zitten. "Laatst had ik nog een jongen van dertien bij me. Die zei me anderhalve maand voor de vakantie al dat hij wou dat het maar zo snel mogelijk september was. Zo erg keek hij op tegen 'die rotzomer' en het geruzie van zijn ouders. Zijn vader en zijn moeder zijn een jaar geleden gescheiden en hebben allebei een nieuwe partner. Hij heeft een stiefzusje bij zijn vader en twee nieuwe zusjes via de nieuwe vriend van zijn mama. Hij moet de scheiding nog verwerken, maar nu al wordt van hem verwacht dat hij de nieuwe situatie omarmt en in die nieuwe gezinnen op vakantie gaat. Dat kan hij niet aan. Dat is schrijnend en helaas is dat het verhaal van velen."

Celie: "Ouders verwachten vaak te veel. Niet dat ze hun kinderen altijd hun zin moeten geven, maar ze houden er beter wel rekening mee dat het vaak jaren duurt voor de scheiding echt definitief wordt in het hart en het gevoel van hun kinderen. Ze blijven lang hopen dat hun ouders toch weer samen komen. Het is een heel proces van afscheid nemen waar ze door moeten en dat heeft veel zorg en aandacht nodig. In die omstandigheden is het niet evident om op vakantie op een kamer te slapen met twee meisjes die je amper kent.

"Vakantie zou een periode moeten zijn van zorgeloosheid, van ontspannen en opnieuw verbinding maken met elkaar. Een tijd waarin je bestendigt dat je elkaar graag ziet. Als kinderen zich na een scheiding niet veilig voelen bij (een van) hun ouders, lukt dat niet. Het ergste is natuurlijk als ouders gaan vechten en na de scheiding geen goed woord meer voor elkaar over hebben. Als ze hun ex het liefste zouden willen schrappen uit hun leven en dat van hun kinderen. Ik sprak gisteren met een jongen van tien. Hij zei me: 'Ik ben slim genoeg om te weten wat ik wel en niet mag zeggen bij mijn papa en wat wel en niet bij mijn mama.' Dat is toch verschrikkelijk! Dat je tijdens de vakantie niets mag vertellen over je leven met die andere ouder thuis. Dat je altijd maar je woorden moet inslikken. Dat is zeer belastend voor zo'n kind."

Celie benadrukt dat het bij een groep van gescheiden ouders ook wel goed gaat. "Dat kan als de ouders de scheiding goed hebben aangepakt, als ze telkens weer in overleg gaan en proberen om voor iedereen een vakantie op maat te plannen. Kinderen genieten er vaak ook gewoon van dat ze twee keer op reis mogen in een zomer. Maar het loopt ook zo vaak verkeerd. Waar kinderen het het allermoeilijkste mee hebben bij een vechtscheiding, is dat hun ouders elkaar niet meer respecteren, dat er voortdurend conflicten zijn en dat het ouderschap niet meer wordt opgenomen. Ouders gaan bijvoorbeeld tegen elkaar opbieden. Gaan ze met mama naar Frankrijk, dan neemt papa ze mee naar Griekenland. Of ineens mag alles en worden alle regels overboord gegooid. Er zijn therapeuten die dat een vorm van emotionele verwennerij en zelfs misbruik noemen.

"Kinderen verlangen eigenlijk niet zo heel veel op vakantie. Ze willen bovenal dat mama en papa hen heel hard het gevoel geven dat ze hen doodgraag zien. Dat doe je niet door ze te overladen met cadeaus, maar door gewoon tijd voor ze te maken, door gezelschapsspelletjes te spelen, door samen te genieten en toffe dingen te doen. Door naar je kinderen te luisteren, aandacht te hebben voor hun behoeftes en ze zichzelf te laten zijn."

