Dinsdag 27/10/2020

Cursus vrouw (in tien voorbeelden)

Rolmodellen zijn er in alle soorten en maten. Maar welke vrouwen hebben nu echt een stempel op je leven gedrukt? De Nederlandse journaliste Jacq. Veldman loopt haar lijstje af.

Soms hoor je iets en dan zit je zó weer in je jeugd. Dat gebeurde mij toen ik onlangs las dat Mammaloe dood is, althans, de actrice die de vrouw van Pipo de Clown speelde. Ik mag hopen dat Mammaloe zelf nooit echt heeft bestaan, puur omdat Pipo de Clown dan ook echt moet hebben bestaan en dat vind ik een eng idee. Los daarvan kreeg ik een wee gevoel van vaag verdriet in mijn buik en katapulteerde alleen al het lezen van haar naam mij naar vervlogen tijden.

Naar het eind van de jaren zeventig, om iets specifieker te zijn. Toen nostalgie nog iets van de toekomst was en iedereen nog naar de maan wilde. Het zou nog maar een paar jaar duren voordat ik mijn kapsel ging touperen en ineens tegen kernwapens was. En daarna duurde het niet zo gek lang meer voordat ik me wanhopig door de vacaturebank van het arbeidsbureau zou ploegen.

Maar vooralsnog zat ik op zaterdagavonden met natte haren in pyjama op de bank, met mijn particuliere chipsbakje op schoot. Terwijl mijn vader haast stikte van het lachen om André van Duin, stak mijn moeder zuchtend een sigaret op. Mijn broertje gaf me een duw. Ik gooide mijn broertje van de bank.

Mammaloe dus. De absolute tegenpool van Pipo. De vrouw over wie ik soms peinsde hoe gruwelijk haar wakker schrikken elke ochtend moest zijn. Maar ook de vrouw die ons jonge meisjes en passant alvast leerde dat vrouwen vaak een stúk volwassener in het leven staan dan mannen. Ik hoefde alleen maar naar mijn broertje te kijken om te begrijpen dat dat hélemaal waar was.

Denkend aan Mammaloe gleden mijn gedachten als vanzelf naar al die andere vrouwen die een grote rol in mijn jeugd speelden en van wie ik van alles opstak - maar waar je eigenlijk nooit iemand over hoort. Niet salonfähig genoeg, waarschijnlijk. Neem Nijntje, formeel gezien een van mijn allereerste rolmodellen. Tika, de stoere dochter van Tita Tovenaar. Oprah toen ze nog dik was. Truus de Mier van De fabeltjeskrant, 'desperate housewife' avant la lettre. En in dit kader wil ik ook even Smurfinnetje noemen, die haar leven moest slijten in een dorp met alleen maar mannen.

Maar mijn tien állergrootste rolmodellen, dat zijn toch eigenlijk wel deze.

Rolmodel 1

Barbie

Ik vermoed dat ik in mijn jeugd voornamelijk slappe aftreksels van de officiële Barbie tot mijn beschikking had, maar dat maakt in feite niet zo veel uit. Alle Barbies waren hetzelfde: wespentaille, pronte borsten, benen tot in de oneindigheid en zelfverzekerd tot en met, maar dat zou ik ook zijn als ik er zo uitzag. En zo zat je dus als 6-jarige met een seksueel volgroeide vrouw te spelen. Of wat daarvoor moest doorgaan dan, want niemand van de seksueel volgroeide vrouwen die ik in mijn leven ben tegengekomen, leek ook maar in de verste verte op Barbie. Of het plastic wicht in haar eentje verantwoordelijk is voor de eeuwige onvrede van alle vrouwen over de hele wereld met de staat van hun lichaam, durf ik niet direct te zeggen. Maar het is natuurlijk wel zo.

Mijn buurmeisjes en ik speelden uit het leven gegrepen gezinsdrama's na met onze Barbies, al dan niet geflankeerd door mijn geduldige cavia Harry die elke familieopstelling gelaten onderging. Ik beleefde met Barbie mijn allereerste kapperstrauma, nadat ik in een opwelling haar haren eraf had geknipt. Dit bleek onomkeerbaar. En ik kreeg ook geen nieuwe Barbie, want ik dacht toch niet dat mijn vader en moeder het geld op de rug groeide, hè? Het was een goede opmaat voor alle kappersdrama's die nog zouden volgen. Een vrouwenleven gaat niet over rozen en dat kon je maar het best zo jong mogelijk leren.

Rolmodel 2

Annika

Zus van Tommy. Het geweten van Pippi Langkous. Die zich van Annika's benauwde "O nee, niet dóén, Pippi!" overigens nooit ook maar ene fuck aantrok, maar dat past natuurlijk ook wel bij gecombineerde probleemkinderen. Of vrije zielen, want het is maar net welke naam je het beestje geeft, natuurlijk. Terwijl voor andere kinderen Pippi een rebelse heldin was, kon ik niet wachten tot de bijzondere jeugdzorg Pippi in een jeugdinrichting zou gooien.

