Zaterdag 17/08/2019

D66 dreigt paarse regering op te blazen

Vijf VVD-senatoren blokkeren 'correctief referendum', het kroonjuweel van de sociaal-liberalen

Brussel.

Eigen berichtgeving

De Nederlandse regering wordt voor het eerst in jaren serieus bedreigd in haar voortbestaan. Voor de sociaal-liberalen van D66 is het einde oefening als de senaat (Eerste Kamer) het zogeheten 'correctief referendum' afwijst. Het gaat om een wet die bepaalt dat burgers achteraf bepaalde wetten kunnen afkeuren.

De wet moet, omdat het een grondwetswijziging betreft, met een tweederdemeerderheid door de senaat goedgekeurd worden. Vijf senatoren van de rechts-liberale regeringspartij VVD in de Eerste Kamer weigeren echter hun goedkeuring, ook al staat het correctief referendum in het regeerakkoord en kreeg het in de Tweede Kamer een tweederdemeerderheid.

VVD-senator Heijne Makkreel, in de media gesteund door medesenator en oud-VVD-leider Hans Wiegel, een verklaard tegenstander van paars, bond de kat de bel aan, en mocht een weekeinde lang in alle journaals en duidingsprogramma's opdraven om de crisis in de verf te zetten. Het is immers de eerste keer sinds 1994 dat de toekomst van de (paarse) coalitie van de sociaal-democratische PvdA, VVD en D66 écht op het spel staat. "Het correctief referendum past niet in ons staatsbestel", zei Heijne Makkreel.

Nog geen twee dagen na de Provinciale Statenverkiezingen, die al een fikse deuk opleverden voor de paarse coalitie van Wim Kok, werd het smeulende crisisvuurtje in Den Haag alsnog een heuse brand. Het correctief referendum is het paradepaardje van D66, ('de kroonjuwelen van de partij'), al sinds de oprichting de partij van de bestuurlijke vernieuwing. De invoering van het correctief referendum was de reden voor D66 om, ondanks een zware verkiezingsnederlaag, toch deel te nemen aan paars II.

Nu D66 electoraal steeds zwakker komt te staan - het verloor zwaar bij de parlementsverkiezingen van mei '98 en op 3 maart werd ze in de provincie gedecimeerd - is een nederlaag op een zo cruciaal punt niet te verkroppen. De kinderboekenschrijver annex politicus Jan Terlouw, de beoogde D66-fractieleider in de senaat, liet er geen misverstand over bestaan: "Het is einde verhaal als de VVD-partijtop haar senatoren er niet van kan weerhouden tegen het wetsvoorstel te stemmen."

De politieke leiding van D66, fractieleider Thom de Graaf en minister van Volksgezondheid Els Borst, houden zich gedeisd. Zij vinden (officieel) dat de stemming een kwestie is van de Eerste Kamer, waarmee de regering en de Tweede Kamer zich niet mogen bemoeien. Borst en De Graaf matigen hun toon omdat zij de coulissen hun werk willen laten doen. Uiteindelijk zal premier Kok in de vuurlinie moeten treden om zijn regering te redden, en zal hij via de VVD-top maximale druk op de dissidente senatoren laten zetten.

Als dat probleem wordt verholpen, moet alles snel gaan. Immers, de samenstelling van de nieuwe Senaat (die wordt gekozen door de Provinciale Staten) wordt nog regeringsonvriendelijker dan de huidige. Er is daar zeker geen tweederdemeerderheid meer voor het correctief referendum. Het liefst zou Kok de wet dus nog door de oude senaat willen jagen, voor die op 25 mei een andere samenstelling krijgt. "De keuze van de kiezer negeren om de kiezer meer macht te geven", zo noteerde de Telegraaf deze paradox. Volgens specialisten bestuursrecht is de wet overigens al zo uitgekleed dat hij in de praktijk niet zal werken.

Dus waarom zou de senaat niet nog eens zwichten voor de regering? Tijdens het tweede kabinet Lubbers hield ze een belangrijke onderwijswet tegen en sprak de minister van onderwijs zijn machtswoord. En welke dwarsligger zwichtte daarvoor? Juist: Heijne Makkreel. (BW)

Jan Terlouw: 'Als ze tegen het voorstel stemmen is het einde oefening'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden