Dinsdag 04/10/2022

DAAN

Het zaaltje biedt weinig zuurstof, de discussie is zojuist afgerond - al is dat misschien te veel eer voor een gesprek zonder duidelijk begin- of eindpunt. We maken ons op voor de vragen uit het publiek.

Er is weinig zo onvoorspelbaar als het vragenrondje na een praatavond over de Tweede Wereld- oorlog. Iedereen kan besluiten op te staan, iedereen heeft wel een verhaal en vindt dat hij het recht heeft dat te delen, waarmee de aanstaande mededeling bij voorbaat wordt vrijgesteld van een al te kritische benadering.

There's no business like Shoah business. Het is onduidelijk wie verantwoordelijk is voor de quote - veel ontstaansgeschiedenissen doen de ronde - maar elk jaar zingt hij door mijn hoofd. Elk jaar, in mei. De quote komt ook voor in mijn roman, bij monde van een slagvaardige uitgever die mijn hoofdpersoon een contract aanbiedt.

De uitgever heeft gelijk. Boeken en films over de Holocaust, het is een industrie geworden die zijn gelijke niet kent. Het zegt genoeg dat de Nederlandse hitmusical Soldaat van Oranje nu al langer speelt dan de oorlog überhaupt heeft geduurd. Elk jaar in mei worden boekhandels overspoeld met dagboeken en romans, die 'klassiek' dan wel 'eigentijds' worden genoemd om er maar zo veel mogelijk exemplaren van te kunnen verkopen. (In Vlaanderen is iets soortgelijks aan de hand met de Eerste Wereldoorlog, The Great War. Maar ik volg Ricky Gervais en zeg: "Great? What was so great about it? It was good, sure, but great?")

De uitgever in mijn boek ziet in dat nationale rouw een kapitalistische wedstrijd is geworden. En toch kan hij niet anders dan het systeem volgen, omdat hij anders kostbare inkomsten misloopt. En natuurlijk blijft het systeem bestaan zolang niemand de keten breekt. En ja, met De laatste oorlog heb ik een roman geschreven waarin het systeem weliswaar wordt becommentarieerd, maar dat evenzeer een deel ervan is geworden.

Sinds het mei is, word ik op podia en op televisie uitgenodigd om te spreken over herdenken, oorlog en vrede. En ik zeg ja, omdat ik vind dat ik mijn boek anders in de steek laat. (Dit is een moreel afgedekte variant op: omdat ik anders kostbare inkomsten misloop.)

Een vrouw staat op. Ze pakt een notitieblok uit haar tas en legt me een dilemma voor. Ze is onderwijzeres. Een leerling van haar wil de goudvissen herdenken die er in de oorlog vermoord zijn. Ze dacht eerst dat de leerling een grap maakte, maar deze was gewoon bijzonder gesteld op zijn goudvis, en kon zich niet inbeelden hoe het was om hem te verliezen. "Het is toch verkeerd om de goudvis die gisteren is gestorven wel te herdenken", vroeg de leerling haar, "en degene die 75 jaar geleden zijn vermoord niet?"

De onderwijzeres kijkt vragend, bijna verlangend, in blijde afwachting van het antwoord van het oorlogsorakel dat ik ben geworden. Het orakel zegt dat het geen kwaad kan om de vermoorde dieren te herdenken, maar koestert vooral medelijden met de vermoorde held die zijn plaats in het collectieve geheugen is kwijtgeraakt aan een vis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234