Een van mijn dwangmatig terugkerende gedachten: hoe lang zou het duren om Villa Kakelbont helemaal op te ruimen? Als iedereen nu eens een middag flink de handen uit de mouwen stak, dan moest je toch een eind kunnen komen? Dwars daardoorheen dacht ik: o Pippi, waarom kun je niet gewoon eens een keer een mooi bóék gaan lezen of zo!?

Voor mijn soort meisjes was er gelukkig iemand om je mee te identificeren: de nerveuze Annika. Waar Pippi onbekommerd lol had, zat Annika nooit echt lekker in het moment. Maar ja, we kunnen niet allemaal ongediagnosticeerde ADHD hebben natuurlijk. En iemand moet in de gaten houden of deze of gene spontane actie wellicht kon resulteren in gebroken ledematen, brand, of Veel Erger. Het waren dus vooral zorgen die Annika dreven - zorgen én de onbedwingbare aandrang tot het uitwassen van kleding. Zelfs als ze tegen wil en dank werd meegesleurd op een avontuurlijke bootreis naar Taka Tukaland ("Pippi, geef me je broekje!"). Zelf had ik trouwens ook een ministrijkplankje, want dat kon nog in die dagen. Met strijken verdwijnen al je zorgen, vond ik als kind al.

Rolmodel 3

Mary Ingalls

Oudere zuster van Laura Ingalls, hoofdpersonage in het tergend stichtelijke Little House on the Prairie, dat al 34 keer werd herhaald op televisie. Stond als braverik altijd in de schaduw van haar vermeteler zusje, een soort Pippi Langkous op gereformeerde grondslag. Maar Mary Ingalls was een schoonheid, met een wolk van blonde haren en knalblauwe ogen. Waaruit ze alras weinig meer zag, want het arme kind werd stekeblind. ("Oh pa, am I going blind?!" "Yes child.") De schok, de ontkenning, de loutering, de acceptatie - het ganse scala aan rouwverwerkingsfasen uit het handboek psychiatrie kwam voorbij. Superleerzaam dus. En elke keer weer huilen.

Ik heb, geïnspireerd door Mary, wel eens geprobeerd een week lang als blinde te leven, maar ik moest helaas na drie minuten opgeven. Leerrendement na die drie minuten: vergeleken bij Mary had je het zelf nog best goed eigenlijk! Hoewel zij, eenmaal blind, direct de liefde van haar leven vond bij een eveneens blinde jongeman. Die enige tientallen episodes later trouwens ineens weer kon zien, nadat er een balk op zijn hoofd viel. Allemaal waargebeurd.

Rolmodel 4

Sissi

Klassiek mooie chica. Was aan het begin van de filmreeks een hartstikke hübsche bakvis, maar werd nadat ze het aanlegde met keizer schuine streep moederskindje Franz Josef al snel een schim van zichzelf. Als Sissi ons één ding leerde, dan was het wel dat je maar beter de middelbare school kon afmaken want keizerin zijn, dat is dus ook niet alles. Maar bovenal liet ze ons zien dat tegen de ware liefde geen kruid is gewassen. Ontzettend jammer eigenlijk, want je gunde Sissi gewoon een warmbloedige Oostenrijkse boer. Opdat ze haar hele leven schaterend van berghellingen kon rollen. En gezellig in de buurt van haar vader en moeder kon blijven wonen. Maar nee, het moest en zou de kaiserige melkmuil worden. Met zijn vermanende "Aber Sissi!" Zeiksnor.

Rolmodel 5

Anni-Frid

Van Agnetha. Ook wel: de donkere van ABBA. Eeuwige tweede, want tegen de mysterieus-afstandelijke blonde Agnetha kon uiteraard niemand op. De exacte onderlinge verhoudingen tussen die twee zijn me altijd wat duister gebleven, hoezeer ik op televisie ook zocht naar sporen van animositeit tussen de twee. Maar je zag nooit echt haat en nijd, of van-het-podiumgeduw. En hoewel 'Frida' mij om onduidelijke redenen mentaal de sterkste van de twee toescheen, had ik toch altijd vaag medelijden met haar. Natuurlijk, ze had de knapste vent (de immer goedgemutst op zijn keyboard spelende Benny), terwijl Agnetha het moest doen met Björn (eveneens een prima kerel doch gruwelijk lelijk). Maar later verfde Anni-Frid heur haar knalrood en knipte het kort. Oei. Dat is bij vrouwen vaak een teken van woede. Maar zoals ik al zei: we kunnen niks hard maken.

Soms, op feestjes, voel je je ineens heel erg een Anni-Frid. Naast een minder knap iemand gaan staan, helpt. Of je haar blonderen.

