Vrijdag 03/12/2021

'Cynisme is een ziekte van de jeugd'

Samen met Elvis Costello behoort Joe Jackson tot de veelzijdigste artiesten die in de late jaren zeventig aanspoelden op het eiland pop. Na uitstapjes naar jazz, latin en kamermuziek verrast hij dezer dagen vriend en vijand met een reünie van de Joe Jackson Band waarmee hij, op de drempel van zijn carrière, gebalde new wave-platen maakte als Look Sharp, I'm the Man en Beat Crazy. OpVolume 4 klinkt het kwartet nog altijd even fris als weleer. 'Soms is het gezond even achterom te kijken.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Ten tijde van Heaven & Hell, zijn songcyclus over de Zeven Hoofdzonden uit 1997, verkondigde Joe Jackson nog dat hij zich voorgoed uit de popwereld had teruggetrokken. Een misverstand, beweert hij nu. "Ik heb nooit een probleem gehad met pop op zich. Ik had gewoon even genoeg van de business en machinerie die er achter zat. Ook had ik zin muziek te maken waarin ik fluitend de grens van de drieminutensong kon overschrijden. Maar de pers heeft dat een beetje opgeblazen; het voorgesteld alsof ik neerkeek op popmuzikanten en dat is natuurlijk larie. Naarmate je langer als artiest actief bent, ga je naar nieuwe uitdagingen op zoek. Een mens evolueert, hè? In mijn nieuwe songs zit bijvoorbeeld een component die volslagen nieuw is voor mij: nostalgie. Vroeger wilde ik daar niets mee te maken hebben, want ik wilde vooruit. Maar nu besef ik dat je niet altijd bij alles wat je doet voor honderd procent origineel kunt zijn. Soms moet je even achterom kijken, wat afstand nemen, het verleden op het heden laten inwerken. Het creatieve proces verloopt nu eenmaal in cirkels. Alleen zijn de mensen vaak geneigd de contrasten te overdrijven en de gelijkenissen over het hoofd te zien."

Volume 4 is natuurlijk niet zomaar uit de hemel komen vallen. De jongste jaren schreef Jackson onder meer A Cure For Gravity, een boek vol jeugdherinneringen, en maakte hij de live-cd Summer in the City , waarop hij zijn pop- en jazzroots opdolf en covers bracht van The Beatles, The Yardbirds, Lovin' Spoonful, Thelonious Monk en Ramsey Lewis. Vormden die projecten een mentale voorbereiding op zijn reünie met de prille Joe Jackson Band?

De zanger zucht. "Dat zou een zeer planmatige aanpak veronderstellen", zegt hij. "Terwijl ik nooit van tevoren weet wat mijn volgende stap zal zijn. Als artiest volg ik een natuurlijke cylus: op avontuur gaan, weer thuiskomen en vervolgens het vertrouwde terrein weer verlaten om een stapje in het onbekende te zetten. Als ik net een ambitieuze onderneming achter de rug heb, snak ik doorgaans naar iets simpels. Maar die dingen verlopen allemaal nogal instinctief."

25 jaar

Links en rechts is al gesuggereerd dat Joe Jackson metVolume 4 de vijfentwintigste verjaardag van zijn carrière wil vieren, maar die interpretatie wijst hij hoofdschuddend van de hand.

"Verscheidene mensen wezen me erop dat het al een kwarteeuw geleden is sinds mijn debuutelpee Look Sharp uitkwam, maar eerlijk gezegd vond ik dat de slechtst mogelijke reden om mijn oude groep weer samen te brengen. Pas nadat ik begon na te denken over de nieuwe songs die ik al klaarhad, viel het me op dat ik me, na complexe platen als Heaven & Hell, Symphony No.1 en Night and Day II, weer van eenvoudiger structuren was gaan bedienen. Misschien pasten die wel bij mijn band van weleer? Die kerels herenigen om iets compleet nieuws te doen, dát leek me pas een uitdagend idee. Want vergis je niet: songs met de emotionele diepgang van 'Blue Flame' of 'Love at First Light' had ik twintig of zelfs tien jaar geleden nog niet kunnen schrijven. Maar uiteindelijk was het vooral het enthousiasme van de muzikanten zelf dat de bal aan het rollen bracht."