Zeker pas gescheiden ouders willen hun kinderen tijdens hun verlof het liefst zo vaak en zo dicht mogelijk bij hen. Daarbij raakt de agenda van zoon of dochter zelf snel ondergesneeuwd, waarschuwt Celie. Kinderen willen op kamp, tieners willen een vakantiejob doen of gewoon wat rondhangen met hun vrienden. Ouders sleuren ze mee van de ene vakantie naar de andere. "Er zijn er die erin slagen om voor zichzelf op te komen en op tafel te kloppen, maar heel veel kinderen en pubers kunnen dat ook niet. Na een scheiding schieten kinderen vaak in extreem aanpassingsgedrag. Ze proberen altijd lief te zijn voor de beide ouders en die zo weinig mogelijk tegen te spreken of dingen in de weg te leggen. Ze laten hun eigen leefwereld liggen. Een jongen van zeventien vertelde me hoe hij vroeger lid was van twee sportclubs, maar daarmee moest stoppen omdat hij zo vaak tussen zijn vader en zijn moeder moest wisselen. Zijn ouders zijn gescheiden toen hij negen was. Langzaam verwaterde het contact met zijn vrienden. Hij keerde zich in zichzelf. Hij paste zich volledig aan aan wat zijn vader en zijn moeder van hem verlangden. 'Hoe minder last ze van me hebben, hoe beter', dacht hij. Tot hij helemaal het gevoel had niets meer te zijn of te betekenen. Ze hebben hem van een brug mogen halen, hij stond klaar om te springen."

De mamadoos

Het kan ook anders en dat bewijst het verhaal van Katrien. Sinds december is ze niet meer samen met de vader van haar vijfjarige dochter Louise. Haar ex-man is twee weken geleden vertrokken voor een vakantie van zeventien dagen in de Provence. Zijn nieuwe vriendin en haar twee kinderen van elf en zes zijn mee. "Ik vond zeventien dagen véél te lang", vertelt ze met trillende stem. "Louise was nog nooit meer dan drie dagen bij me weg geweest. Maar mijn ex zette me voor het blok. Korter weggaan wilde hij niet. Ofwel ging Louise zo lang mee, ofwel bleef ze thuis. Maar dan zou hij haar wel inpeperen dat ze van mij niet mee mocht. Dat wilde ik zeker niet. Ik wilde vooral ook niet dat mijn dochter het gevoel zou krijgen dat haar papa haar niet meer wil zien. Dat zou haar kraken. Dan zou ze zich afvragen of zij misschien iets verkeerds heeft gedaan. Want vakantie is toch leuk! Dat weet ze heel goed van vroeger, toen wij als gezin weggingen. Ze zou niet begrijpen waarom ze daar nu niet bij zou mogen zijn."

Katrien is nog volop verwikkeld in de echtscheidingsprocedure - daarom wil ze haar echte naam en die van haar dochter niet in de krant - en ze heeft het knap lastig. Ze is boos en verdrietig en "mijn ex zit me nu ook van alle kanten te koeioneren". Katrien is van beroep kinderpsychologe. In haar praktijk ziet ze wat een vechtscheiding met kinderen kan doen. Ze is vastbesloten om het zelf anders aan te pakken. Hoe moeilijk dat soms ook is. "Ja, ik moet vaak op mijn tanden bijten. Maar ik doe het, want als ik haar vader zou afvallen, zou ik ook mijn dochter afvallen. Puur biologisch alleen al is ze de versmelting van ons allebei, van een eicel en een spermatozoïde. Als ik zou zeggen dat haar vader niet oké is, geef ik haar de boodschap dat zij voor de helft niet oké is."

Katrien heeft de vakantie van Louise met haar vader wekenlang voorbereid. "We hebben een mamadoos en een Louisedoos gemaakt. De mamadoos is geschilderd in mijn lievelingskleuren, de Louisedoos in haar lievelingskleuren. Ik heb in haar doos gedichtjes gestoken en een foto van ons samen. Op de doos staan verfafdrukken van mijn handen. Die symboliseren de knuffels die we aan elkaar geven als we samen zijn. Er zitten veertjes in die zacht zijn, want mama wil graag dat Louise zacht is naar zichzelf toe. Zo heb ik haar dat ook gezegd. Er zitten twee poppetjes in. Een zorgpoppetje waar ze haar kleine zorgen aan kan vertellen en een gelukspoppetje dat zal luisteren als ze lekker gegeten heeft of een leuk spelletje heeft gespeeld. Er zit ook een poppenkastfiguur in. Daar heb ik een paar nachten mee geslapen en ik heb er mijn parfum op gespoten dus mijn geur zit erin. Ze heeft een schrift waarin ze kan tekenen wat ze voelt en beleeft. In mijn doos heeft Louise heel veel hartjes achtergelaten, een dolfijntje, een ster met gouden glitters op en diamantjes. Er zitten ook veertjes in. Ze heeft er een poppenkastpop in gedaan die bij haar heeft geslapen en haar handjes staan natuurlijk op mijn doos."