Rolmodel 6

Olijfje

Ook wel: Olivia Newton-John. Vrijwel alleen beroemd door haar rol van Sandy in de musical Grease, de eerste en laatste musical die de moeite waard was, wegens bemoeienis van de onvolprezen gebroeders Gibb. Sandy was bij aanvang een preutse, langgerokte maagd met verheven ideeën over de liefde en sluik, naar buiten geföhnd haar. Aan het eind van de film volgde de schokkende transformatie tot woest getoupeerde rockchick, gehuld in zwart leer en op hoge hakken. Uit de mond bungelende sigaret: present. Sandy leek me in elk geval ineens niet meer iemand met wie ik vriendin zou kunnen zijn.

Leermoment voor een hele generatie meisjes: pas als je je kleedt als een hoer, krijg je de man van je dromen. In dit specifieke geval John Travolta, dus dan had je ook wat. Tweede leermoment: mannen zijn hersenloze sukkels die op verrassend simpele wijze door vrouwen kunnen worden gemanipuleerd.

Rolmodel 7

Brooke Shields

Tienermoeder. Soort van oermeisje met zware wenkbrauwen. Strandt als piepjong deerntje op een onbewoond eiland met een eveneens piepjong manneke dat ras uitgroeit tot Tarzaneske hunk (Christopher Atkins). Enfin, elk meisje wilde Brooke Shields wel zijn in de tijd van The Blue Lagoon. Zeker toen het allemaal een beetje eilandporno begon te worden. Het betrof hier in feite twee jonge wilden, dus je zou denken: hatsee. Maar nee. Zelfs bij ontstentenis aan seksuele opvoeding, mijlenver van het juk der beschaving (en hallo: onbewoond eiland) krijgt Brooke ineens een all American aanval van preutsheid als 'hij' er op zekere leeftijd zin in begint te krijgen. Terwijl zij dan allang ontluikende borsten heeft. Natuurlijk laat ze zich uiteindelijk overhalen, want nou ja, onbewoond eiland dus en verder geen ruk te beleven. Maar de boodschap was helder: nette meisjes zeggen eerst altijd nee. Ook op een eiland.

Rolmodel 8

Sue Ellen Ewing

Melodramavrouw in de tv-serie Dallas. De verpersoonlijking van het battered woman syndrome. Kon ook prima overweg met negatieve spiralen. Sue Ellen had dan ook een eikel van een vent (JR Ewing) en een kwezel van een schoonzus (Pamela Ewing, een Stepford Wives-achtige tuthola met grote borsten en zonder noemenswaardige karaktertrekken). Sue Ellen was tenminste nog chronisch ontevreden en ongelukkig. En ze zou ook zomaar de onofficiële grondlegster kunnen zijn van het passief-agressieve met de lip trekken. Waar Sue Ellen was, was ook in toenemende mate de drank. En als ze eenmaal in de olie was, dan bleef er van dat passieve ineens een stuk minder over. In mijn herinnering gooide ze wel eens een whiskyglas stuk tegen een spiegel. Páts. Schrok je toen wel van.

Rolmodel 9

Dolly Dots

Zes rolmodellen voor de prijs van één. Beenwarmers galore. Soms fantaseerde ik dat er eentje haar been had gebroken en ik moest invallen. Er zaten twee Angela's in, maar die ene sprak je uit als Ansjééla. Verder zijn er over de meiden nauwelijks interessante feitjes te vertellen. Maar het geheel is meer dan de som der delen: de Dolly Dots vertegenwoordigden de droom van die supergezellige vriendinnengroep, die je in je eigen leven maar niet voor elkaar kreeg. Pyjamaparty's, elkaars haren vlechten, ruzietjes die weer werden bijgelegd, de hele mikmak. Heerlijk.

Rolmodel 10

Penney de Jager

De vrouw die in rook gehuld aan kwam zweven in Toppop. In legging, doorschijnende rok en turnpakje. En met een wild getoupeerde bos haar. Soms, als de artiest an sich te saai was of te belazerd om voor drie minuten playbacken naar de studio te komen, vertolkte Penney het nummer gewoon in haar eentje, via de internationale taal van de dans. Als kind begreep je meteen dat ze de essentie van het liedje heel kunstzinnig en intuïtief aanvoelde. Ze leerde ons dat het lichaam een soort instrument kan zijn, in plaats van een dood (of nou ja, levend) gewicht dat je nu eenmaal met je mee moest slepen. Penneys levensles: je moest één zien te worden met de muziek, dan voelde je vanzelf aan hoe je moest bewegen. Niettemin dansten wij uit angst voor sociale uitsluiting op schooldisco's toch liever gewoon met onze tasjes op een hoop in het midden. En moet ik nog steeds héél erg dronken worden voor ik durf te dansen als Penney de Jager.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234