Is het niet vreemd dat Jackson weldra de hort op gaat met een groep die destijds slechts tweeënhalf jaar heeft bestaan? "Zelf heb ik nog steeds het gevoel dat het veel langer duurde. We hebben in die korte tijdspanne zó hard gewerkt, zoveel gedaan... En het feit dat we plots zoveel succes kregen, maakte het allemaal nog intenser. We hebben dus een bijzondere band met elkaar: het is alsof we samen een oorlog hebben overleefd. Met bassist Graham Maby ben ik mijn hele carrière blijven werken, maar gitarist Gary Sanford en drummer Dave Houghton had ik al twintig jaar niet meer gezien. Toch verliep onze hernieuwde kennismaking vlotter dan verwacht: de chemie van vroeger was er meteen terug en die kerels spelen nog altijd fantastisch. We hebben vooral veel lol gehad." "I'm brutalized by bass and terrorized by treble", zong Joe Jackson ooit in 'Slow Song'. Uit zijn nieuwe plaat valt dat echter nergens meer af te leiden: de nummers klinken juist opvallend rauw, strak en energiek. Is de legendarische uitspraak van Bob Dylan, "I was so much older then, I'm younger than that now", ook op de dwarse Brit van toepassing?

"In sommige opzichten wel. De songs voor Look Sharp schreef ik op mijn 21ste, een leeftijd waarop ik nog behoorlijk cynisch was. Wel, cynisme is een ziekte van de jeugd. Het klinkt een beetje stom als ik zeg dat ik me op mijn 48ste jonger voel, maar ik ben wel opener geworden. Minder verkrampt ook. Neem nu de back to basics-teneur van mijn nieuwe cd: tien jaar geleden zou ik het idee zelfs geen kans hebben gegeven, omdat ik toen enkel interesse had voor dingen die ik nog niet eerder had gedaan. Nu denk ik: het zijn goeie songs, ze worden goed gespeeld, we beleven er plezier aan, dus, what the hell, we gaan ervoor."

glitter

Het stuiterende 'Little Bit Stupid' klinkt niet alleen als een glamrock-hymne, het handelt ook over het glittertijdperk. Dicteerde de vorm de inhoud, of omgekeerd? Jackson kan het zich niet meer herinneren, maar onderstreept dat het retrokarakter van de song zeker geen toeval is. "Jaren voor Look Sharp uitkwam, speelden Graham en ik al samen in allerlei bandjes waarin we nummers coverden van The Sweet, Marc Bolan en Gary Glitter. Beschouw het maar als onvervalst jeugdsentiment, haha."

In 'Thugz 'r' Us' parodieert de zanger dan weer blanke jongeren uit de middenklasse die voortdurend stoere zwarte gangstarappers imiteren, maar hun plaatjes van Dr Dre en Snoop Dogg alleen luid durven te draaien als pa-lief het huis uit is. Impliciet spot Jackson echter ook met zichzelf. Want is hij tenslotte geen bleke Britse popmuzikant die zich een Jamaïcaans ska-ritme eigen heeft gemaakt?

Hij knikt. "Anderzijds zijn die dingen beschikbaar, ze staan gewoon op het menu in de grote muzikantenkantine. En als artiest heb je volgens mij het recht alles te jatten wat je kunt gebruiken." Volume 4 begint en eindigt met liedjes over seksuele stereotypen en de daarmee geassocieerde rollenpatronen: thema's die vroeger al centraal stonden in 'It's Different For Girls' of 'Real Men' en Joe Jackson dus na aan het hart liggen. 'Take It Like A man' en 'Bright Grey' handelen allebei over mannen die zich geïntimideerd voelen door sterke, ondernemende vrouwen en eigenlijk niet goed weten hoe ze met het emancipatieproces van de andere sekse horen om te gaan.

"Ik heb het altijd eigenaardig gevonden dat artiesten die over man-vrouwrelaties schrijven slechts met twee types songs op de proppen komen. Het is of 'lalala, ik ben verliefd en gelukkig' of 'au au, mijn hart is gebroken.' God, die zwart-witkijk hebben we nu wel gehad. Zelf ben ik meer geïnteresseerd in de verwarrende, tegenstrijdige impulsen waar we dag in dag uit mee af te rekenen krijgen."

"Eigenlijk hield ik wel van meisjes, maar mijn vrienden namen aan dat ik homo- of biseksueel was", schrijft Jackson in zijn boek, verwijzend naar zijn ontwakende libido. "Ik was op een stuntelige manier androgyn en stond voor zo goed als alles open."

"Hmm, maar toen was ik pas zestien", relativeert de zanger lachend. "Het klopt dat ik mij als tiener niet voelde zoals de meeste van mijn vrienden. Jongens hoorden zich blijkbaar op een bepaalde manier te gedragen en meisjes op een andere. Ik vond dat nogal... onwerkelijk. Daardoor werd ik snel een buitenbeentje. Ik was er niet zeker van in welke categorie ik precies paste, maar vandaag heb ik daar geen last meer van. Ik weet nu dat er massa's mensen zijn die niet aan de gebruikelijke seksuele stereotypen beantwoorden."