De dozen helpen zowel mama als dochter de eerste vakantie zonder elkaar door. "Als Louise zich verdrietig voelt of me ontzettend mist, kan ze erin kijken. Mijn ex had het er eerst moeilijk mee dat ze die zou meenemen. 'Dan denkt ze de hele tijd aan jou', zei hij. Maar het tegendeel is waar. Doordat ze die doos heeft, hoeft ze niet voortdurend met mij in haar hoofd en in haar hart te zitten. De doos is geen aanval op hem, maar een ondersteuning voor haar. Dat begrijpt hij nu ook wel. Het is zeker niet de bedoeling dat het een soort van altaar voor mij is op vakantie. Louise heeft de doos niet de hele tijd bij zich, ze staat op het nachtkastje naast haar bed. Er zit een deksel op de doos en dus kan ze ook dicht en ze kan weggezet worden. Dat is belangrijk."

Zonder schuldgevoelens

De doos haalt de band met de afwezige moeder aan en is tegelijk een hulpmiddel voor het kleine meisje om haar negatieve én positieve gevoelens te kanaliseren. "Als kinderpsychologe weet ik hoe belangrijk het is dat emoties genormaliseerd worden. Boosheid, verdriet, gemis, maar ook de blijdschap die ze voelt bij mama en bij papa. Er moet ruimte voor zijn. Ik wil die emoties bij mijn dochter niet wegnemen. Ik wil haar net leren dat ze heel normaal zijn. Louise mag boos zijn omdat ze nu in twee huisjes moet wonen. Ze mag haar papa missen als ze niet bij hem is, zoals ze mij zal missen op vakantie. Ze mag genieten van de leuke tijd die ze nu met hem beleeft. Ik wil niet dat ze schuldgevoelens krijgt om haar eigen emoties.

"Wat boze ouders na een scheiding snel vergeten, is dat kinderen een hele mooie eigenschap hebben en die heet in vaktermen 'het dualiteitsprincipe'. Ze kunnen makkelijk switchen. Het ene moment ervaren ze een intens verdriet en gemis. Tien minuten later zitten ze weer heel blij te spelen. Dat is een overlevingsmechanisme voor kinderen, om te vermijden dat ze zouden blijven hangen in hun verdriet of boosheid en kopje-onder zouden gaan. Veel mensen vatten dat niet. Ze interpreteren het als een tekort aan liefde als hun kind ook geniet bij die andere ouder."

Katrien mist Louise verschrikkelijk. "Dat weet ze, dat heb ik haar verteld. Maar ik heb haar ook duidelijk laten weten dat ik het red zonder haar. Ik heb dat heel concreet gemaakt, precies omdat ze nog zo klein is. Ik heb verteld dat ik bij oma langs zou gaan en bij haar tante en dat ik zou gaan werken. Dat zijn dingen die ze kent van alledag. Het geeft haar een houvast, een gevoel van controle. Dan moet ze zich geen zorgen maken om mij." Het meisje heeft ook een kalender mee op reis, met zeventien vakjes en stiften in zeventien kleuren. "Een kind van die leeftijd heeft nog geen tijdsbesef. Dankzij de kalender krijgt ze greep op haar leventje. Elke dag kan ze met een nieuw kleurtje een bloemetje tekenen of een hartje. Dat hebben we zo afgesproken. Ik wou per se niet dat ze de dagen zou afkruisen, want dat vind ik zo negatief."

Katrien heeft ook geprobeerd om via de dozen voor haar eigen ongerustheid een uitweg te vinden. "Als moeder ben je biologisch geprogrammeerd om je zorgen te maken. Er is een zwembad bij de villa in de Provence, ik weet niet hoe diep dat is en het is er natuurlijk elke dag 33 graden. Daarom heb ik ook zonnecrème, een hoedje en zwembandjes in de doos gestoken. Heeft ze die in elk geval bij zich. Dat stelt me gerust en dat is ook belangrijk voor Louise. Ze moet voelen dat mama vertrouwen heeft in haar tijd met papa en omgekeerd. Het is niet de bedoeling dat ze angstig op reis vertrekt." Intussen telt Katrien de dagen af. Over zes dagen is haar kleine meid weer thuis, daar kijkt ze reikhalzend naar uit. "Daarna heb ik vrij genomen. Dan gaan we samen leuke dingen doen. We gaan fietsen, ijsjes eten, spelen. En vooral heel veel knuffelen en ons warmen aan elkaar."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234