Maandag 28/11/2022

Cyberaanval op één land is er een op alle NAVO-leden

De NAVO moet dit weekeinde tijdens de top in Warschau niet alleen een antwoord zien te vinden op de Russische militaire agressie aan de oostgrens, maar ook op een relatief nieuwe dreiging: digitale oorlogvoering.

"Het is het slagveld van de toekomst", zegt Paul Ducheine, brigade-generaal en hoogleraar cyberoperaties aan de Nederlandse Defensie Academie en de Universiteit van Amsterdam. Of eigenlijk: het is het slagveld van nu. Ducheine: "Rusland, maar ook IS maakt duidelijk hoe je oorlogvoering in het informatie- en digitale domein in de praktijk brengt."

Op de NAVO-top in Polen die vandaag begint, zal worden bepaald dat cyberoorlog gelijkstaat aan strijd te land, ter zee en in de lucht. Het fameuze artikel 5 uit het NAVO-verdrag is dan van toepassing: de aanval op één is een aanval op allen.

Het artikel is slechts een keer ingeroepen in het bijna zeventigjarige bestaan van de NAVO: na de aanslagen van 9/11. Er vielen duizenden doden, de ravage was enorm. Wordt het artikel ook van kracht als de Russen erin slagen een deel van de elektriciteitsvoorziening in de VS plat te leggen? Ze hebben ermee gedreigd en aangetoond het ook te kunnen. Een kwart miljoen Oekraïeners was vorig jaar door een cyberaanval dagenlang verstoken van elektriciteit. Een vijandige daad, maar is het reden om naar artikel 5 te grijpen als het gebeurt in een NAVO-land? Er vallen immers geen slachtoffers.

"De drempel ligt hoog", erkent Ducheine. Hij krijgt bijval van cyberdeskundige Sico van der Meer van het Instituut Clingendael. "Stel, de Russen slagen erin vanachter een computer een Nederlandse sluis open te zetten. Is dat dan sabotage of een oorlogsdaad als er honderd mensen verdrinken? En is het een vergelding waard?"

Een probleem is volgens Van der Meer de bewijslast: is het aantoonbaar dat de Russen erachter zitten? En zo ja, hoe moet het bondgenootschap dan reageren?

Vliegende commando's

"Er zijn ook andere dan militaire middelen: economische sancties, diplomatieke stappen", zegt generaal en hoogleraar Ducheine. "Die maatregelen gaan voor." Want de NAVO is niet uit op een confrontatie, om NAVO-chef Jens Stoltenberg aan te halen.

De NAVO heeft naar eigen zeggen geen ervaring met offensieve operaties in cyberspace. Op hun vorige topconferentie, twee jaar geleden in Wales, spraken de leiders af dat proriteit één de bescherming van de eigen computersystemen is. Op de tweede plaats komt de steun aan individuele lidstaten om eigen netwerken te ontwikkelen en die te beschermen. De NAVO heeft een (bescheiden) team van 'vliegende experts' die in het geval van een cyberaanval assistentie kunnen bieden. Op het militaire hoofdkwartier in het Belgische Mons worden dagelijks zo'n tien serieuze gevallen gesignaleerd.

Ontwrichte staat

"It's a pretty hot war in the cyber domain going on right now", citeerde The New York Times onlangs een Amerikaanse topmilitair. Dat roept de vraag op waarom de NAVO deze vorm van oorlogvoering pas nu toevoegt aan de traditionele lijst.

Een van de redenen is volgens de Amerikaanse krant dat landen als de VS en het Verenigd Koninkrijk, die al lang over een eigen cybercommando beschikken, niet staan te popelen om hun kennis te delen met andere landen, zelfs niet met NAVO-bondgenoten. Voor een deel ligt het ook aan de lidstaten die met krappe defensiebudgetten andere prioriteiten kiezen.

Een land dat binnen de NAVO vooroploopt, is het kleine Estland. Dat kreeg in 2007 een -naar aangenomen wordt: Russische - cyberaanval te verduren die de websites van banken, media, ministeries en politieke partijen uitschakelde. Het ontwrichtte de maatschappij.

"Ontwrichting van de staat en/of de samenleving" is volgens Ducheine een mogelijk criterium om het NAVO-bijstandsartikel 5 van toepassing te verklaren. Een cyberaanval kan dan gelijkgesteld worden aan een gewapende aanval waarbij slachtoffers vallen.

Ducheine: "Een digitale aanval kan leiden tot een langdurige verstoring van vitale functies van een staat. Denk aan de waterhuishouding, brandweer, politie en ambulances. De staat kan dan zijn kerntaak, het bieden van veiligheid, niet waarmaken."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234