Is Joe Jackson er zich van bewust dat literaire critici de autobiografie als een vorm van fictie beschouwen? "Ja, maar A Cure for Gravity gaat eigenlijk meer over muziek dan over mij. En ik heb niets verzonnen; er staat niets in dat niet waar is. Doordat je als auteur zekere feiten vermeldt en andere weglaat, manipuleer je ze natuurlijk wel. Maar uiteindelijk wil je een boek schrijven dat aangenaam is om te lezen. In dat opzicht verschilde mijn aanpak niet zoveel van die van een romancier.

Vervolg op pagina 26

'Op een gegeven moment begon ik dingen van vroeger op te schrijven, gewoon omdat ik ze dreigde te vergeten. En al doende merkte ik dat het wel iets therapeutisch had: ik herontdekte het kind, de adolescent in mij. Bovendien is er genoeg tijd overheen gegaan: ik geneer me niet langer voor wie of wat ik was als zeventienjarige. Ik voelde ook niet de behoefte gemene dingen over anderen te schrijven. Naarmate ik ouder word, blijk ik een groter vermogen tot mededogen te ontwikkelen. Ik ben milder geworden, ja. Als je jong bent denk je dat cynisme een teken van intelligentie is. In werkelijkheid is het een doodlopend straatje."

homoseksualiteit

In 'Fairy Dust', een andere song uit zijn nieuwe cd, levert Jackson tongue-in-cheek-commentaar op enkele recente ontwikkelingen in de homogemeenschap. Het woord 'fairy' is overigens bargoens voor 'nicht'. "Ook dat nummer gaat eigenlijk over stereotypen en tegenstellingen", verklaart de zanger. "Ken je de Disney-film Peter Pan, waarin het elfje Tinkerbell kwistig met goudstof in het rond strooit? Zij was mijn uitgangspunt: een magisch wezen dat alles mooi en aantrekkelijk maakt. Dat beeld verbind ik met dat van flamboyante homo's zoals Oscar Wilde en Quentin Crisp, figuren die volkomen haaks staan op wat vandaag New Gay wordt genoemd. Op zich vind ik homo's die zich nog mannelijker en meer macho gedragen dan de doorsnee hetero wel grappig, maar tegelijk irriteren ze me ook. Vandaar mijn conclusie: laten we Oscar en Quentin niet vergeten. Gun ons alsjeblieft nog een beetje feeënstof!

"'Fairy Dust' gaat echter ook over het feit dat iedere minderheid die voor haar rechten vecht, zich soms net zo bedenkelijk gedraagt als de meerderheid waar ze zich tegen verzet. Als je iets wilt bereiken moet je je verenigen, maar zodra je een groep vormt ga je vanzelf ook mensen uitsluiten. Zo ontstaan exclusieve groepjes met een eigen cultuur en eigen codes, waarmee ze weer anderen dreigen te onderdrukken. Als de homogemeenschap de regenboogvlag gebruikt, betekent dat in principe dat iedereen welkom is. Toch kun je vaststellen dat bepaalde vormen van homoseksualiteitsbeleving tegenwoordig meer in de mode zijn en makkelijker geacepteerd worden dan andere. In dat opzicht zijn het echt wel rare tijden."

'Awkward Age' stelt dan weer een wereld ter discussie waarvan de ethische normen in toenemende mate worden bepaald door reclamemakers die uitsluitend perfecte mensen ten tonele voeren. We leven immers in een tijdperk waarin gebreken nauwelijks meer worden getolereerd.

"Precies. Tegelijk geef ik in dat liedje aan dat vreemd gedrag niet exclusief aan pubers dient te worden toegeschreven. De generatiekloof is trouwens een voorbijgestreefd begrip. Het idee van een rebelse jongerencultuur die zich afzet tegen de gevestigde orde, stamt nog uit de jaren vijftig en zestig. Alleen de grote corporaties trachten dat conflict op een kunstmatige manier in stand te houden: ze gebruiken het als een marketinginstrument om jongeren geld uit de zakken te peuteren. Ach, de ouders van vandaag zijn opgegroeid met de Sex Pistols. Hoe kun je als jongere die generatie nu nog shockeren?" "It's better to be travelling than to arrive", zingt Joe Jackson in 'Still Alive'. Mogen we dat als zijn artistieke credo opvatten?

"Niet helemaal", antwoordt hij grijnzend. "In beweging blijven is niet onbelangrijk, maar een zwerftocht zonder eindbestemming heeft geen enkele zin. Reizen en aankomen: voor mij zijn ze allebei even essentieel."

De cd Volume 4 verschijnt op 10 maart bij Rykodisc/Zomba. De Joe Jackson Band concerteert op 30 april in de Brusselse AB (uitverkocht)

'De generatiekloof is een voorbijgestreefd begrip. De ouders van vandaag zijn opgegroeid met de Sex Pistols. Hoe kun je als jongere die generatie nu nog shockeren?

Ik besef nu dat je niet bij alles wat je doet voor honderd procent origineel kunt zijn'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234